Napisz lub zadzwoń:

Wykopaliskowe badania archeologiczne

Wykopaliskowe badania archeologiczne

Wykopaliskowe badania archeologiczne w miejscowości Sowina koło Jasła Przebieg archeologicznych badań wykopaliskowych wyprzedzających inwestycję Cel badań archeologicznych Wykopaliskowe badania archeologiczne w miejscowości Sowina (obszar AZP 107-71) prowadzono w miesiącu październiku 2017 roku w związku z budową linii kablowej. Prace wykonywała Arkadia…

Nadzór archeologiczny

Nadzór archeologiczny

Jest to najpopularniejsza forma badań archeologicznych, stosowana w strefie ochrony konserwatorskiej. Decyzja o prowadzeniu nadzoru archeologicznego wydawana jest w sytuacji gdy prace ziemne zlokalizowane są w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego (przyjmuje się zwykle odległość do 200 m). Nadzór archeologiczny nad pracami ziemnymi ma na celu rozpoznanie, ochronę i zabezpieczenie zabytku archeologicznego, który mógłby zostać zniszczony. Nadzór polega na monitorowaniu przez archeologa wszystkich prac ziemnych związanych z inwestycją. Podczas jego trwania archeolog jest w stanie stwierdzić czy na nadzorowanym terenie występują zabytki archeologiczne.

Rzeszów

Rzeszów

RZESZÓW

Leżący u stóp Karpat, na styku dwóch krain geograficznych – malowniczej Kotliny Sandomierskiej i pagórkowatego Podgórza Karpackiego Rzeszów, to największe miasto południowo-wschodniej Polski. I choć dynamicznie rozwijająca się stolica Podkarpacia stawia na przyszłość, to nie zapomina też o swojej historii. A ta historia jest bardzo bogata, bo choć pierwsze wzmianki w dokumentach o Rzeszowie pochodzą z 1354 roku, to źródła archeologiczne dowodzą istnienia tu stałej osady już w czasach neolitu.

Rzeszów
Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie
Rzeszów
Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie

Z rzeszowskich pradziejów

Na tereny dzisiejszego Rzeszowa zawitano już najprawdopodobniej w okresie późnego paleolitu. Źródła archeologiczne z tego czasu są co prawda nieliczne (większą “popularnością” cieszyły się tereny dziś należące do okolicznych – lub nieco dalszych – miejscowości), ale znane są ślady bytności człowieka na terenach miasta datowane na przełom XI i X tysiąclecia p.n.e. Są to pozostałości krótkotrwałych obozowisk, najprawdopodobniej zakładanych przez przybywających z Północy łowców reniferów – w omawianym okresie tereny Kotliny Sandomierskiej były pokryte tundrą. W czasie badań archeologicznych na stanowisku Rzeszów 25 znaleziono liściak trzpieniowaty – krzemienne narzędzie przypisywane kulturze świderskiej, które najprawdopodobniej zostało zgubione przez jednego z prehistorycznych myśliwych. Możliwe jest również, że Rzeszów i okolice były przystankami w drodze ludności wędrującej w stronę Bramy Przemyskiej.
Na obszarze miasta na ten moment nie odkryto żadnych bezpośrednich śladów kultur ze średniej epoki kamienia (mezolitu). Ten stan wiedzy mogą zmienić kolejne badania archeologiczne.

Widok na Podgórze Rzeszowskie

Pierwsi „Rzeszowianie”

Pod terminem neolitu, czyli młodszej epoki kamienia, kryje się całkowita zmiana modelu życia człowieka (rewolucja neolityczna). To wtedy powstały pierwsze społeczności rolników i hodowców zwierząt. Jedna z nich, nazywana przez archeologów kulturą ceramiki wstęgowej rytej (KCWR) przybyła na tereny Rzeszowa ok. 7500 lat temu. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznego dla tej społeczności motywu wstęgi, który był wyrywany na powierzchni ceramicznych naczyń. Ci pierwsi rolnicy wybierali do osiedlania się tereny najżyźniejsze, więc ich naturalnym wyborem były lessowe terasy nadzalewowe Wisłoka. Na chwilę obecną badania archeologiczne na obszarze miasta, w tym również badania ratunkowe potwierdziły istnienie osad, jak śladów osadnictwa w obrębie rzeszowskich dzielnic, takich jak Staromieście, Zwięczyca, Wilkowyja, Pobitno i Załęże. Do najlepiej przebadanych należy stanowisko Rzeszów – Osiedle Piastów 16, z wyróżnionymi aż pięcioma horyzontami archeologicznymi. W trakcie wykopalisk na terenie miasta odkryto ślady charakterystycznych dla KCWR „długich domów” słupowych na planie prostokąta, liczne jamy, fragmenty ceramiki.
Następnie na Rzeszowszczyźnie zamieszkali przedstawiciele kultury malickiej. Stanowiska, gdzie odkryto ślady bytności tej grupy na tych terenach, ulokowane są na wspomnianym już wcześniej os. Piastów, wzdłuż ulic Żeglarskiej i Leśnej, a nawet na Rynku czy Lisiej Górze. Wyróżnikiem tej kultury również była ceramika, początkowo zdobiona charakterystycznym nakłuwaniem, jednak na terenie Rzeszowa występująca głównie w stylu (nomen omen) rzeszowskim, gdzie nakłucia zastąpiono odciskami stempelków. Domostwa były podobne do domów kultury ceramiki wstęgowej rytej, jednak znacznie mniejszych rozmiarów i o planie trapezowatym.
W rejonie miasta na krótko zawitały też plemiona kultury pucharów lejkowatych, ale na ten moment archeolodzy odkryli tylko nieliczne poszlaki tego zjawiska .

Epoka Brązu

O wczesnej epoce brązu na terenie Rzeszowa i okolic nie jest wiadomo zbyt wiele – do tej pory był to okres traktowany jako marginalny, a nawet wręcz ignorowany. Dopiero w ostatnich latach postanowiono bliżej przyjrzeć się problemowi, ale na bardziej szczegółowe informacje będzie trzeba jeszcze poczekać. Wiadome jest, że kontynuowana była neolityczna tradycja kulturowa (zwiększony nacisk na produkcję rolną i stałe formy osadnictwa). Pierwszą wczesnobrązową społecznością na terenie miasta była ludność kultury mierzanowickiej. Prowadzone w ciągu kilkudziesięciu ostatnich lat badania ratownicze, chociażby te przed budową obwodnicy Rzeszowa czy rozbudową osiedla Pobitno itd., pozwoliły odkryć kilka śladów osadnictwa tej kultury. Najliczniejszy inwentarz reprezentowany jest na osiedlu Baranówka na stanowiskach 88 i 89. Niewiele jednak można na razie o tym okresie powiedzieć.
Na Baranówce, dokładnie na tym samych stanowiskach odkryto osadę – następnej chronologicznie – kultury trzcinieckiej (XV/XIV-XIII wiek p.n.e.). Ludność ta, typowi rolnicy, pozostawiła po sobie ślady charakterystycznych dla siebie domostw słupowych oraz licznych jam zasobowych. Z obszaru Rzeszowa znamy jeszcze osady ze stanowisk 4 i 34 ( jedno, sztucznie podzielone stanowisko) oraz Rzeszów – Załęże 117.
Kolejni mieszkańcy przybyli do Rzeszowa w środkowej epoce brązu (XIII wiek p.n.e.) i zostali tu do wczesnej epoki żelaza – okresu halsztackiego (IV-III wiek p.n.e.). Była to społeczność kultury łużyckiej, a konkretnie grupy tarnobrzeskiej. Wiadomo, że ten czas był okresem bardzo bujnego rozwoju tej ludności – stwierdzono kilkanaście punktów osadniczych i śladów osadnictwa w dzielnicach takich jak Śródmieście, Załęże, Wilkowyja, Przybyszówka, Zwięczyca czy Budziwój. Świadczy to o tym, jak intensywnie był ten teren był użytkowany. „Tradycyjne” osady zostały odkryte również na Załężu, Śródmieściu, Zwięczycy, (prawdopodobnie) Budziwoju. Najlepiej przebadaną do tej pory jest (rozkopana niestety tylko „wyrywkowo” w latach 50) osada ze stanowiska 2 koło alei Wyzwolenia. Znane są też znaleziska luźne – kawałki ceramiki, brązowy grot strzały. Głównym wyróżnikiem kultury łużyckiej był jednak obrządek pogrzebowy – ciała zmarłych palono, a następnie składano w grobie w tzw. popielnicy. Niestety do tej pory nie udało się odnaleźć cmentarzyska.

Epoka żelaza

Wczesne żelazo zastało na ziemiach Rzeszowskich wspomnianą już wcześniej grupę tarnobrzeską. W okresie tym odnotowano jednak wpływy również kultury pomorskiej, zwaną też m. in. kulturą urn twarzowych, ze względu na charakterystyczne zdobienia w formie twarzy na urnach służących do pochówków prochów zmarłych. Niestety Rzeszów nie był zbytnio penetrowany przez tą społeczność Na stanowisku 25, tzw. Skałce, znaleziono tylko ślady punktu osadniczego. Na tym samym stanowisku odnaleziono też wskazówki, które mogą świadczyć o krótkim pobycie przedstawicieli kultury lateńskiej, szerzej znanych jako Celtowie. Z Wisłoka wyłowiono też żelazny miecz w zdobionej pochwie (III/II w. p.n.e.), charakterystyczny dla tej kultury .
Kultura przeworska przybyła „ do miasta’’ w okolicach II wieku n.e. i pozostała do V wieku n.e. Przypada to na tak zwany okres rzymski i początek „wędrówki ludów”. Ludność ta trudniła się przede wszystkim rolnictwem, które udoskonalała dzięki żelaznym narzędziom, takim jak pługi, sierpy, żarna itp. oraz „przemysłem wojennym” i przemysłem garncarskim. Z pewnością też utrzymywała też kontakty handlowe z Rzymem. Na stanowisku nr 2 znaleziono fragment terra sigilata – luksusowego naczynia, jakie produkowane były w prowincjach rzymskich, a z kilku innych stanowisk pochodzą rzymskie monety. Kultura przeworska zostawiła po sobie bardzo liczne ślady – znamy kilkadziesiąt stanowisk archeologicznych z terenów miasta. Na Zalesiu znaleziono nawet cmentarzysko ciałopalne, a w jednej z jam kompletny ekwipunek wojownika.

Widok na rzekę Wisłok
Widok na rzekę Wisłok

Słowianie

W VII wieku, w okresie zwanym już wczesnym średniowieczem, na terenie Rzeszowa osiedlili się Słowianie. Najprawdopodobniej do X wieku było to plemię Wiślan, następnie „zastąpione” przez Polan. Słowianie byli ludem rolniczym, żyli w charakterystycznych ziemiankach i półziemiankach. Ich osady były otwarte, tzn. nie ogrodzone. Do tej pory żaden archeolog nie udowodnił istnienia w tym czasie grodu obronnego. Wśród materiałów archeologicznych znaleziono liczne przedmioty żelazne, takie jak nożyce, sierpy, noże, sprzączki. Znalezienie przęślików wskazuje także na praktykowanie tkactwa. Najliczniej występuje jednak ceramika. Osadnictwo słowiańskie lokowało się w rejonach dzisiejszego Staromieścia, Załęża i Pobitna, a największa znana osada odkryta została w rejonie osiedla Tysiąclecia. Najstarsze materiały wykopaliskowe z rynku i przyległych ulic pochodzą już z drugiej połowy XIV, przez co uznaje się, że to tam została założona osada, w której lokowano miasto Rzeszów

Zamek w Rzeszowie
Zamek w Rzeszowie

Jakie są koszty badań archeologicznych?

Jakie są koszty badań archeologicznych?

Na pewno wiele osób zastanawia się jakie są koszty badań archeologicznych? Na wysokość środków niezbędnych do przeprowadzenia badań archeologicznych składają się:
– koszt przeprowadzenia kwerendy źródłowej;
– wielkość obszaru objętego badaniami archeologicznymi;
– rodzaj stanowiska na którym będą prowadzone badania;
– ilość faz użytkowania badanego stanowiska archeologicznego (stratygrafia kulturowa);
– ilość obiektów archeologicznych występujących na badanym terenie;
– ilość materiału zabytkowego;
– rozmiary i głębokość odkrytych obiektów archeologicznych;
– miąższość nawarstwień kulturowych;
– warunki fizjograficzne (rodzaj gleby – piaski, lessy, iły, mady oraz ewentualne zalesienie);
– użycie ciężkiego sprzętu do odhumusowania badanego terenu;
– pora roku, w której są prowadzone badania;
– analizy specjalistyczne potrzebne do opracowania wyników (ekspertyzy dendrochronologiczne, radiowęglowe, geofizyczne, antropologiczne itd.);
– koszty opracowania wyników badań;

Archeologiczne badania mogą być rozliczane na podstawie jednego z trzech typów kosztorysów

Archeologiczne badania wykopaliskowe mogą być rozliczane na podstawie jednego z trzech typów kosztorysów:

  • Kosztorys wynikowy

Prace badawcze finansowane są na bieżąco zgodnie z ponoszonymi przez wykonawcę kosztami, a rozliczenie końcowe następuje po udokumentowaniu wszelkich poniesionych kosztów – inwestor nie jest w stanie określić koniecznych nakładów przed ukończeniem badań.

  • Kosztorys ryczałtowy

Przyjmuje się stały koszt przebadania jednostki powierzchni stanowiska archeologicznego, co w rezultacie powoduje, że ustala się niezmienny koszt przeprowadzenia badań zależny jedynie od wielkości obszaru objętego pracami archeologicznymi

  • Kosztorys relatywny

Określa się koszt przebadania jednej jednostki powierzchni najprostszego stanowiska archeologicznego. Następnie na podstawie wyników badań rozpoznawczych określa się za pomocą systemu współczynników, odpowiadających wymienionym wcześniej czynnikom kształtującym koszty badań wykopaliskowych, stopień komplikacji stanowiska. Na tej podstawie szacuje się koszt przebadania jednej jednostki powierzchni. Mnożąc tą kwotę przez powierzchnię stanowiska, otrzymujemy przybliżony koszt badań. W ten sposób inwestor może przygotować się do sfinansowania prac archeologicznych. Rozliczenie następuje po przebadaniu stanowiska. Ostateczny koszt badań oblicza się weryfikując zastosowane modyfikatory z faktyczną sytuacją badawczą na stanowisku.

Koszt nadzorów archeologicznych może być rozliczany według stawki: godzinowej, dziennej lub metrażowej

Koszt nadzorów archeologicznych (trwających w czasie prac ziemnych przy inwestycjach) może być rozliczany według stawki: godzinowej, dziennej lub metrażowej (stawka do indywidualnej negocjacji z inwestorem).

Polecamy także bardzo ciekawy artykuł dotyczący tematyki nadzorów archeologicznych na terenach inwestycji budowlanych pod tytułem: DZIAŁKA POD NADZOREM ARCHEOLOGA

 

 

Przydatne mogą się również okazać wizyty na stronach:

Co jeśli na mojej działce jest stanowisko archeologiczne?

Co jeśli na mojej działce jest stanowisko archeologiczne?

Wojewódzki Konserwator Zabytków w wydanej decyzji wskazuje formę prowadzonych na stanowisku badań archeologicznych. Wszelkiego rodzaju badania archeologiczne mogą wykonywać jedynie wykwalifikowani archeolodzy.

archeolog pomaga we wszelkich formalnościach związanych z wydaniem pozwolenia


Do przeprowadzenia nadzoru bądź też wykopaliskowych badań archeologicznych upoważniona jest osoba, która posiada uprawnienia archeologiczne (czyli ukończyła studia magisterskie na kierunku archeologia oraz posiada co najmniej 12-miesięczne, udokumentowane doświadczenie terenowe).

Przed rozpoczęciem prac ziemnych odpowiednio wcześniej w urzędzie konserwatorskim inwestor powinien wystąpić o wydanie pozwolenia na przeprowadzenie badań archeologicznych. Koszt opłat skarbowych to 82 zł. Najczęściej archeolog pomaga we wszelkich formalnościach związanych z wydaniem pozwolenia.
Do wniosku o wydanie pozwolenia na badania archeologiczne należy dołączyć następujące dokumenty:

  • program prowadzenia badań archeologicznych;
  • dokument potwierdzający posiadanie przez wnioskodawcę tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości, uprawniającego do występowania z tym wnioskiem, albo oświadczenie wnioskodawcy o posiadaniu tego tytułu, a w przypadku gdy z wnioskiem występuje podmiot zamierzający prowadzić te działania, zgodę właściciela lub posiadacza nieruchomości na ich prowadzenie albo oświadczenie, że właściciel lub posiadacz tej zgody nie udzielił;
  • dokumenty potwierdzające posiadanie przez osobę prowadzącą badania archeologiczne wymaganych kwalifikacji, w przypadku gdy wykonawca tych badań nie będzie wyłaniany w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego;
  • mapę topograficzną w skali 1:10 000 albo większej umożliwiającej lokalizację nieruchomego zabytku archeologicznego, z zaznaczonym miejscem planowanych badań archeologicznych;
  • plan w skali 1:100 z naniesionymi miejscami dotychczasowych i planowanych badań archeologicznych w nawiązaniu do punktów szczegółowej osnowy geodezyjnej poziomej co najmniej III klasy i punktów szczegółowej osnowy geodezyjnej pionowej co najmniej IV klasy, z naniesionymi miejscami dotychczasowych i planowanych badań archeologicznych;
  • dokument potwierdzający gotowość muzeum lub innej jednostki organizacyjnej do przyjęcia zabytków archeologicznych odkrytych w trakcie prowadzenia badań archeologicznych;
  • oświadczenie osoby prowadzącej badania archeologiczne o posiadaniu środków finansowych na przeprowadzenie tych badań w zakresie określonym w programie badań archeologicznych, o którym mowa w ust. 4 pkt 1, o ile wykonawca tych badań nie będzie wyłaniany w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego;
  • opis sposobu uporządkowania terenu po zakończeniu badań archeologicznych.