Napisz lub zadzwoń:

Zamość

Miasto Zamość zostało założone w 1580 r. na gruntach wsi Skokówka, przez kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego jako nowa siedziba rodowa i stolica zamierzonej ordynacji zamojskiej. Jan Zamoyski zbudował tu ufortyfikowaną warownię i chroniącą szlak kupiecki, prowadzący z Wołynia i Lwowa do Lublina i Warszawy. W 1589 r. za zgodą Sejmu ogromne dobra kanclerza, położone w południowej części województwa lubelskiego i północnej bełskiego (ok. 600 tys. ha) zostały połączone w niepodzielną całość, dziedziczoną w całości przez najstarszego syna (lub najbliższego krewnego) poprzedniego ordynata. Ordynacja zamojska istniała aż do drugiej wojny światowej.

Wkrótce po założeniu miasta, przywilej osadniczy otrzymali Ormianie (1585) i Grecy (1589). Choć akt lokacyjny nie zezwalał Żydom na osiedlanie się w mieście, już w 1586 r. także oni uzyskali prawo do zamieszkania w Zamościu. Położenie miasta ułatwiało jego ekonomiczny rozwój, tworząc warunki dla osiedlania się tu także Niemców, Szkotów, Holendrów i Włochów, dzięki czemu szybko zyskało charakter wieloetnicznego miasta handlowego. Zamość stał się także ośrodkiem akademickim — w 1595 r. otwarto tu Akademię Zamojską, trzecią uczelnię wyższą w Rzeczypospolitej (po Krakowie i Wilnie).

Całe założenie miejskie, stanowiące praktyczną realizację renesansowej koncepcji idealnego miasta-twierdzy (citta ideale), zostało zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernarda Morando. Zamość uważany był za najlepiej zorganizowane miasto w nowożytnej Polsce. Podzielony na część mieszczańską i rezydencję właściciela stanowił przemyślaną i jednolitą całość, z precyzyjnie wytyczonym, szachownicowym układem ulic i placów, współtworzących funkcjonalny system komunikacji. Dwór Zamoyskiego pełnił rolę ośrodka intelektualno-kulturalnego, gromadzącego poetów, pisarzy i artystów. Całość otoczono w latach 1587–1608 pierścieniem nowoczesnych fortyfikacji bastionowych z bramami. Do dziś dnia, pomimo zniszczenia znacznej części dawnych murów obronnych, Zamość stanowi jeden z najlepszych przykładów europejskiej urbanistyki renesansowej.

Początek XVIII w. zapoczątkował stopniowy upadek miasta. Choć Zamość przetrwał zarówno oblężenie Chmielnickiego w 1648 r., jak też Szwedów w 1656 r., w czasie wojny północnej miasto zostało zajęte przez wojska szwedzkie (1704) i saskie (1715–1716). W XVIII w. był ważnym żydowskim ośrodkiem religijno-intelektualnym, zaś pod koniec XVIII w. stał się centrum przyciągającym wielu zwolenników haskali.

W 1772 r. Zamość znalazł się w zaborze austriackim (Galicja). W 1784 r. Austriacy zamknęli podupadłą już Akademię. W 1809 r. miasto zostało włączone do Księstwa Warszawskiego (departament lubelski), a w 1815 r. — do Królestwa Polskiego (województwo, a potem gubernia lubelska). Władze Królestwa wykupiły miasto i twierdzę z rąk ordynatów. Podczas powstania listopadowego Zamość stał się ostatnim punktem oporu wojsk polskich. Skapitulował dopiero 21.10.1831 r., w sześć tygodni po Warszawie. W 1866 r. władze carskie zlikwidowały twierdzę, burząc znaczną część fortyfikacji.

Szybkiemu rozwojowi gospodarczemu miasta na przełomie XIX i XX w. sprzyjało m.in. otwarcie linii kolejowej do Lublina (1916). W odrodzonej Polsce powiat zamojski znalazł się w województwie lubelskim. W sierpniu załoga Zamościa odparła szturm Armii Konnej Budionnego.

W czasie okupacji niemieckiej planowano utworzenie w okolicach Zamościa ośrodka kolonizacji niemieckiej, w związku z czym, wiosną 1942 r. podjęto decyzję o wysiedleniu z Zamojszczyzny wszystkich Polaków. Akcję wysiedleńczą (pod kryptonimem „Akcja «Wehrwolff»”) przeprowadzono na przełomie 1942 i 1943 r. Objęła ona łącznie ok. 110 tys. Polaków, w tym 30 tys. dzieci z całej Zamojszczyzny, z powiatów: biłgorajskiego, hrubieszowskiego, tomaszowskiego i zamojskiego. Część spośród tych osób (ok. 16 tys.) trafiła do obozu na Majdanku. Duża grupa rodzin została wywieziona na roboty do Niemiec, a wiele najmłodszych dzieci poddano germanizacji. W wyniku starań Polskiego Czerwonego Krzyża i Rady Głównej Opiekuńczej, ponad 2 tys. kobiet i dzieci z Zamojszczyzny zostało zwolnionych z obozu w lipcu i sierpniu 1943 roku. Ostatni transport ludności z Zamojszczyzny (głownie kobiet i dzieci) przybył na Majdanek w lutym 1944 roku. W marcu i kwietniu 1944 r., przed ewakuacją obozu część dzieci Zamojszczyzny wywieziono do obozów w Łodzi i Oświęcimiu. Około 9 tys. Żydów z getta zamojskiego zostało zgładzonych, w większości w obozie w Bełżcu. Zamość został wyzwolony przez oddziały Armii Krajowej 25.07.1944 roku.

Po wojnie Zamość pozostał ośrodkiem powiatu w województwie lubelskim (obecnie stanowi także tzw. powiat grodzki). W latach 1975–1998 był stolicą odrębnego województwa. W 1992 r. powstała katolicka diecezja zamojsko-lubaczowska, a zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Tekst pochodzi ze strony: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zamosc/3,historia-miejscowosci/?action=view

Doświadczenie

Doświadczenie

W trakcie naszej działalności wykonaliśmy kilkadziesiąt zleceń obejmujących Gminne Ewidencje Zabytków, nadzory oraz badania archeologiczne na kilkudziesięciu stanowiskach archeologicznych w województwie mazowieckim, małopolskim, dolnośląskim, lubelskim, świętokrzyskim, podkarpackim oraz śląskim. Wśród nich najważniejsze to:

2008

  • 30.12.2008 – 27.08.2009 – sporządzenie dokumentacji z badań archeologicznych prowadzonych na ulicy Olejnej oraz Bramowej w Lublinie. Wykonano na zlecenie firmy zewnętrznej.

2010

  • 08.09.2010 – 09.09.2010 – wykonanie weryfikacyjnych badań stanowisk archeologicznych w obrębie gminy Stromiec. Badania i dokumentacje wykonano na zlecenie Urzędu Gminy Stromiec.
  • 06.09.2010 – 20.09.2010 – nadzór archeologiczny przeprowadzony na działce nr 7/8 przy ulicy Kieleckiej w Radomiu. Badania i dokumentację wykonano na zlecenie RTC Spółka z o.o.
  • 04.10.2010 – 11.10.2010 – badania powierzchniowe wykonane w ramach systemu Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP) na obszarze 75 – 69. W porozumieniu z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Warszawie, delegaturą w Radomiu.
  • 02.11.2010 – 13.11.2010 – nadzór archeologiczny nad pracami ziemnymi związanymi z budową domku jednorodzinnego na działce nr 5 przy ulicy Piotrówka w Radomiu. Badania wykonane zostały na zlecenie prywatne.

2011

  • 11.04.2011 – 27.04.2011 – badania powierzchniowo-sondażowe w miejscowości Mała Wieś, gmina Promna. Badania i dokumentację wykonano na zlecenie prywatne.
  • 26.11.2011 – nadzór archeologiczny nad przebudową sieci kablowej 15kV ze zmianą usytuowania odcinka na działkach nr 3676/2, 3676/6 i 3676/7 przy ulicy Gimnazjalnej w Przeworsku. Badania wykonane na zlecenie prywatne.

2012

  • 16.05.2012 – 07.11.2012 – nadzór archeologiczny nad realizacją inwestycji “Rewitalizacja Miasta Kock”. Nadzór obejmował: przebudowę płyty rynku w Kocku polegającą na rewitalizacji Rynku miejskiego, przebudowę sieci kanalizacji sanitarnej oraz wodociągowej w obrębie płyty rynku. Badania wykonane zostały na zlecenie Urzędu Gminy w Kocku.
  • 17.09.2012 – 27.09.2012 – nadzór nad budową sieci wodociągowej wraz z przyłączami do budynków mieszkalnych przy ulicach Krętej i Tkackiej w Przeworsku. Badania wykonano na zlecenie firmy zewnętrznej.
  • 04.10.2012 – 30.11.2012 – nadzór archeologiczny nad pracami ziemnymi związanymi z realizacją inwestycji “Przebudowa drogi powiatowej nr 3541W od drogi 744 – Zalesice w gminie Wierzbica, powiat radomski”. Badania wykonane zostały na zlecenie Powiatowego Zarządu Dróg Publicznych w Radomiu.
  • 07.11.2012 – 21.11.2012 – nadzór archeologiczny nad pracami ziemnymi remontowanego gazociągu oraz przyłączy przy ulicach Focha, Focha 3, Focha 5 oraz Kilińskiego 14 w Radomiu. Badania wykonane zostały na zlecenie Mazowieckiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o., Oddział Zakład Gazowniczy Radom.

2013

  • 30.04.2013 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego przy ulicy Bagiennej w Radomiu. Wykonano na zlecenie osoby prywatnej.
  • 05 – 06.2013 – wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy Ryglice. Wykonano na zlecenie Urzędu Gminy Ryglice.
  • 06 – 11.2013 – nadzór archeologiczny nad przebudową drogi wojewódzkiej 880 Jarosław – Pruchnik. Wykonano na zlecenie Podkarpackiego Wojewódzkiego Zarządu Dróg w Rzeszowie.
  • 07 .2013 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Dąbrowa. Nadzór wykonano na zlecenie osoby prywatnej.
  • 08.2013 – nadzór archeologiczny nad przebudową boiska sportowego przy ulicy Spytka 2 w Jarosławiu. Wykonano na zlecenie Szkoły Podstawowej nr 6 w Jarosławiu.
  • 08.2013 – nadzór archeologiczny nad realizacją inwestycji “Budowa sieci cieplnej preizolowanej od komory MK-102 przy ul. Królowej Jadwigi do komory MP-9 przy ul. Łokietka w Radomiu.” Nadzór wykonano na zlecenie EL-Pomiar Gdańsk.
  • 08-11.2013 – wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla gminy Tuchów. Wykonano na zlecenie Urzędu Miejskiego w Tuchowie.
  • 09-11.2013 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Rewitalizacja terenu Starego Miasta – podziemna trasa turystyczna.” Nadzór wykonano na zlecenie Urzędu Miejskiego w Przemyślu.
  • 11.2013 – nadzór archeologiczny nad przebudową dwóch stacji transformatorowych z dojazdem wraz z nawiązaniami do sieci energetycznej SN 15 kV i niskiego napięcia w rejonie ulic Witosa, Wąskiej, Targowej, Berka Joselewicza i Sitarskiej w Głogowie Małopolskim. Nadzór wykonano na zlecenie PPUH Zakład Instalatorstwa Elektrycznego Głogów Małopolski.
  • 11.2013 – nadzór archeologiczny nad realizacją zadania budowa przyłącza energetycznego do zasilania budynku mieszkalnego w miejscowości Dąbrowa. Nadzór wykonano na zlecenie firmy Energotechnika w Rzeszowie.
  • 11.2013 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego przy ulicy Odrzańskiej w Radomiu. Nadzór wykonano na zlecenie prywatnego właściciela.

2014

  • 20.05-06.06.2014 – nadzór archeologiczny nad zadaniem inwestycyjnym “Modernizacja, przebudowa i rozbudowa istniejącego wodociągu gminnego w Chmielniku, woj. podkarpackie”.
  • 24.07.2014-31.07.2014 – nadzór archeologiczny przy realizacji inwestycji pn. „Budowa sieci wodociągowej w miejscowości Kępa Niemojewska, gm. Grabów nad Pilicą, pow. kozienicki – Etap I”
  • 06 – 08.2014 – Pełnienie nadzoru archeologicznego nad zadaniem inwestycyjnym „Rewitalizacja śródmieścia Pińczowa” – budowa ogólnodostępnych boisk wielofunkcyjnych przy Gimnazjum nr 2.
  • 07- 30.07.2014 – nadzór archeologiczny przy realizacji inwestycji pn. „Budowa kolektora deszczowego w pasie drogowym ul. Grobickiego w celu odprowadzania wód deszczowych z Tarnobrzeskiej specjalnej strefy ekonomicznej w Radomiu – odcinek od S17 do S24″.
  • 04.08 – 18.08.2014 – nadzór archeologiczny nad zadaniem inwestycyjnym pod nazwą „Przyłącze ciepłownicze w technologii rur preizolowanych z kablem transmisyjnym do budynku przy ulicy Katedralna 6 i Rynek 15 w Przemyślu”
  • 21-25.08.2014 – Przedinwestycyjne badania wykopaliskowe na stanowisku 3 (AZP: 111- 83/20) w Sierakoścach, gm. Fredropol, przeprowadzone związku z planowanym rozpoczęciem inwestycji pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Sierakośce II etap, Nowe Sady, Sólca”
  • 21-25.08.2014 – Przedinwestycyjne badania wykopaliskowe na stanowisku 25 (AZP: 111- 83/79) w Sierakoścach, gm. Fredropol, przeprowadzone związku z planowanym rozpoczęciem inwestycji pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej w miejscowości Sierakośce II etap, Nowe Sady, Sólca”
  • 02.09.2014 – 31.09.2014 nadzór archeologiczny
  • 30.08-30.10.2014 r. – nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Rewitalizacja terenu Starego Miasta w Przemyślu – podziemna trasa turystyczna”.
  • 16-17.10.2014 r. – nadzór archeologiczny przy prowadzeniu robót “Budowa przyłącza ciepłowniczego wysokoparametrowego z kablem transmisyjnym do budynku przy ulicy Mickiewicza 3 w Przemyślu”.
  • 05.09.2013 do 16.09.2014 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Przebudowa sieci niskiego napięcia w rejonie Rynku w Głogowie Małopolskim”.
  • 17.19.10.2014 – Przedinwestycyjne archeologiczne badania powierzchniowo-sondażowe przy realizacji zadania „Budowa wschodniej obwodnicy m. Brzozowa – w ciągu drogi wojewódzkiej nr 886 Domaradz – Brzozów – Sanok”
  • 01.11.2014 do 20.11.2014 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Budowa wyjść kablowych 15kV ze stacji 110/15kV GPZ-Krasne” c. d. od stacji transformatorowej “CHU Krasne” – II Etap.
  • 24-27.10.2014 – nadzór archeologiczny przy prowadzeniu robót związanych z przyłączeniem do sieci elektroenergetycznej budynku Stacji Sanitarno – epidemjologicznej w Radomiu ul. Okulickiego.
  • 15.09-15.12.2014 – nadzór archeologiczny nad inwestycją „Budowa zespołu budynków mieszkalnych osiedle “Słoneczne”, etap II, dz. ew. 25/18, 25/8, Radom ul. Zegara Słonecznego – trasy sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej, wodociągowej, co, kablowej ziemnej NN, kablowej telefonicznej”.
  • 13-14.11.2014 – nadzór archeologiczny oraz archeologiczne badania sondażowe nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Biejków, gm Promna nr dz. 151/7.
  • 2014 – Gminna Ewidencja Zabytków i Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta Ustroń, woj. śląskie.
  • 2014 – Gminna Ewidencja Zabytków dla Miasta Mysłowice, woj. śląskie.
  • 2014 – Gminna Ewidencja Zabytków i Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Mykanów, woj. śląskie.
  • 2014 – Gminna Ewidencja Zabytków i Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Mszana, woj. śląskie.

2015

  • 05.2014-05.2015 – Wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy Żukowice, woj. dolnośląskie.
  • 04.05-08.05.2015 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Dąbrowa, gm. Świlcza, woj. podkarpackie. Na zlecenie osoby prywatnej.
  • 04 – 05.2015 – nadzór archeologiczny nad realizacją inwestycji „Budowa budynku mieszkalno-usługowego w Myszkowie – Mrzygłodzie, ul. Rynek 19″ gm. Myszków, woj. śląskie.
  • 04.05-08.05.2015 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Lgoczanka, gm. Janów, woj. śląskie.
  • 11.05-15.05.2015 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Jastrzębia, gm. Loco, woj. mazowieckie.
  • 01.03-30.06.2015 – Gminna Ewidencja Zabytków dla gminy Rzezawa, woj. małopolskie. Na zlecenie Urzędu Gminy Rzezawa.
  • 10.06-30.07.2015 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Budowa salonu samochodowego Opel wraz z serwisem samochodów osobowych oraz budowa hali garażowej na samochód ciężarowy w mieście Gliwice, rejon ul. Tarnogórskiej”.
  • 27.07-31.07.2015 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Wola Zgłobieńska, gmina Boguchwała, województwo podkarpackie.
  • 27.07-31.07.2015 – nadzór archeologiczny nad budową domu jednorodzinnego w miejscowości Pełnatycze, gmina Zarzecze, województwo podkarpackie.
  • 01.06-30.09.2015 – Pełnienie nadzoru archeologicznego w trakcie realizacji inwestycji pod nazwą “Poprawa gospodarki wodno-ściekowej na terenie gminy Porąbka”, woj. śląskie.
  • 16-18.09.2015 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Ułożenie kostki brukowej wraz z obrzeżami na działce nr 1862/2 w Radymnie, woj. podkarpackie.”
  • 07.09-21.09.2015 – nadzór archeologiczny nad inwestycją “Rozbudowa przyłącza gazowego oraz budowa przyłącza gazowego budynku usługowego na działce nr 8/1,,39, 612/23, 332/35, 672/331, 334/36 przy ul. Ziemięcickiej w miejscowości Ziemięcice, woj. śląskie”.
  • 01.08-30.11.2015 – Wykonanie Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla gminy Rzezawa, woj. małopolskie. Na zlecenie Urzędu Gminy Rzezawa.
  • 15.06 – 30.11.2015 – Wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków dla gminy Nowy Wiśnicz, woj. małopolskie.
  • 01.11 – 15.12.2015 – nadzór archeologiczny przy inwestycje “Przebudowa istniejącego obiektu magazynowego na zakład produkcyjny firmy NAMYANG Poland Sp. z o.o. w Bieruniu k. Tych, przy ul. Oświęcimskiej 300”.
  • 15.10 – 15.11.2015 – nadzór archeologiczny podczas inwestycji “Budowa chodnika wraz z małą architekturą w ramach przedłużenia bulwarów nad rzeką Przemsza”. Będzin, działki nr 114/2, 131/12/, 131/10, woj. śląskie.
  • 16.11.-07.12.2015 – nadzór archeologiczny podczas zadania inwestycyjnego: “Budowa studni strefa 1 w Tyczynie w ramach rewitalizacji płyty Rynku wraz z przyległymi uliczkami.” Województwo podkarpackie.

2016

  • 02.2016 – 05.2016 – nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Budowa instalacji do produkcji koncentratów spożywczych wraz z infrastrukturą techniczno-logistyczno-technologiczną realizowaną w ramach rozbudowy zakładu Mokate sp. z.o.o. w Żorach planowaną do realizacji na działkach nr 1421/56, 1471/93, 1422/56 położonych w Warszowicach przy ul. Strażackiej (gmina Pawłowice) oraz na działkach 996/137, 506/137 położonych w Baranowicach: (jednostka ewidencyjna Żory).”
  • 15.03 – 30.03.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Budowa sieci elektroenergetycznej średniego i niskiego napięcia w miejscowości Michałów Parcela, gm. Warka.”
  • 10.04 – 30.04.2016 – Nadzór archeologiczny nad „Przebudową linii napowietrznej SN 15kV, budowy ziemnej linii kablowej SN 15kV, budowy kontenerowej stacji transformatorowej 15/0,4 kV „Mielec 121”, budowy ziemnej sieci kablowej nN, przebudowy sieci napowietrznej nN, budowy przyłącza nN oraz rozbiórki odcinka sieci energetycznej napowietrznej SN 15kV wraz z przebudową, przy ul. Iwaszkiewicza i ul. Kryczyńskiego w Mielcu, woj. podkarpackie”.
  • 01.05 – 10.05.2016 – Nadzór archeologiczny nad “Przebudową budynku mieszkalnego jednorodzinnego, oraz budową budynku gospodarczego i rozbiórką budynku gospodarczego na p. gr.: 162/3, Strumień ul. Kościelna 7, woj. śląskie”.
  • 15 – 30.05.2016 – Nadzór archeologiczny nad „Rozbudową i przebudową budynku mieszkalnego jednorodzinnego, ul. Harcerska 4, 43-246 Strumień, woj. śląskie.”
  • 01 – 12.06.2016 – Nadzór archeologiczny nad wykonaniem skrzyni z urządzeniami telekomunikacyjnymi oraz przyłącza podziemnego do słupa sieci energetycznej na dz. nr 446/1, ul. Zawale w mieście Wojnicz, woj. małopolskie.
  • 10.08 – 20.08.2016 – Nadzór archeologicznynad „Budową budynku mieszkalnego, jednorodzinnego, zlokalizowanego na działce 195/17 w miejscowości Świebodzin, woj. małopolskie.”
  • 01.09 – 20.09.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją “Roboty izolacyjne przy ścianach fundamentowych budynku oficyny na terenie zespołu pałacowo – parkowego w Przeworsku”.
  • 01.09 – 20.09.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn. “Budowa sieci elektroenergetycznej nisko napięcia w Kępie Niemojewskiej, gm. Grabów nad Pilicą”.
  • 15.09 – 30.09.2016 – Nadzór archeologiczny nad przebudową kanalizacji ogólnospławnej na działkach w rejonie ulicy Kościuszki w Kętach, woj. małopolskie.
  • 15.09 – 30.09.2016 – Nadzór archeologicznynad przebudową przyłącza kanalizacji sanitarnej do budynku przedszkola nr 8 przy ulicy Sobieskiego 12 w Kętach, woj. małopolskie.
  • 20.09 – 30.09.2016 – Nadzór archeologicznynad budową wolnostojącego budynku mieszkalnego, odcinka sieci wodociągowej i przydomowej oczyszczalni ścieków na działkach ewidencyjnych nr 4828, 4830, 4829/1, 4829/2, 4849/2, 4851/1, 4854, 4855/1, 4873, 4723 położonych w miejscowości Grodzisko Dolne, woj. podkarpackie.
  • 01.03 – 30.09.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Remont z przebudową, rozbudową, nadbudową kamienicy w Żywcu, ul.Rynek 7.”
  • 01.09 – 30.10.2016 – Nadzór archeologiczny nad „Przebudową drogi powiatowej nr 3541 W od drogi 744 – Zalesice (III Etap) od km 0+010 do km 1+240 i od km 2+120 do km 4+288,50, woj. mazowieckie.”
  • 11.10 – 20.10.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją “Budowa domu jednorodzinnego przy ul. Podgórnej w Mikołowie, nr działki ewidencyjnej 1782/89”.
  • 01.09 – 27.12.2016 – „Wykonanie Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla miasta Wisła, woj. śląskie.”
  • 01.10 – 30.11.2016 – Nadzór archeologiczny nad remontem kamienicy przy ulicy Piłsudskiego 13 w Lublińcu, woj. śląskie.
  • 01.02 – 30.09.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Budowa obwodnicy Oświęcimia Etap I, od km 0+000,00 do km 1+020,00 w ramach nowego przebiegu drogi wojewódzkiej nr 933 wraz z rozbudową drogi wojewódzkiej nr 933 od km 0+218,10 do km 0+321,50 odcinka referencyjnego nr 130 w m. Bobrek, gm. Chełmek, pow. oświęcimski, województwo małopolskie.”
  • 01.05 – 30.12.2016 – „Wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla gminy Radłów, woj. małopolskie.”
  • 01.09 – 30.11.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją “Rewitalizacja płyty rynku w Tyczynie wraz z przyległymi uliczkami”.
  • 01.09 – 30.11.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją “Budowa drogi gminnej w miejscowości Brzękowice Górne, gm. Psary, powiat będziński.
  • 15.10 – 15.11.2016 – Badania archeologiczne przed inwestycją “Budowa hali drobiarskiej wraz z infrastrukturą towarzyszącą w miejscowości Myśliszewice, gm. Jedlnia Letnisko, działka ewidencyjna 193/5”.
  • 30.10 – 15.10.2016 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją “Przebudowa drogi powiatowej nr 2958S, ul. Główna w Świbiu wraz ze zmianą organizacji ruchu na skrzyżowaniu drogi powiatowej nr 2958S z drogą gminną, ul. Słoneczna w Świbiu.

2017

  • 04.2016 – 02.2017 – Nadzór archeologiczny nad „Przebudową linii napowietrznej WN 110 kV Stomil Wolbrom-Miechów, woj. małopolskie.”
  • 11.2016 – 05.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Przebudowa ul. Gospodarczej w Radomiu”.
  • 03.03.2017 – Gminna Ewidencja Zabytków dla miasta Marki, woj.mazowieckie na lata 2017 – 2020.
  • 02.2017 – 04-2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Przebudowa istniejącej sieci napowietrznej nN na sieć kablową oraz na sieć napowietrzną AsXSn w miejscowości Frysztak (prace na zabytkach konserwatorskich)”.
  • 03.03.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Rozbudowa drogi gminnej na ulicy Rzecznej w Siewierzu wraz z infrastrukturą towarzyszącą”.
  • 04.04.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Budowa domu jednorodzinnego w miejscowości Kietrz, dz. ew. 671/4, woj. opolskie”.
  • 10.04.2017 – Wykonanie kart Gminnej Ewidencji Zabytków Archeologicznych i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla Gminy Wielopole Skrzyńskie, woj. podkarpackie.
  • 11.04.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Budowa domu jednorodzinnego w miejscowości Owadów, gm. Jastrzębia,  dz. ew. nr 709/2 , woj. mazowieckie”.
  • 11.04.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz budynku gospodarczego na terenie nieruchomości złożonej z części działki nr ew. 540/4 w Gorzycach, woj. podkarpackie”.
  • 18.04.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Przebudowa wiatrołapu i budowie schodów zewnętrznych na piętro budynku mieszkalnego przy ul. Plac Kopernika 1 w mieście Lublińcu (dz. ew. nr 613/153, obręb Lubliniec)”.
  • 27.05.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Głęboka modernizacja energetyczna Pałacu Lubomirskich w Przeworsku oraz budowa farmy fotowoltaicznej”.
  • 05.06.2017 – Gminna Ewidencja Zabytków dla gminy Koszęcin, woj. śląskie.
  • 07.06.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Wykonanie drenażu odwadniającego i osuszenia ścian przedsionka, kaplicy Fredrów oraz kaplicy Drohojowskich przy Archikatedrze w Przemyślu (działka nr ew. 1207, obr. 207)”.
  • 14.06.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Przebudowa budynku usługowo mieszkalnego położonego na działce 1331/1, obr. 207 ul. Tatarska 3 w Przemyślu”.
  • 15.06.2017 – Gminna Ewidencja Zabytków i Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta Sanoka, woj. podkarpackie na lata 2017 – 2020.
  • 06.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: “Budowa obwodnicy Oświęcimia Etap II i III, w ramach nowego przebiegu drogi wojewódzkiej nr 933 wraz z rozbudową drogi wojewódzkiej nr 933 od km 0+218,10 do km 0+321,50 odcinka referencyjnego nr 130 w m. Bobrek, gm. Chełmek, pow. oświęcimski, województwo małopolskie.”
  • 03.07.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją: „Wykonanie przebudowy drogi gminnej (działka 754/4-Rynek) wraz z wydzieleniem zatok autobusowych, wysepki, miejsca parkowania oraz kanalizacji opadowej w Ciężkowicach, woj. małopolskie”.
  • 10.07.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Zagospodarowanie terenu wokół Zespołu Szkół w Grobli dz. nr 165/1, 95, 164, 162” gm. Drwinia, woj. małopolskie”.
  • 10.07.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Przebudowa sieci gazowej niskiego ciśnienia z rur PE w ramach przebudowy istniejącej sieci gazowej n/c z rur stalowych wraz z przyłączami w ul. Cichej i Kościuszki w Przeworsku. Działki nr ew. 3183/4, 3162/15, 3162/14, 3162/10. 3162/4, 3163, 3170/4, 3176, 3177, 3178, 3180, 3189 obr. nr 3 w Przeworsku”.
  • 10.07.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Przebudowa ulicy Koziełka na odcinku od ulicy Dworcowej do ulicy Jęczmiennej oraz ulicy Jęczmiennej na odcinku od ulicy Koziełka do ulicy Wolności w Knurowie – III Etap, obejmujący przebudowę ulicy Jęczmiennej na odcinku od skrzyżowania z ulicą Koziełka do skrzyżowania z ulicą Wolności”.
  • 02.08.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Budowa wolnostojącego budynku mieszkalnego wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, w tym zbiornika na ścieki, na działce nr ewid. gr. 432/3 w miejscowości Kamienica Dolna”, gm. Brzostek, woj. podkarpackie.
  •  07.08.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją.: „Budowa przyłącza światłowodowego do stacji nr 50158 przy ul. Mariackiej 1 w Zabrzu, woj.śląskie”.
  • 10.08.2017 – Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta Jarosław, woj. podkarpackie.
  • 15.08.2017 – Gminna Ewidencja Zabytków dla gminy Toszek, woj. śląskie.
  • 16.08.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Montaż bramy ogrodzeniowej, przesuwnej na terenie nieruchomości przy ul. Gliwickiej 17 w Bytomiu, woj. śląskie”.
  • 21.08.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa kanalizacji sanitarnej do nieruchomości przy ul. Ceramicznej w Sierakowicach, woj. śląskie”
  • 28.08.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa i przebudowa drogi gminnej ul. Narutowicza w Rogoźniku, woj. śląskie”.
  • 31.08.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Wykonanie przyłącza cieplnego do budynku mieszkalnego przy ul. Lenartowicza 3 w Rzeszowie (na dz. ew. 1336/2, 1360/2, 1361/4, 1361/6, 1364/2, 1365/2, obr. 207)”.
  • 01.09.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa kanalizacji sanitarnej wraz z przyłączami w miejscowościach: Cianowice Małe, Niebyła-Świnczów, woj. małopolskie”.
  • 01.09.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa kanalizacji sanitarnej wraz z przyłączami i pompowniami ścieków dla miejscowości Maszyce, woj. małopolskie”.
  • 10.09.2017 – Wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków Stanowisk archeologicznych dla Miasta Zawiercie, woj. śląskie.
  • 03.10.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Budowa linii kablowej SN-15 kV kablem ziemnym typu 3xXRUHAKXS 1x120mm2 relacji: do stacji transformatorowej Sowina 2 do stacji tr. Sowina 3, w miejscowości Sowina, gm. Kołaczyce, woj. podkarpackie”.
  • 05.09.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Budowa międzysystemowego gazociągu stanowiącego połączenie systemów przesyłowych Rzeczypospolitej Polskiej i Rep. Słowackiej wraz z infrastrukturą niezbędną do jego obsługi – gazociąg Strachocina – Granica RP”.
  • 09.10.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne w Przytyku, gm. loco, na dz. ew. nr 721/1 i 721/10.
  • 10.10.2017 – Gminna Ewidencja Zabytków i Program Opieki nad Zabytkami dla dla Gminy Chmielnik, woj. podkarpackie.
  • 11.09.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej z przyłączami na dz. ew. nr 131/2, 131/3, 131/4, 132, 133/1, 133/2, 133/3, w miejscowości Wysoka oraz na dz. ew. nr 1856/3, 1858 w miejscowości Kraczkowa, gm. Łańcut, woj. podkarpackie”.
  • 13.10.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Przebudowa skarpy z budową schodów i ogrodzenia terenu przy budynku Collegium Maius Uniwersytetu Opolskiego od strony Małego Rynku w Opolu, woj. opolskie”.
  • 16.10.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa sieci wodociągowej wraz z przyłączami w miejscowości Aleksandrów, Wierzchowiska Pierwsze, Wierzchowiska Drugie wraz z przebudową oczyszczalni ścieków w Siennie, woj. mazowieckie”.
  • 21.10.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa i rozbudowa sieci wodociągowej w miejscowości Kamionna, Trzciana, Leszczyna oraz budowa sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowości Trzciana, woj. małopolskie”.
  • 23.10.2017 – przedinwestycyjne badania archeologiczne nad zadaniem: „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego, bezodpływowego osadnika ścieków, studni na dz. ew. nr 1375/18 położonej w miejscowości Kielnarowa, gm. Tyczyn, woj. podkarpackie”.
  • 19.11.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa budynku mieszkalnego wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną w tym z przyłączami energetycznym, kanalizacyjnym do projektowanego zbiornika lub do projektowanej przydomowej oczyszczalni ścieków i wodociągowym od projektowanej studni kopalnej. Budowę budynku gospodarczo garażowego oraz budowę zjazdu indywidualnego z drogi powiatowej dz. nr 582/4 na działkę nr 169/2, woj. podkarpackie.”
  • 01.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków w gminie Łużna – etap III, woj. małopolskie”.
  • 08.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego z dobudowanym garażem przy ul. Kopernika w Mysłowicach, na działce nr 2337/191 (obręb ewidencyjny 0004 Kosztowy)”.
  • 08.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Rozbudowa sieci wodociągowej w miejscowości Bolechowice, gmina Zabierzów, woj. małopolskie”.
  • 15.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Odtworzenie i udostępnienie zabytkowej Rotundy przy Bazylice Archikatedralnej oraz renowacja i odnowienie obiektu Bazyliki w Przemyślu, woj. podkarpackie”.
  • 15.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Izolacja pionowa budynku wraz z wykonaniem drenażu i odwodnienia budynku przy ul. Józefczaka 37 w Bytomiu, woj. śląskie”.
  • 18.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa sieci elektroenergetycznej nN w celu zasilania budynków mieszkalnych Osiedla Fazaniec w Bytomiu, woj. śląskie”.
  • 20.12.2017 – Nadzór archeologiczny nad inwestycją pn.: „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowości Przymiłowice, woj. śląskie”.

2018

  • Gminna Ewidencja Zabytków i Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla gminy Skrzyszów, woj. małopolskie.
  • Wykonanie Gminnej Ewidencji Zabytków i Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami dla gminy Skołyszyn, woj. podkarpackie.
Zadowolonych klientów

 Zdjęcia z naszych zleceń można znaleźć w dziale

“Galeria”

Nasze realizacje naniesione zostały na mapę znajdującą się poniżej.

Chrzanów

Chrzanów

Najdawniejsze dzieje regionu chrzanowskiego oświetlone są źródłami archeologicznymi. Kolonizacja tego obszaru rozpoczęła się w okresie schyłkowego paleolitu, kiedy to na ziemie polskie docierają gromady łowców reniferów kultury magdaleńskiej. Istotnym elementem jest wykorzystywanie pobliskich wychodni krzemienia jurajskiego (obszar jury Krakowsko – Częstochowskiej) do produkcji narzędzi, co jest potwierdzone wykopaliskowo. Potwierdzona jest również obecność w najbliższych okolicach ludności mezolitycznej. Słabo wyrażone są również przemiany związane z neolityzacją ziem polskich i pojawieniem się pierwszych kultur rolniczych związanych z kręgiem kultury naddunajskiej takich jak kultura ceramiki wstęgowej rytej (najbliższy ślad osadnictwa w Niegoszowicach). Większy napływ ludności wiązał się dopiero z rozwojem i ekspansją na słabe gleby regionu kultury pucharów lejkowatych o tradycjach miejscowego podłoża kulturowego z epok poprzednich. Z badań poprzedzonych pochodzą również rozrzedzone znaleziska, które można wiązać z tą ludnością (Jeleń, Kwaczała). Po zaniku kultury pucharów lejkowatych można liczyć się z pojawieniem ludności kultury ceramiki sznurowej, której schyłek wiąże się już z początkami epoki brązu w II tysiącleciu p.n.e. Jej ślady znane są z Jankowic, Kwaczały i Płazy. Dobrze oświetlony źródłami archeologicznymi jest okres schyłku epoki brązu i początków epoki żelaza w okolicach VII w. p.n.e., kiedy to na tereny niewątpliwej pustki osadniczej wkracza ludność kultury łużyckiej. Jej obecność silnie wyrażona osadami i cmentarzyskami jest dobrze udokumentowana i stosunkowo najlepiej poznana wśród innych okresów pradziejów regionu. Znane i badane cmentarzyska takie jak w Kwaczale, Jankowicach czy Żarkach, a także znane z badań powierzchniowych i przypadkowych odkryć osady i skarby (Siersza) pozwalają lepiej scharakteryzować osadnictwo tego okresu. Zanik osadnictwa w tym regonie w końcu okresu halsztackiego (około 400 r. p.n.e.) i ponowne opustoszenie na blisko 700 lat wydaje się prawdopodobne mimo odkrycia skarbu złotych monet celtyckich w Gorzowie. Ponowne zasiedlenie omawianych terenów następuje dopiero w okresie późnorzymskim (przypuszczalnie w IV w n.e.) i wiąże się z ludnością kultury przeworskiej, która najlepiej poznana jest w okolicach Jankowic, gdzie stwierdzono cmentarzysko warstwowe tej kultury, a także osadę badaną w 1987 r. Ponowne zasiedlenie regionu następuje już w okresie średniowiecza i to dopiero w XI – XII wieku.
Położony na pograniczu Małopolski i Śląska, kulturowo tradycyjnie związany był z Małopolską. Już w XII wieku istniała tu kasztelania. Do dziś jednak nie udało się ustalić lokalizacji grodu kasztelańskiego. Początki samego miasta też nie są dokładnie znane. W Małopolsce lokacja miast rozpoczęła się w wieku XIII, rozmachu nabrała w XIV, zwłaszcza za Kazimierza Wielkiego. Pewne jest, że gdy w XIV w. otrzymywał Chrzanów prawa miejskie, musiała tu już wcześniej istnieć osada o charakterze miejskim. Dokument z 1500 r., sporządzony przez Piotra Ligęzę, ówczesnego właściciela miasta, potwierdza lokację (wcześniejszą) na prawie niemieckim. I wtedy, i przez długie następne stulecia, Chrzanów był miastem prywatnym. Ligęzowie byli dobrymi gospodarzami. Piotr nie tylko zadbał o uregulowanie statusu prawnego miasta, ale i troszczył się o rozwój handlu, któremu sprzyjał układ szlaków komunikacyjnych. Droga z Krakowa rozgałęziała się w Chrzanowie w kierunku zachodnim (tędy na Oświęcim i do Czech) oraz północno-zachodnim – na Wrocław. Przejezdni kupcy płacili miastu cła i myta i zatrzymywali się na jarmarkach. Oprócz cosobotniego targu, raz w roku, na Św. Mikołaja – patrona miejscowej fary, odbywał się ośmiodniowy jarmark. Zapobiegliwi Ligęzowie wystarali się o nowe przywileje. Od 1581 r. miasto mogło urządzać dodatkowe cztery jarmarki. Specjalizował się ówczesny Chrzanów w handlu bydłem. Znajdowała się tu komora celna dla wywozu zwierząt na Śląsk. Pograniczne położenie nader się opłacało. Inną handlową specjalnością Chrzanowa były kruszce – rudy ołowiu, cynku i żelaza. Chrzanów leżał na rudach. Reliktem wczesnej, prowadzonej metodą powierzchniową eksploatacji kruszców są dziś, liczne na terenie gminy, warpie – porośnięte roślinnością lejowate zagłębienia. Obok handlu i kopalnictwa trudniono się rzemiosłem, przede wszystkim tkactwem (słynne sukna bernardyńskie i granatowe „lazury”). Byli też rzeźnicy, szewcy, krawcy, kowale – słowem, rzemieślnicy potrzebni w sprawnie funkcjonującym skupisku ludzkim.
Trzeba pamiętać, że tak pomyślny rozwój związany był nie tylko z warunkami lokalnymi. Ten okres to generalnie czasy prosperity polskich miast. Natomiast znaczony wojnami wiek XVII odcisnął swoje piętno na Chrzanowie. Choć położony poza zasięgiem głównych działań wojennych, odczuł dotkliwie ogólną dekoniunkturę. Reszty dopełniły epidemie i pożary, które strawiły znaczną część drewnianej zabudowy, łącznie z ratuszem. W tym czasie miasto miało już kolejnych właścicieli. W 1640 Anna Ligęzina sprzedała Chrzanów Andrzejowi Samuelowi Dębińskiemu, u schyłku XVII w. miasto przeszło w ręce Grudzińskich, następnie Stadnickich. W 1740 r. jako składnik posagu Teresy Stadnickiej, dostało się, w marnej kondycji, w ręce Józefa Ossolińskiego. Jak kiedyś Piotr Ligęza, Ossoliński wziął się za porządkowanie spraw miasta. Przede wszystkim powołał (1763) specjalną komisję „dla zbadania stanu i obmyślenia ratunku dla miasta”. Dokonano lustracji domów, placów i ogrodów, wydano zarządzenia sanitarne. Przyznano ulgi dla nabywców pustych placów i domów. Uregulowano sytuację Żydów, którzy od schyłku XVII wieku coraz liczniej się tu osiedlali. (Miejscowi Żydzi zorganizowali się w gminę w 1745 r., w 1759 powstał cmentarz, a w 1786 – pierwsza synagoga.) Ossoliński ufundował też nowy budynek szkolny i uzyskał od Stanisława Augusta Poniatowskiego przywilej na kolejny jarmark. Miasto zaczęło wydobywać się z marazmu.
Czasy rozbiorów, gdy miasto i tereny wokół niego były kolejno częścią Galicji Zachodniej (dystrykt olkuski), Księstwa Warszawskiego, Rzeczpospolitej Krakowskiej, a od 1846 Galicji, to okres gospodarczo bardzo dla Chrzanowa pomyślny. Kwitnie handel zbożem i wywóz produkcji górniczej. Trudno co prawda zapomnieć, że dzieje się to w sytuacji braku suwerenności państwowej. Chrzanowianie uczestniczą w kolejnych powstaniach narodowych. Za udział w insurekcji i materialne jej wsparcie dziękował im naczelnik Kościuszko. Byli w legionach Jana Henryka Dąbrowskiego, w powstaniach listopadowym i krakowskim (1846 r.), licznie uczestniczyli w powstaniu styczniowym. Mężem zaufania Komitetu Narodowego w Chrzanowie jest wówczas Jan Oczkowski, późniejszy burmistrz. Pogrzeb Elji Marchettiego (adiutant Francesco Nullo, śmiertelnie ranny w Bitwie pod Krzykawką) staje się wielką manifestacją patriotyczną. Pośród tych burzliwych dziejów trwa jednak codzienna, prozaiczna praca nad podnoszeniem potencjału gospodarczego i urządzeń komunalnych. W 1838 r. powstał „Plan upiększenia miasta”, w 1847 – uruchomiono linię kolejową, w 1854 – Chrzanów zostaje siedzibą powiatu, w 1866 – powstaje sieć wodociągowa. Zwłaszcza II połowa XIX wieku to okres koniunktury. Miasto bierze udział w rewolucji przemysłowej, jest głównym ośrodkiem Zagłębia Krakowskiego. Bazę surowcową stanowiły miejscowe kopaliny – złoża kruszców i węgla kamiennego. Tradycja górnictwa kruszcowego była tu pradawna. Dopiero jednak nowoczesne, przemysłowe metody wydobywcze nadały eksploatacji właściwy rozmach. W 1852 r. uruchomiono jedną z pierwszych na ziemiach polskich głębinową kopalnię rud cynkowo-ołowiowych „Matylda”. Wraz z industrializacją rośnie liczba ludności. W 1870 r. Chrzanów liczy 6 tys. mieszkańców (około 50 proc. ludności stanowią Żydzi), w dziesięć lat później – 7 tys., w 1900 – 10 tys.
Między 1804 a 1856 rokiem miasto ma kolejno trzech właścicieli. W roku 1856 dobra chrzanowskie kupuje spółka kupców wrocławskich. Jeden z nich, Emanuel Loewenfeld, zostaje wkrótce ich wyłącznym właścicielem. W rękach Loewenfeldów pozostanie Chrzanów do 1939 roku. Synowie Emanuela i Róży z Ascherów: Henryk, Adolf i Brunon byli już prawdziwymi chrzanowianami. Loewenfeldowie dobrze zapisali się w historii miasta, szczególnie Róża i Henryk. Byli inicjatorami i fundatorami licznych przedsięwzięć, w tym głównej alei miasta, noszącej do dziś imię Henryka. Aż do wojny rodzina mieszkała w przebudowanym w XIX w., pamiętającym czasy renesansu, lamusie dworskim Ligęzów. Tu odbywały się spotkania założonego w 1916 r. Chóru „Żaby” w którym śpiewał i któremu prezesował Adolf Loewenfeld – profesor miejscowego gimnazjum.
W wiek XX wchodzi Chrzanów z posagiem zatwierdzonego w 1900 r. przez radę miejską strefowego planu rozbudowy. To wtedy wytyczono aleję Henryka. W 1911 r. rozpoczyna działalność Państwowe Gimnazjum im. Stanisława Staszica. W powietrzu czuło się już powiew się wolności. W 1909 zaczęło w Chrzanowie działać Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. W 1912 r. Związek Strzelecki zaczął organizować swoje drużyny. W sierpniu 1914 powstał Powiatowy Komitet Narodowy. W Legionach Piłsudskiego znalazło się 650 chrzanowian.
Tuż po odzyskaniu niepodległości powstają wielkie (do dziś największe w mieście) nowoczesne zakłady przemysłowe Pierwsza Fabryka Lokomotyw w Polsce S.A.(1919 zatwierdzono statut, 1921 powstają pierwsze budynki fabryczne,1924 zjeżdża pierwsza lokomotywa). W 1920 roku rozpoczyna działalność producent ceramicznych materiałów ogniotrwałych Stella. Prócz tego w mieście w latach międzywojennych było 380 mniejszych przedsiębiorstw produkcyjnych i 400 firm handlowych. Nie zapomniano o inwestycjach w infrastrukturę i urządzenia socjalne. W 1923 roku utworzono Seminarium Nauczycielskie. Między 1929 a 1934 rokiem oddano do użytku Ośrodek Zdrowia, nowe gimnazjum, Szpital Powiatowy, staraniem Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet rozpoczęto budowę przedszkola. Były to inwestycje ze wszech miar potrzebne w mieście, które rozrastało się terytorialnie (w 1930 r. w granice administracyjne miasta włączone zostały wsie Kąty i Kościelec) i ludnościowo (między 1921 a 1939 rokiem liczba mieszkańców podwoiła się).
Te korzystne tendencje załamały się gwałtownie w wyniku II wojny światowej. Niemcy wkroczyli do Chrzanowa już czwartego września. Miasto uznane zostało za „rdzennie niemieckie” i wcielone do III Rzeszy. Zniszczenia spowodowane wojną i okupacją nie miały katastrofalnych rozmiarów; o połowę natomiast zmniejszyła się liczba ludności, przede wszystkim na skutek niemal całkowitej zagłady chrzanowskich Żydów. Jest przy tym pewną ironią dziejów, że Holocaust przetrwała miejscowa synagoga, którą w wiele lat później, na początku lat 70. zburzyli w niejasnych okolicznościach Polacy.
24 stycznia miasto zostało wyzwolone spod okupacji niemieckiej przez wojska II Frontu Ukraińskiego. Ludzie z entuzjazmem przystąpili do odbudowy gospodarki, szkolnictwa, życia kulturalnego. Wkrótce jednak nowa władza miała stłumić spontaniczny zapał. Działające w mieście zakłady znacjonalizowano, powstały też nowe, głównie przemysłu spożywczego. Zgodnie z duchem czasu rozpoczęto wznoszenie wielorodzinnych bloków spółdzielczych. W 1949 r. zaczyna powstawać osiedle „Stella”, w latach 60. os. Północ. Życie kulturalne też miało się toczyć zgodnie z dekretowaną centralnie „polityką kulturalną”. Na podstawie dekretu o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi z kwietnia 1946 r. utworzono Powiatową Bibliotekę Publiczną. W marcu 1945 r., realizując „wytyczne” Powiatowy Urząd Informacji i Propagandy przystąpił do organizowania domu kultury. Pierwszą jego siedzibą był odbudowany ze zniszczeń wojennych budynek przy al. Henryka 24. Na inicjatywy „oddolne” władza patrzyła nieufnie. Na krótko tylko udało się Tadeuszowi Urbańczykowi odrodzić, żywy w latach międzywojennych, amatorski ruch teatralny. W latach 50. teatry amatorskie mogły działać wyłącznie pod szyldem domów kultury. Reaktywowany wiosną 1945 r. Chór „Żaby” wkrótce za „niesłuszny” ideologicznie repertuar zaczął być nękany był przez UB. Doszło nawet do aresztowana kierownika artystycznego Zygmunta Oczkowskiego. Dopiero po śmierci Stalina, zwłaszcza zaś po przełomie październikowym, zostawiono zespół w spokoju. Przetrwał i dziś jest jednym z nielicznych w Polsce chórów amatorskich mogących poszczycić się tak długą historią, przy budzącym szacunek poziomie artystycznym.
Mimo niesprzyjających czasów, dzięki konsekwencji i uporowi, sukcesem zakończyły się długotrwałe starania wielkiego społecznika, człowieka niezwykle zasłużonego dla lokalnej kultury Mieczysława Mazarakiego wokół utworzenia muzeum. Już w 1948 r. Mazaraki, chrzanowianin z urodzenia, absolwent botaniki na Uniwersytecie Jagiellońskim, profesor gimnazjum i liceum w Chrzanowie, podjął inicjatywę utworzenia muzeum w dawnym lamusie dworskim. Po wojnie budynek był w fatalnym stanie, planowano go zburzyć, a na jego miejscu postawić biurowiec. Choć w 1950 r. Powiatowa Komisja Planowania Gospodarczego powołała Komitet Organizacyjny Muzeum Ziemi Chrzanowskiej (z Mieczysławem Mazarakim i Janem Pęckowskim na czele), inicjatywa nie cieszyła się poparciem władz, o czym świadczą niezwykle skromne dotacje Powiatowej Rady Narodowej. Mazaraki zdołał stworzyć wokół przedsięwzięcia imponującą aktywność lokalnej społeczności. W gromadzenie zabytków kultury materialnej i okazów przyrodniczych bardzo żywo włączyła się młodzież licealna. Otwarte po niemałych trudach w 1960 r. Muzeum Ziemi Chrzanowskiej, w chwili otwarcia miało zaledwie trzy sale ekspozycyjne. Jakkolwiek oceniać tamte lata, trzeba przyznać, że wiele zainicjowanych wówczas przedsięwzięć procentuje do dziś, a stworzona baza materialna, zmodernizowana i rozbudowana, dobrze służy lokalnej społeczności.
W 1959 r. rozpoczęto budowę nowej siedziby Domu Kultury. Sprawa szła opornie. Częściowe użytkowanie obiektu rozpoczęło się dopiero w 1966 r. Całość ukończono w 1971 r. – w jedenaście lat od rozpoczęcia inwestycji. Kiedy w 1973 r. wzniesiono halę widowiskowo-sportową, obiekt, przemianowany na Miejski Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji, stał się naprawdę dobrze wyposażonym centrum kulturalno-rozrywkowym. Obecnie dysponuje salą teatralno-kinową na 690 miejsc, z zapleczem scenicznym, salami do zajęć teatralnych, muzycznych, tanecznych, pracowniami, salą odczytową, klubową i galerią, wielofunkcyjną halą sportowo-widowiskową na 589 miejsc i hotelem.
Przez wiele lat w Domu Kultury miała lokum biblioteka, która dopiero w 1989 r. otrzymała zaadaptowane pomieszczenia przy al. Henryka. Od 1992 r. Miejska Biblioteka Publiczna ma siedzibę z prawdziwego zdarzenia w przekazanym przez miasto budynku przy ul. Oświęcimskiej 3. Wyposażona w komputerowy system obsługi, posiada dziś księgozbiór obejmujący ponad 188 tys. jednostek inwentarzowych oraz ponad 17 tysięcy czytelników. Zaczęło się zaś od kilkuset tomów, jakimi początkowo dysponowały łącznie Biblioteki Miejska i Powiatowa (w 1947 r. połączone w Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną).
Znakomicie rozwinęło się chrzanowskie Muzeum. W 1968 objęło opieką ruiny średniowiecznego zamku w Lipowcu. Tak powstał oddział zamiejscowy, obejmujący zamek i powstający u jego stóp Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiezłowie. Gdy w 1973 roku udostępniono go po raz pierwszy publiczności, stały w nim trzy obiekty. Teraz jest ich 22, a na odtworzenie czekają następne. Skansen i zamek udało się uczynić centrum upowszechnienia wiedzy o kulturze i sztuce o ponadregionalnym znaczeniu; miejscem kiermaszów, świąt ludowych, plenerów, przeglądów folklorystycznych i Letniego Festiwalu Muzyki Kameralnej i Organowej. Żyje kościół, odbywają się msze święte i święcone w Wielka Sobotę, odpust na dzień Podniesienia Krzyża Świętego i śluby, a w skansenowej karczmie – wesela. Od 1985 r. Muzeum posiada oddział wystaw czasowych przy alei Henryka, w domu z ogrodem, należącym dawniej do zasłużonej dla Chrzanowa rodziny Urbańczyków. Zakupiony w 1981 r. dzięki staraniom następcy Mazarakiego, dyrektora Jerzego Motyki, po kapitalnym remoncie i adaptacji, zainaugurował działalność wystawą ukazującą dorobek Muzeum w Chrzanowie – w 25-lecie jego istnienia. Muzealny ogród wykorzystano na urządzenie ekspozycji geologicznej pod gołym niebem, która stała się oryginalnym uzupełnieniem zbiorów Działu Przyrody, zgromadzonych i opracowanych przez Mieczysława i Irenę Mazarakich. Pomysłodawcą i pierwszym organizatorem ogrodu geologicznego był przybyły z Kanady chrzanowianin Marian Kuc. Do swej idei pozyskał nie tylko dyrektora i pracowników Muzeum, ale i młodzież licealną, która w latach 1992-97, w ramach Chrzanowskiego Towarzystwa Araukarytowego z siedzibą w Muzeum odbywała wędrówki, wytyczała szlak araukarytowy, prowadziła badania. Inny chrzanowianin Edward Edwin Śmiłek, znany krakowski antykwariusz, syn chrzanowskiego księgarza, przekazał Muzeum cenny zbiór gromadzonych przez lata dokumentów, korespondencji, kart pocztowych, czasopism, książek chrzanowskich wydawców. „Darowuję ten zbiór mojemu miastu rodzinnemu (…) i przekazuję go chrzanowskiemu Muzeum, które jako miejsce «przez wieków ciszę» – ocala od zapomnienia i służy pamięcią naszej historii” – napisał ofiarodawca (Chrzanowiana ze zbiorów Edwarda Edwina Śmiłka, katalog, Muzeum w Chrzanowie, Chrzanów 2000). Niedawne 40-lecie Muzeum stało się okazją do podsumowania osiągnięć, ale i do kreślenia planów na przyszłość. Wśród nich są badania nad słabo dotychczas rozpoznanymi początkami Chrzanowa i osadnictwem wczesnośredniowiecznym w jego okolicy.

Tekst pochodzi ze strony: www.chrzanow.pl

Oświęcim

Osadnictwo na wzgórzu zamkowym w Oświęcimiu istniało już w XI wieku, jednak w dokumentach nazwa miasta pojawia się dopiero pod koniec XII wieku, kiedy istniała tu już rozległa kasztelania. Około roku 1272 Oświęcim otrzymał prawa miejskie – potwierdzone przez Mieszka I księcia cieszyńskiego 3 września 1291 roku. Na pamiątkę tego wydarzenia współcześnie co roku we wrześniu odbywa się w Oświęcimiu hucznie celebrowane Święto Miasta.
Od końca XIII wieku Oświęcim był ważnym punktem na szlaku solnym – miał przywilej składowania i handlu solą wielicką najlepszej jakości, miał nawet swoje miary soli – tzw. „bałwany oświęcimskie”. Posiadał również przywilej sądowniczy, prawo do składowania i handlu ołowiem, prawo poboru opłat od dwóch mostów na Wiśle oraz utrzymywania komór celnych. Oświęcim znany był również z handlu rybami, które dostarczano stąd nawet na królewski dwór w Krakowie.
W 1457 roku księstwo oświęcimskie zostało włączone do Korony Polskiej. Kiedy pół wieku później wielki pożar zniszczył znaczną część miasta i zamek, król Aleksander Jagiellończyk zwolnił miasto od podat­ków na 15 lat i nakazał odbudowę całego zamku i fortyfikacji z systemem baszt, a także naprawę murów miejskich. Prace przy odbudowie Oświęcimia trwały do 1534 roku. Najstarsza część zamku i fragment muru obronnego z basteją przy wschodniej ścianie wieży obronnej pochodzą z tego właśnie okresu. XVI wiek był bardzo pomyślny dla Oświęcimia. W obrębie murów miejskich znajdował się kościół parafialny z cmentarzem, rynek, ratusz i kościół dominikański. Poza ich obrębem, w rejonie dzisiejszej ul. Mikołajskiej, stał szpital – przytułek dla ubogich z drewnianym kościołem
św. Mikołaja i cmentarzem.
Okres pomyślności i dobrobytu mieszkańców zakończyło zdobycie miasta przez Szwedów w 1655 roku. Z pięciuset domów pozostało dwadzieścia, z dwustu rzemieślników – zaledwie sześciu, skład solny przestał funkcjonować, zamek i kościół św. Mikołaja były w stanie ruiny. W 1676 roku w mieście mieszkało zaledwie 114 osób. Przez prawie 200 lat Oświęcim nie mógł podźwignąć się z upadku po „potopie” szwedzkim i kataklizmach, które nastąpiły bezpośrednio po nim.
W 1772 roku księstwo oświęcimskie, w wyniku I rozbioru Polski, znalazło się w granicach zaboru austriackiego jako część Galicji. Dziesięć lat później, na mocy dekretu cesarskiego o kasacji zakonów, zniesiono klasztor dominikański w Oświęcimiu. Zlikwidowano również cmentarz parafialny przy kościele Wniebowzięcia NMP i założono nowy – poza obrębem miasta.
Przełomowym okresem dla Oświęcimia była połowa XIX wieku, kiedy to stał się ważnym węzłem kolejowym na trasie Kraków – Wiedeń. Do wybuchu II wojny światowej powstawały i działały tu zakłady przemysłowe – m.in. papownia, garbarnia, Fabryka Wódek i Likierów Jakuba Haberfelda, fabryka nawozów, fabryki konserw rybnych „Ostryga” i „Atlantic”, Fabryka Maszyn Rolniczych „Potęga – Oświęcim”, Zjednoczone Fabryki Maszyn i Samochodów „Praga – Oświęcim”. W fabryce samochodów montowano – początkowo na podwoziach sprowadzanych z Czech – trzy typy samochodów „Praga – Oświęcim”: Piccolo, Alfa i Grand. Ogółem wyprodukowano ich około 1700 sztuk, znane były z bardzo wytrzymałej konstrukcji i solidnego wykonania. „Pragą – Oświęcim” jeździł słynny tenor Jan Kiepura, aktorka kabaretowa Loda Halama i znakomity malarz Wojciech Kossak. Do dziś zachował się tylko jeden egzemplarz samochodu „Praga – Oświęcim” – model Piccolo, który znajduje się w Muzeum Motoryzacji w Otrębusach koło Warszawy. Można go było oglądać w Oświęcimiu w maju 2012 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej – Galeria Książki. Samochód był główną atrakcją wystawy poświęconej przedwojennej gospodarce Oświęcimia.
W XIX wieku miało również miejsce kilka groźnych w skutkach powodzi i pożarów miasta, które stały się katalizatorami rozwoju budownictwa na terenie miasta w II poł. XIX i na początku XX wieku zgodnie z najnowszymi europejskimi nurtami architektonicznymi.
W 1910 roku utworzono Starostwo Oświęcimskie, którego biura umieszczono w odbudowanym zamku. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku również w zamku mieściły się biura starosty oświęcimskiego powiatu politycznego, wchodzącego od 1919 roku w skład województwa krakowskiego.
Od początku II wojny światowej Oświęcim znajdował się w granicach III Rzeszy i nosił niemiecką nazwę Auschwitz. Na obrzeżach miasta Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny KL Auschwitz-Birkenau – miejsce masowej zagłady ludzi z całej Europy. Rozpoczęli również przebudowę miasta i budowę fabryki IG Farben w Dworach koło Oświęcimia. Podczas okupacji mieszkańcy miasta Oświęcim, mimo że byli poddawani okrutnym prześladowaniom ze strony hitlerowskich władz, z narażeniem życia nieśli pomoc więźniom obozu KL Auschwitz -Birkenau. W dniu 27 stycznia 1945 roku Oświęcim został oswobodzony spod okupacji hitlerowskiej.
Zaraz po wojnie, jeszcze w 1945 roku zaczęły działać w Oświęcimiu cztery zakłady pracy. Życie w mieście powoli wracało do normy. W 1947 roku powstało na terenie byłego obozu KL Auschwitz -Birkenau Państwowe Muzeum w Oświęcimiu.
W 1951 roku utworzono powiat oświęcimski, który do 1975 roku wchodził w skład województwa krakowskiego. W 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej, przestał istnieć powiat, a miasto znalazło się w obrębie nowo utworzonego województwa bielskiego. Od 1999 roku Oświęcim znów jest stolicą powiatu i tak jak kilka stuleci wstecz – znów należy do województwa małopolskiego ze stolicą w Krakowie.
Burzliwe dzieje Oświęcimia oraz baśnie i legendy krążące od dawna wśród mieszkańców miasta doczekały się wydań książkowych, wśród nich warto wymienić:
– Kronikę Oświęcimia autorstwa Elżbiety Skalińskiej-Dindorf, ta obszerna publikacja składa się z kilku tomów. Część I i II prezentuje historię Oświęcimia na tle dziejów ziemi oświęcimsko-zatorskiej od czasów najdawniejszych do 1772 r. Część III i IV Kroniki opisuje dzieje miasta od 1772 po czasy współczesne – do 2003 r. Publikacje
są dostępne w Oświęcimskim Centrum Kultury oraz w Centrum Informacji Turystycznej w Oświęcimiu.
– Opowieści spod zamkowej góry Jana Ptaszkowskiego – zbiór baśni, legend oraz interesujących opowieści dotyczących ciekawych postaci i zdarzeń z przeszłości miasta.

Tekst pochodzi ze strony: www.it.oswiecim.pl

Rybnik

Początki Rybnika są dotąd mało znane. W okresie Średniowiecza Rybnik pełnił funkcję osady rybackiej, leżącej na ważnym szlaku handlowym, wiodącym z Krakowa przez Oświęcim do Raciborza i Wrocławia. Nazwa osady pochodziła od istniejących tu stawów rybnych.

Na przełomie IX/X wieku istniały 3 sadyby słowiańskie, które z czasem scaliły się w jeden organizm miejski. Lokacja miasta na prawie niemieckim nastąpiła jeszcze przed 1308 rokiem. Rybnik przynależał do księstwa raciborskiego, później był stolicą wydzielonego księstwa rybnickiego.

Od 1327 roku został lennem korony czeskiej. Rybnik rozwijał się jako lokalny ośrodek handlu i rzemiosła i nadal znany był z hodowli ryb. W XV wieku miasto niszczyli husyci – w 1433 r. na rybnickim wzgórzu stoczona została zwycięska bitwa ze zwolennikami husytyzmu.
Od 1526 roku Rybnik z okolicą tworzył wydzielone terytorium zwane Rybnickim Państwem Stanowym i razem z całym Śląskiem był zależny od Habsburgów austriackich.
Od 1740 roku Rybnik był w granicach Prus. W 1788 r. państwo rybnickie zostało odkupione przez króla Fryderyka Wilhelma II i przeszło na własność skarbu pruskiego. Od 1818 roku utworzono powiat rybnicki z siedzibą w Rybniku. Na obszarze należącym obecnie do miasta od końca XVIII wieku rozwijało się górnictwo węgla kamiennego i inne gałęzie przemysłu.

Po I wojnie światowej mieszkańcy miasta i powiatu aktywnie uczestniczyli w powstaniach śląskich, a Rybnik był jednym z głównych ośrodków konspiracyjnych przygotowań do kolejnych zrywów powstańczych. Oficjalnie powrócił do Polski w lipcu 1922 roku.
W okresie międzywojennym Rybnik pozostał miastem powiatowym. Liczył już wtedy 28 500 mieszkańców i ulegał intensywnym przeobrażeniom. W ich wyniku zyskał opinię najpiękniejszego obok Poznania miasta w Polsce.

Miasto zostało wyzwolone 26 marca 1945 roku.

Po wojnie zniszczenia szybko usunięto i zaczął się okres niebywałego rozwoju miasta, jako ośrodka dyspozycyjnego i usługowego dla silnie inwestowanego Rybnickiego Okręgu Węglowego. Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. W wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej w latach 70. Rybnik powiększył się terytorialnie o kilka przyłączonych podrybnickich wsi i miasteczek.

W latach 90. Rybnik stał się miastem o nowoczesnym obliczu z 27 dzielnicami i z perspektywami wszechstronnego rozwoju. Aktualnie pełni rolę naturalnego centrum kulturalnego, handlowego, gospodarczego i edukacyjnego dla okolicznych gmin. Uważany jest za niekwestionowanego lidera Okręgu Rybnickiego. Dzięki walorom turystycznym i historycznym, potencjałowi gospodarczemu i zasobom kadrowym miasto jest magnesem przyciągającym zarówno turystów jak i inwestorów krajowych i zagranicznych.

Osadnictwo na ternie Rybnika rozwinęło się w epoce kamienia. Wykopaliska archeologiczne datuje się na około 8 tysięcy lat przed narodzeniem Chrystusa. Wydobyte monety, ozdoby i skorupy naczyń z okresu wpływów rzymskich potwierdzają wymianę handlową z plemionami celtyckimi.
W okresie wczesnośredniowiecznym tereny dzisiejszego Rybnika, który w tych czasach mógł być zaledwie małą osadą, leżały w granicach jednego ze śląskich plemion o nazwie Gołęszyce.

Około 890/900 roku Państwo Wielkomorawskie podporządkowało sobie tereny dzisiejszej południowej Polski czyli południowo-wschodnią część Śląska. Na terenie dzisiejszego Rybnika istniały w tym czasie już trzy sioła: Rybinek, Zagrodniki i Łony, których mieszkańcy zajmowali się głównie rybołówstwem. Najprawdopodobniej wtedy właśnie dotarło na te ziemie chrześcijaństwo. Tradycja mówi, że mieszkańców osady ochrzcił w obrządku wschodnim mnich Osław, uczeń św. Metodego. Kiedy na początku X wieku Śląsk znalazł się w strefie wpływów Czech, na czele nowej misji wprowadzającej obrządek łaciński przybywa na te ziemie biskup praski, późniejszy św. Wojciech. Dawna tradycja mówi, że św. Wojciech przejeżdżając przez Rybnik nauczał na “Górce Kościelnej”, gdzie być może już wtedy istniała drewniana kaplica.  Około roku 990 książę polski Mieszko I włączył Śląsk do Polski.

W XII wieku na podstawie umowy między książętami piastowskimi Mieszko I Plątonogi, książę raciborsko-opolski wraz z bratem otrzymali należny im Śląsk. Po podziale dziedzictwa Mieszko dostał Górny Śląsk. Prawdopodobnie Mieszko osiadł na krótko w Rybniku, gdzie wybudował Książęcy Zamek oraz kościół pw. Wniebowzięcia NMP, poświęcony przez biskupa Żyrosława. Żona Mieszka Plątonogiego – Ludmiła ufundowała klasztor Norbertanek. Fakt ten potwierdza dokument z 1223 r. W 1228 r. syn Mieszka Plątonogiego – Kazimierz przeniósł klasztor Norbertanek z Rybnika do Czarnowąsów. W tym samym roku zwołał także wiec rycerstwa górnośląskiego do Rybnika.
W tym czasie Rybnik był już znaczną osadą, chociaż wskutek wojen zmniejszyła się rola gospodarki rybnej, gdyż stawy ulegały zniszczeniu i zaniedbaniu. Posiadał zabudowę drewnianą. Budynkami użyteczności publicznej poza dwoma kościołami i zamkiem były karczmy, z których Świerklaniec przynosił stosunkowo największe zyski. Na obecnym Placu Wolności, mieścił się wówczas plac handlowy spełniający rolę rynku.
Z początkiem XIII w. najazdy tatarskie przyśpieszyły procesy lokalizacji nowych miejscowości. Wiadomo, że jeszcze przed 1308 r. musiała nastąpić lokacja Rybnika na prawie magdeburskim. Istniejące sadyby złączono wtedy w jedną gminę o nazwie Rybnik (nazwa pochodzi od istniejących okolicznych stawów rybnych). Prawdopodobnie nastąpiło to za rządów Władysława, księcia opolsko-raciborskiego, zwanego fundatorem miast śląskich, gdyż nadał prawa miejskie wielu miastom, a także sprowadził zakon cystersów do pobliskich Rud.
Skrzyżowanie ważnych szlaków handlowych wiodących z głębi kraju przez Bramę Morawską do Czech, państwa Habsburgów, Italii, Turcji, zapewniało miastu pomyślny rozwój i przyśpieszało przekształcenie osady w ośrodek miejski. Ówczesny Rybnik liczył około 200 mieszkańców, zajmujących się głównie hodowlą ryb i rolnictwem, w mniejszym stopniu gospodarką leśną.

W 1327 roku Leszek, książę raciborski złożył w Opawie hołd lenny i podporządkował swe księstwo królowi Czech. Rozpoczął się dla miasta niekorzystny okres rządów czeskich. Odtąd, aż do wymarcia ostatnich Piastów książęca suwerenność była ograniczona, szczególnie w polityce zewnętrznej. Kiedy król czeski przekazuje te ziemie księciu Mikołajowi II Opawskiemu, król polski Kazimierz Wielki wyprawił się na Pszczynę, Rybnik, Żory. Wyprawa się nie udała, a spalony Rybnik został pod rządami Czech.
W XV wieku Rybnik był niszczony nie tylko przez pożary, ale także poprzez toczące się walki w trakcie wojen husyckich. 13 maja 1433 roku w Rybniku stoczono na wzgórzu miasta zwycięską bitwę ze zwolennikami husytyzmu, w której wsławił się ówczesny właściciel Rybnika książę opawsko-karniowski Mikołaj V, zwany też rybnickim. Bitwa ta została upamiętniona w późniejszym czasie kapliczką murowaną z obrazem św. Urbana. Za rządów Wacława, księcia na Rybniku, Żorach i Pszczynie Rybnik staje się stolicą udzielnego księstwa rybnickiego od 1446 do 1478 roku. Miasto liczyło wówczas 300 mieszkańców. Ludność utrzymywała się głównie z handlu i rzemiosła. Wznoszono nowe budynki publiczne i przebudowywano z zastosowaniem kamienia budynki stare.

W 1526 roku Czechy wraz ze Śląskiem przechodzą pod panowanie Austrii. W tym czasie Rybnik należał do Jana Dobrego, księcia opolsko-raciborskiego. Po jego śmierci Austria zdecydowała wydzielić z księstwa raciborskiego tzw. Rybnickie Państwo Stanowe obejmujące Rybnik i okoliczne wsie (Ligota, Rybnicka Kuźnia, Ligocka Kuźnia, Boguszowice, Gotartowice, Szczejkowice, Przegędza, Książenice, Lasoki, Ochojec, Golejów, Grabownia, Wielopole, Orzepowice, Jejkowice, Smolna, Zamysłów, Rydułtowy, Radoszowy, Biertułtowy, Niedobczyce, Popielów, Radziejów, Jankowice, Michałkowice, Chwałowice, Świerklany Górne). Państwo rybnickie było jako zastaw nadawane różnym rodom śląskim, czeskim lub austriackim.
W tym czasie Rybnik zyskał prawo do jarmarków czyli tzw. przywilej targowy. Zachowany dokument z 17 czerwca 1538 r. wystawiony przez Ferdynanda I Habsburga we Wrocławiu, zezwala …burmistrzowi, rajcom miejskim i całej rybnickiej gminie na urządzanie jarmarku raz w roku i to od święta Jana Chrzciciela na przeciąg ośmiu dni, jak też na odbywanie targów i to w środę każdego tygodnia.Targowisko stanowił plac rybnickiego Rynku. Rynek stał się centralną częścią miasta. Był miejscem handlu, zebrań, przedstawień i egzekucji.
Czasy rządów habsburskich nie zapewniły miastu dobrych warunków rozwoju. Kolejni, zmieniający się właściciele miasta traktowali je wyłącznie jako źródło swojego zysku. Mieszkańcy utrzymywali się nadal z pracy na roli i handlu, ale coraz większe znaczenie zyskiwało rzemiosło. Rzemieślnicy zaczęli zrzeszać się w cechy. Cechy rybnickie odegrały znaczną rolę w utrzymaniu polskości – od XVII w. księgi cechowe były prowadzone w języku polskim.

W 1740 r. król pruski Fryderyk II Wielki Hohenzollern zajął Śląsk i tym samym właściciel Rybnika i wszyscy rybniczanie stali się poddanymi króla Prus. W 1788 roku Antoni Węgierski, ostatni prywatny właściciel Rybnika, sprzedał rybnickie dobra królowi pruskiemu. Rozpoczął się nowy okres dziejów Rybnika, zależnego teraz bezpośrednio od Prus, a potem od Niemiec. Sytuacja ta przyniosła zwolnienie z bezpośredniego poddaństwa. Mieszczanie uzyskali prawo wybierania burmistrza i radnych, a także możliwość otrzymania dotacji państwowych na wielkie inwestycje. Z drugiej strony przynależność do Prus oznaczała również pobór mężczyzn do armii pruskiej oraz germanizację szkolnictwa i urzędów. Po pożarach w 1794 i 1796 r. rozpoczęto przebudowę miasta z drewnianego na murowane, szczególnie kamienic mieszczańskich. 16 lutego 1788 r. król wydał nakaz przebudowy zamku na hotel dla inwalidów wojennych. W II połowie XIX w. miasto nabrało nowoczesnego charakteru. Budowano okazałe budynki publiczne i kamienice z zastosowaniem cegły i kryte dachówką. Panorama miasta poszerzyła się wtedy o Kościół ewangelicki przy ul. Miejskiej, kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej (zwany “starym kościołem”), szpital św. Juliusza, budynek starostwa. W 1822 roku wybudowano klasycystyczny Ratusz na Rynku, a w latach 1903-1906 neogotycki kościół św. Antoniego.

Wiek XIX zapoczątkował rozwój przemysłu na szeroką skalę. W 1889 roku powstała huta żelaza “Silesia” w pobliskim Paruszowcu, a w 1899 roku odlewnia żeliwa i fabryka maszyn (obecna Ryfama). Na szeroką skalę rozpoczęto poszukiwania złóż węgla. Wkrótce rozwinęło się górnictwo węgla kamiennego, a wraz z nim transport i komunikacja kolejowa. W 1856 ukończono w Rybniku budowę kolei żelaznej. Ponadto działały cegielnie, młyny, browary, garbarnia i inne drobniejsze zakłady przemysłu spożywczego. Od 1810 r. wprowadzono tzw. wolność wykonywania zawodu, co korzystnie wpłynęło na rozwój rzemiosła. Na ożywienie kontaktów miasta z dalszymi miejscowościami wpłynęło utworzenie w 1818 r. powiatu rybnickiego z siedzibą w Rybniku.
Rozwój przemysłu, komunikacji i rzemiosła oraz ruchy migracyjne ze wsi spowodowały wzrost liczby mieszkańców: do 1910 roku liczba mieszkańców wzrosła do 11 7000. Budowano nowe osiedla zwane koloniami.
Wiadomości o ruchach narodowościowych spowodowały w zakładach pracy aktywizację narodową i związkową. Na szeroką skalę działały liczne towarzystwa oświatowe i społeczno-kulturalne. Współpracowano z innymi ośrodkami w kraju, szczególnie wydawniczymi. Przez cały ten czas w Rybniku i w okolicach zachowała się polska mowa i kultura.
W okresie I wojny światowej została zawieszona działalność wszelkich towarzystw. Nie zrezygnowano jedynie z dążeń narodowościowych i klasowych. Po zakończeniu wojny na nowo reaktywowały działalność towarzystwa i powstawały jeszcze nowe. Patrioci dążyli do powrotu naszych ziem do Macierzy i czynnie uczestniczyli w trzech powstaniach śląskich oraz w plebiscycie decydującym o przynależności Górnego Śląska do Polski. 3 lipca 1922 r. przed rybnickim Ratuszem zostały podpisane dwa dokumenty: jeden dotyczący przekazania Rybnika i powiatu rybnickiego władzom polskim, drugi – kończący formalnie przejmowanie przyznanej Polsce części Górnego Śląska. 4 lipca 1922 r. odbyło się oficjalne powitanie przedstawicieli władz polskich i Wojska Polskiego. Rybnik po 595 latach wraca do polskiej Macierzy.

Rybnik, po przejęciu przez Polskę, pozostał miastem powiatowym i był częścią Województwa Śląskiego. Stał się w tych czasach pięknym i dynamicznie rozwijającym się miastem.
W tym okresie miasto było centrum życia społeczno-gospodarczego i kulturalnego. Mianowany na burmistrza przez powstańcze władze polskie Władysław Weber (wybierany na to stanowisko aż do września 1939 roku) doprowadził do olbrzymich przeobrażeń w Rybniku. Wybudowano wtedy nowy gmach Urzędu Miasta, kilka szkół, niezliczoną ilość dróg, odnowiono płytę Rynku i przede wszystkim dbano o piękny wygląd miasta, zakładając liczne skwery i parki. Rybnik został laureatem ogólnopolskiego konkursu na ukwiecone miasto i otrzymał miano “miasta kwiatów i ogrodów”.
Ważną rolę odegrały spółdzielnie elektryfikacyjne, spożywców, ogrodnicze, kółka rolnicze, spółki budowlane i spółdzielczość pracy. Niezwykle pomocne były banki i Komunalna Kasa Oszczędności. Po raz pierwszy nauka mogła odbywać się w polskich szkołach elementarnych, gimnazjum, liceum, szkole handlowej oraz zawodowej. Na nowo kultywowały swoją działalność chóry. Działały inne organizacje takie jak Związek Nauczycielstwa Polskiego, Sokół, Oddziały Młodzieży Powstańczej. Równolegle funkcjonowała w mieście mniejszość niemiecka.

Bardzo szybko hitlerowcy rozpoczęli wyłapywanie wrogów Rzeszy. Aresztowano wielu działaczy i aktywistów z terenu Rybnika. W pierwszych dniach okupacji na rybnickim Rynku palono polskie książki oraz zniszczono pamiątkowe polskie tablice. Zakazano też pod groźbą surowej kary używania języka polskiego.
Mieszkańcy byli narażeni na wywożenie na przymusowe roboty i często kierowani do obozów koncentracyjnych. Mężczyzn masowo powoływano do niemieckiej armii. Odpowiedzią na terror okupanta było czynne uczestnictwo w ruchu oporu, w tym lokalna Polska Organizacja Powstańcza.
W styczniu 1945 roku niemiecka armia utraciła swe pierwsze pozycje na terenie Górnego Śląska. Przewidując ciężkie walki, na początku marca Niemcy ewakuowali wszystkich rybniczan w kierunku Raciborza. Rosyjskie natarcie na Rybnik rozpoczęło się 11 marca 1945 roku. Walki toczyły się długo i dopiero kolejne silne uderzenie rosyjskie zmusiło Niemców do opuszczenia Rybnika – było to późnym wieczorem w Wielki Poniedziałek 26 marca 1945 roku.
W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo około 25 % zabudowy miasta. Ludzie zaczęli wracać do miasta dopiero 30 marca. Jednocześnie miasto opuszczali rybniccy Niemcy. Duża ich część osiadła wtedy w Dorsten w Westfalii, z którym to miastem Rybnik w 1994 roku podpisał dokument o partnerstwie i przyjaźni.

Lata powojenne przyniosły intensywną odbudowę fabryk i zakładów pracy zniszczonych rabunkową gospodarką. Dużą wagę przywiązywano do wydobywania węgla kamiennego. Rybnik stał się centrum Rybnickiego Okręgu Węglowego. Modernizowano istniejące kopalnie i budowano nowe. W latach 70. wybudowano Elektrownię “Rybnik”, a przy niej utworzono sztuczny zbiornik wodny – Zalew Rybnicki. Braki miejscowej siły roboczej zmuszały do budowania wielkich osiedli, gdzie zamieszkali nowo zatrudnieni pracownicy. Taka polityka zmieniła całkowicie oblicze Rybnika, w którym na przełomie lat 70. i 80. ludność napływowa stanowiła około 30% ogółu mieszkańców.
Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. W 1964 roku wybudowano gmach Teatru Ziemi Rybnickiej. Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe. Gruntownie zrekonstruowano szkolnictwo.
Rybnik powiększył się wtedy również terytorialnie. W wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w latach 70. przyłączono kilka podrybnickich miast i wsi.
Współcześnie miasto Rybnik składa się z 27 dzielnic i jest dzisiaj 25 miastem w Polsce pod względem ilości mieszkańców (łączna liczba ponad 140 tysięcy mieszkańców).