Napisz lub zadzwoń:

Praca

Praca

Współpracujemy z największymi firmami w Polsce

Marzysz o prowadzeniu nadzorów archeologicznych na terenie całego województwa podkarpackiego? Współpracujemy z największymi firmami w Polsce. Kontakt z inwestorem na budowie, ewidencjonowanie obiektów archeologicznych, odbiór stanowiska. To wszystko się u nas dzieje, a Ty możesz być tego częścią.

Chcesz nauczyć się jak w praktyce wygląda tworzenie Gminnej Ewidencji Zabytków? U nas jest taka możliwość każdego dnia. Wyprawa z lustrzanką i z mapą w dłoni w nieznane tereny, wypełnianie kart adresowych. Brzmi ciekawie?

Chcesz nauczyć się jak w praktyce wygląda tworzenie Gminnej Ewidencji Zabytków?

Chcesz sprawdzić się w pisaniu Programów Opieki nad Zabytkami dla jednego z polskich miast? Działamy na terenie Polski wschodniej, środkowej, południowej i zachodniej. Możesz realizować to razem z nami.

Być może czekamy właśnie na Ciebie.

Żory

Narodzinom Żor sprzyjały naturalne warunki obronne oraz dogodne warunki geopolityczne. Usytuowane niedaleko Bramy Morawskiej, stanowiło naturalną zaporę przed ekspansywną polityką Czech na Ziemie Piastowskie.

Również tędy przebiegał od czasów najdawniejszych, główny szlak handlowy ze wschodu na zachód i z północy na południe, którymi przemieszczały się karawany kupieckie przewożące towary do miejsc przeznaczenia. Podróże kupców były dość niebezpieczne. Stąd w interesie władcy leżało zapewnienie bezpieczeństwa podróżnym. Żorska osada otoczona wówczas bagnistymi terenami, rzeką Rudą, lasami i potokami, stwarzała dogodne warunki dla budowy miasta obronnego.

Mając na uwadze te atrybuty Żor, książę opolski Władysław wydał w Raciborzu w dniu św. Macieja (24 lutego) 1272 roku dokument nadający rycerzowi Chwaliszowi wieś Ściernie na ziemi pszczyńskiej w zamian za odstąpienie rycerskiej wsi Żory. Jest to dokument, świadczący o działaniach księcia by dotychczasową żarską wieś podnieść do rangi obronnego miasta CIVITAS SARI. Od tego czasu Żory były własnością książąt górnośląskich z rodu Piastów i z tym rodem aż do lat dwudziestych XVI wieku dzieje tego miasta były związane, mimo zależności w późniejszym czasie od innych monarchii.

Już w 1291 roku w wyniku hołdu złożonego przez Przemysława raciborskiego królowi Czech, Żory zatracały łączność z Polską. Władysław zapoczątkował budowę żorskich murów obronnych i innych fortyfikacji, którą kontynuowali jego syn Przemysław i wnuk Leszek. Budowa żorskiego grodu została zakończona na przełomie XIII i XIV wieku. W obrębie murów obronnych toczyło się życie mieszkańców miasta. Rozwijało się rzemiosło i handel. Produkowali swoje wyroby garbarze, sukiennicy, masarze, garncarze, szewcy, piwowarzy, piekarze i inni sprzedając je na wolnych targach i jarmarkach, określanych przez księcia. Rzemieślnicy organizowali się w cechy, które odgrywały ważną rolę w życiu miasta a także przysparzały mu niemałe dochody. Budowane w tym czasie domy były piętrowe, przylegały do ulicy szczytami. Budulcem było drewno. Kryte były słomą. Na parterze mieściła się zwykle długa sień i pomieszczenia wytwórcze – warsztaty rzemieślnicze lub sklepy, zaś na piętrze znajdowało się mieszkanie właściciela.

Ciasna zabudowa sprzyjała częstym pożarom. W historii Żor było ich wiele. Zamieniały one niejednokrotnie miasto w zgliszcza. Największe zanotowano w latach 1661, 1702, 1807 i 1945. Po pożarze, który wybuchł 11 maja 1702 roku utrwalił się w mieście zwyczaj obchodzenia “Święta Ogniowego”, który trwa do dnia dzisiejszego.

Ze względu na obronny charakter żorskiej fortecy, na mieszczanach spoczywał obowiązek utrzymania grodu w stanie gotowości bojowej. Mistrzowie cechowi i kupcy obowiązani byli posiadać kunszt strzelecki, przydatny do obrony przed zewnętrznym wrogiem, jak i narzędzia do ratowania mienia mieszkańców miasta w przypadku pożarów. Atrybuty te niejednokrotnie ocaliły mieszczan przed obcą interwencją. W 1345 roku oblegały miasto wojska polsko – węgierskie króla Kazimierza Wielkiego w czasie wojny rewindykacyjnej o Śląsk. Miasta jednak nie zdobyły. W czasie trwania na Śląsku wojny husyckiej w 1433 roku Żory były oblegane przez wojska husyckie. Dzięki ofiarności mieszkańców i doskonałemu ufortyfikowaniu Żory nie poddały się. W 1473 roku w kolejnym konflikcie pomiędzy książętami śląskimi miasto było oblegane przez 3 miesiące i również nie zostało zdobyte. W 1526 roku Żory wraz z całym Śląskiem weszły w skład monarchii habsburskiej. W tym czasie rozpoczęła się na Śląsku szerzyć reformacja. W Żorach protestanci przejęli w 1569 roku katolicką świątynię i posiadali ją aż do roku 1629. Kolejny podział Śląska nastąpił w 1742 roku w wyniku wojen o Śląsk między Austrią i Prusami. Żory znalazły się pod panowaniem pruskim. Po burzliwych wydarzeniach dziejowych i licznych kataklizmach – pożarach i epidemiach, przeminęła świetność żorskiej fortecy i w rzędzie miast Śląska utraciły swe dawne polityczne znaczenie.

Niezmiennie jednak, ważną rolę w życiu miasta w dalszym ciągu pod koniec XVIII wieku odgrywało rzemiosło. Rzemieślnicy sprzedawali swoje wyroby na cotygodniowych targach. Szczególnie zaś ważne dla miasta były kilkudniowe jarmarki, których liczba wzrosła do pięciu w trakcie jednego roku. Żory w drugiej połowie XVIII wieku należały do jednych z większych miast Górnego Śląska. Jednak ich gospodarka miała typowo feudalny charakter.

Wobec ogromnych przemian jakie zachodziły w hutnictwie żelaza, produkcji cynku i ołowiu oraz wydobyciu węgla, Żory pozostały na uboczu tych wydarzeń, wtłoczone w obręb murów miejskich z drewnianą, niewysoką zabudową. W związku z tym straciły też dotychczasowe znaczenie gospodarcze.

Przełomowym momentem w dziejach Żor, który zmienił radykalnie wygląd miasta był pożar w 1807 roku. Pozostawił po sobie ogromne pogorzelisko: spaliło się 150 budynków oraz 15 stodół z zapasami zboża. Z pomocą w odbudowie pośpieszyły państwa stanowe w Pszczynie i Wodzisławiu. Po tym pożarze zaczęto budować domy z cegły pochodzącej z rozbiórki murów obronnych, które już wtedy nie miały żadnego znaczenia. Na pokrycie dachów używano gontów a później dachówki.

Niedostatki wody rozwiązano przez budowę w 1824 roku wodociągu z wydrążonych pni drewnianych, za pomocą których sprowadzono wodę ze źródła “Bagno”, znajdującego się w lesie woszczyckim do basenu na rynku. Istnienie tego rurociągu znalazło potwierdzenie w czasie wykopów prowadzonych w mieście w roku 1995 i 1996. Wiek XIX przyniósł przemiany społeczno-gospodarcze i polityczne. Żory weszły w skład nowo utworzonego w 1818 roku powiatu rybnickiego.

Rozpoczęło się również w Żorach spóźnione uprzemysłowienie. W latach 1830 – 1832 w lasach żorskich powstała “Huta Waleska” a w 1842 roku “Huta Pawła” istniejąca do dziś jako Odlewnia Żeliwa. W 1840 roku wybudowano młyn, który w 1857 roku uzyskał napęd parowy na wzór młynów amerykańskich. Właścicielem młyna była rodzina Sternów. W rodzinie tej w 1888 roku urodził się Otto – przyszły laureat nagrody Nobla w 1943 roku w dziedzinie fizyki.

Zmieniało się również oblicze miasta. Dawne drogi miejskie wykładane balami drewnianymi, uzyskiwały nawierzchnię utwardzoną tzw. “kocie łby”. Przystąpiono także do budowy dróg utwardzonych kamieniem do Orzesza, Rybnika i Pszczyny. W 1884 roku Żory uzyskały połączenie kolejowe z Orzeszem a po kolejnych czterech latach linię przedłużono do Gliwic. Połączenie z Wodzisławiem przez Pawłowice i Jastrzębie nastąpiło dopiero w 1913 roku. Kamienice miejskie wyposażano w bieżącą wodę. W późniejszym czasie ulice zostały skanalizowane. Wprowadzono do miasta elektryczność.

Po zakończeniu I wojny światowej Śląsk z Żorami pozostał w zaborze pruskim. Dlatego trzykrotnie (1919, 1920, 1921) ślązacy działaniami zbrojnymi dokumentowali swą przynależność do Polski. Mieszkańcy Żor i okolicy utworzyli XIII Pułk Wojsk Powstańczych, który zasłużył się w działaniach bojowych III Powstania Śląskiego. 4 lipca 1922 roku miasto Żory zostało po ponad sześciu wiekach przejęte przez administrację polską. Uaktywniło się życie wielu organizacji polskich, takich jak Towarzystwo śpiewacze “Feniks”, Towarzystwo Gimnastyczne “Sokół”, organizacja ZHP, Związek Matek Polek itp., powstałych jeszcze w czasie zaboru pruskiego, spełniających wtedy rolę budzicieli polskości. W 1922 roku powołano do życia Państwowe Gimnazjum im. Karola Miarki, Sąd Powiatowy oraz powstał nowy zakład wytwórczy “Minerwa”, w którym w późniejszym okresie produkowano łożyska. W okresie międzywojennym miasto rozwijało się w różnych kierunkach. W związku z rozwojem motoryzacji zbudowano stację benzynową. Finansową obsługą mieszkańców zajmował się Bank Ludowy i Komunalna Kasa Oszczędności. Nowa poczta świadczyła usługi telefoniczne i telegraficzne. Istniał szpital miejski. Wybudowano nowe boiska sportowe i duży budynek “Sokolni”. Wzniesiono również nową świątynię kościoła ewangelickiego. W mieście ukazywały się dwie gazety: polska “Gazeta Żorska” i niemieckojęzyczna “Sohrauer Stadtblatt”. W 1937 roku oddano do użytku nowy gmach gimnazjum a w 1938 roku Ogród Jordanowski. Na Kleszczówce uruchomiono Spółdzielnię Mleczarską. Ważną rolę odegrało połączenie kolejowe Rybnik-Żory, otwarte w 1936 roku, przedłużone po dwu latach do Pszczyny. Wcześniej, bo już w 1925 roku uruchomiono komunikację autobusową z Rybnikiem.

1 września 1939 roku Żory zostały objęte działaniami wojennymi i rozpoczął się okres okupacji hitlerowskiej trwającej 5 lat 6 miesięcy i 23 dni. W okresie tym wielu mieszkańców Żor zginęło w więzieniach i obozach zagłady a także na różnych frontach II wojny światowej. Krótko przed wyzwoleniem w dniach 19 i 20 stycznia 1945 roku Żory były świadkiem przemarszu więźniów oświęcimskich (tzw. “marszu śmierci”). Na terenie miasta i sołectw zostało zastrzelonych 47 osób. 24 marca 1945 roku po prawie dwumiesięcznym oblężeniu w wyniku silnego natarcia miasto zostało wyzwolone przez wojska radzieckie i jednostkę czechosłowacką. W ciągu zaledwie jednego dnia Żory zostały zniszczone w 80 % a pod gruzami domów zginęło wielu jego mieszkańców.

Wśród ruin i zgliszcz, do których powracali mieszkańcy, rozpoczynano kolejną w historii miasta odbudowę. Utworzono pierwsze komórki administracji państwowej, które kierowały odgruzowaniem a potem odbudową zniszczonych domów i zakładów pracy. Wznowiły działalność poczta, Sąd Grodzki, Biblioteka Publiczna i inne placówki potrzebne do funkcjonowania miasta. Odbudowano szkoły w tym gmach Gimnazjum im. Karola Miarki. Wybudowano również Miejski Dom Kultury, Ośrodek Zdrowia i kino. Odbudowa miasta trwała ponad 20 lat i uwieńczona została zdobyciem w 1969 roku przez Żory I miejsca w ogólnopolskim konkursie “Mistrza Gospodarności”.

Budowa Rybnickiego Okręgu Węglowego stanowiła szansę szybkiego rozwoju miasta. W roku 1970 Żory liczyły 8875 mieszkańców i odtąd ich liczba błyskawicznie rosła.

Na obrzeżach zabytkowego miasta powstały nowe “betonowe” osiedla do wznoszenia których wielkopłytowe elementy wytwarzano w żorskiej fabryce domów oddanej do eksploatacji w 1970 roku. Rozwojowi budownictwa mieszkaniowego sprzyjał szybki wzrost liczby mieszkańców. W 1975 roku było ich 23231 a w 1985 roku 63500 osób. Większość mieszkańców utrzymywała się z pracy w nowo powstających kopalniach węgla kamiennego Jastrzębia, Żor i Suszca. Mieszkańcy Żor, których coraz więcej przybywało spoza śląska odczuwali niedostatek wiedzy o mieście. 21 lutego 1967 roku powstało Towarzystwo Miłośników Regionu Żorskiego (przemianowane później na Towarzystwo Miłośników Miasta Żory), które przez działalność oświatową i wydawniczą starało się zaspokoić społeczne zapotrzebowanie mieszkańców na wiadomości o swoim mieście.

Przełom lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych upływał pod znakiem wielu inwestycji unowocześniających infrastrukturę miasta. I tak w 1977 roku uruchomiono automatyczną centralę telefoniczną, dwa lata później ciepłownię miejską a w 1982 roku miejską oczyszczalnię ścieków. W związku z dalszym rozwojem budownictwa mieszkaniowego w 1980 roku powstała spółdzielnia mieszkaniowa a z początkiem 1982 roku oddano do eksploatacji kolejny zakład przemysłowy – Zakłady Tworzyw Sztucznych “Krywałd-Erg”.

Dzięki budowie trasy E-16 (obecnie DK-81), prowadzącej z Gdańska do Cieszyna Żory uzyskały drogę szybkiego ruchu i możliwość częściowego wyprowadzenia ruchu tranzytowego poza miasto. Powstały nowe placówki oświatowe, handlowe, rzemieślnicze. Powołano Cech Rzemiosł Różnych i inne instytucje podnoszące rangę miasta.

Po obradach “okrągłego stołu”, wyborach do sejmu w czerwcu 1989 roku oraz do samorządu terytorialnego w maju 1990 roku proces przemian przebiegał w Żorach w sposób zróżnicowany. Rozwijała się gospodarka wolnorynkowa, co najszybciej można było zauważyć w handlu. Rozpoczęła się restrukturyzacja i prywatyzacja różnych sfer gospodarki, w wyniku której kilka zakładów sprywatyzowało się. Dotyczy to m. in. Odlewni Żeliwa “Pawła”, dawnego ZWUS-u, Zakładów Tworzyw Sztucznych “Krywałd Erg”. Niektóre zakłady zostały zagrożone likwidacją. Przestało istnieć przedsiębiorstwo “FADOM”, przekształcone w Korporację Budowlaną “FaDOM” S.A., zlikwidowano Kopalnię Węgla Kamiennego “Żory”. Równocześnie powstają nowe podmioty gospodarcze o różnym profilu działalności.

Rybnik

Początki Rybnika są dotąd mało znane. W okresie Średniowiecza Rybnik pełnił funkcję osady rybackiej, leżącej na ważnym szlaku handlowym, wiodącym z Krakowa przez Oświęcim do Raciborza i Wrocławia. Nazwa osady pochodziła od istniejących tu stawów rybnych.

Na przełomie IX/X wieku istniały 3 sadyby słowiańskie, które z czasem scaliły się w jeden organizm miejski. Lokacja miasta na prawie niemieckim nastąpiła jeszcze przed 1308 rokiem. Rybnik przynależał do księstwa raciborskiego, później był stolicą wydzielonego księstwa rybnickiego.

Od 1327 roku został lennem korony czeskiej. Rybnik rozwijał się jako lokalny ośrodek handlu i rzemiosła i nadal znany był z hodowli ryb. W XV wieku miasto niszczyli husyci – w 1433 r. na rybnickim wzgórzu stoczona została zwycięska bitwa ze zwolennikami husytyzmu.
Od 1526 roku Rybnik z okolicą tworzył wydzielone terytorium zwane Rybnickim Państwem Stanowym i razem z całym Śląskiem był zależny od Habsburgów austriackich.
Od 1740 roku Rybnik był w granicach Prus. W 1788 r. państwo rybnickie zostało odkupione przez króla Fryderyka Wilhelma II i przeszło na własność skarbu pruskiego. Od 1818 roku utworzono powiat rybnicki z siedzibą w Rybniku. Na obszarze należącym obecnie do miasta od końca XVIII wieku rozwijało się górnictwo węgla kamiennego i inne gałęzie przemysłu.

Po I wojnie światowej mieszkańcy miasta i powiatu aktywnie uczestniczyli w powstaniach śląskich, a Rybnik był jednym z głównych ośrodków konspiracyjnych przygotowań do kolejnych zrywów powstańczych. Oficjalnie powrócił do Polski w lipcu 1922 roku.
W okresie międzywojennym Rybnik pozostał miastem powiatowym. Liczył już wtedy 28 500 mieszkańców i ulegał intensywnym przeobrażeniom. W ich wyniku zyskał opinię najpiękniejszego obok Poznania miasta w Polsce.

Miasto zostało wyzwolone 26 marca 1945 roku.

Po wojnie zniszczenia szybko usunięto i zaczął się okres niebywałego rozwoju miasta, jako ośrodka dyspozycyjnego i usługowego dla silnie inwestowanego Rybnickiego Okręgu Węglowego. Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. W wyniku przeprowadzonej reformy administracyjnej w latach 70. Rybnik powiększył się terytorialnie o kilka przyłączonych podrybnickich wsi i miasteczek.

W latach 90. Rybnik stał się miastem o nowoczesnym obliczu z 27 dzielnicami i z perspektywami wszechstronnego rozwoju. Aktualnie pełni rolę naturalnego centrum kulturalnego, handlowego, gospodarczego i edukacyjnego dla okolicznych gmin. Uważany jest za niekwestionowanego lidera Okręgu Rybnickiego. Dzięki walorom turystycznym i historycznym, potencjałowi gospodarczemu i zasobom kadrowym miasto jest magnesem przyciągającym zarówno turystów jak i inwestorów krajowych i zagranicznych.

Osadnictwo na ternie Rybnika rozwinęło się w epoce kamienia. Wykopaliska archeologiczne datuje się na około 8 tysięcy lat przed narodzeniem Chrystusa. Wydobyte monety, ozdoby i skorupy naczyń z okresu wpływów rzymskich potwierdzają wymianę handlową z plemionami celtyckimi.
W okresie wczesnośredniowiecznym tereny dzisiejszego Rybnika, który w tych czasach mógł być zaledwie małą osadą, leżały w granicach jednego ze śląskich plemion o nazwie Gołęszyce.

Około 890/900 roku Państwo Wielkomorawskie podporządkowało sobie tereny dzisiejszej południowej Polski czyli południowo-wschodnią część Śląska. Na terenie dzisiejszego Rybnika istniały w tym czasie już trzy sioła: Rybinek, Zagrodniki i Łony, których mieszkańcy zajmowali się głównie rybołówstwem. Najprawdopodobniej wtedy właśnie dotarło na te ziemie chrześcijaństwo. Tradycja mówi, że mieszkańców osady ochrzcił w obrządku wschodnim mnich Osław, uczeń św. Metodego. Kiedy na początku X wieku Śląsk znalazł się w strefie wpływów Czech, na czele nowej misji wprowadzającej obrządek łaciński przybywa na te ziemie biskup praski, późniejszy św. Wojciech. Dawna tradycja mówi, że św. Wojciech przejeżdżając przez Rybnik nauczał na “Górce Kościelnej”, gdzie być może już wtedy istniała drewniana kaplica.  Około roku 990 książę polski Mieszko I włączył Śląsk do Polski.

W XII wieku na podstawie umowy między książętami piastowskimi Mieszko I Plątonogi, książę raciborsko-opolski wraz z bratem otrzymali należny im Śląsk. Po podziale dziedzictwa Mieszko dostał Górny Śląsk. Prawdopodobnie Mieszko osiadł na krótko w Rybniku, gdzie wybudował Książęcy Zamek oraz kościół pw. Wniebowzięcia NMP, poświęcony przez biskupa Żyrosława. Żona Mieszka Plątonogiego – Ludmiła ufundowała klasztor Norbertanek. Fakt ten potwierdza dokument z 1223 r. W 1228 r. syn Mieszka Plątonogiego – Kazimierz przeniósł klasztor Norbertanek z Rybnika do Czarnowąsów. W tym samym roku zwołał także wiec rycerstwa górnośląskiego do Rybnika.
W tym czasie Rybnik był już znaczną osadą, chociaż wskutek wojen zmniejszyła się rola gospodarki rybnej, gdyż stawy ulegały zniszczeniu i zaniedbaniu. Posiadał zabudowę drewnianą. Budynkami użyteczności publicznej poza dwoma kościołami i zamkiem były karczmy, z których Świerklaniec przynosił stosunkowo największe zyski. Na obecnym Placu Wolności, mieścił się wówczas plac handlowy spełniający rolę rynku.
Z początkiem XIII w. najazdy tatarskie przyśpieszyły procesy lokalizacji nowych miejscowości. Wiadomo, że jeszcze przed 1308 r. musiała nastąpić lokacja Rybnika na prawie magdeburskim. Istniejące sadyby złączono wtedy w jedną gminę o nazwie Rybnik (nazwa pochodzi od istniejących okolicznych stawów rybnych). Prawdopodobnie nastąpiło to za rządów Władysława, księcia opolsko-raciborskiego, zwanego fundatorem miast śląskich, gdyż nadał prawa miejskie wielu miastom, a także sprowadził zakon cystersów do pobliskich Rud.
Skrzyżowanie ważnych szlaków handlowych wiodących z głębi kraju przez Bramę Morawską do Czech, państwa Habsburgów, Italii, Turcji, zapewniało miastu pomyślny rozwój i przyśpieszało przekształcenie osady w ośrodek miejski. Ówczesny Rybnik liczył około 200 mieszkańców, zajmujących się głównie hodowlą ryb i rolnictwem, w mniejszym stopniu gospodarką leśną.

W 1327 roku Leszek, książę raciborski złożył w Opawie hołd lenny i podporządkował swe księstwo królowi Czech. Rozpoczął się dla miasta niekorzystny okres rządów czeskich. Odtąd, aż do wymarcia ostatnich Piastów książęca suwerenność była ograniczona, szczególnie w polityce zewnętrznej. Kiedy król czeski przekazuje te ziemie księciu Mikołajowi II Opawskiemu, król polski Kazimierz Wielki wyprawił się na Pszczynę, Rybnik, Żory. Wyprawa się nie udała, a spalony Rybnik został pod rządami Czech.
W XV wieku Rybnik był niszczony nie tylko przez pożary, ale także poprzez toczące się walki w trakcie wojen husyckich. 13 maja 1433 roku w Rybniku stoczono na wzgórzu miasta zwycięską bitwę ze zwolennikami husytyzmu, w której wsławił się ówczesny właściciel Rybnika książę opawsko-karniowski Mikołaj V, zwany też rybnickim. Bitwa ta została upamiętniona w późniejszym czasie kapliczką murowaną z obrazem św. Urbana. Za rządów Wacława, księcia na Rybniku, Żorach i Pszczynie Rybnik staje się stolicą udzielnego księstwa rybnickiego od 1446 do 1478 roku. Miasto liczyło wówczas 300 mieszkańców. Ludność utrzymywała się głównie z handlu i rzemiosła. Wznoszono nowe budynki publiczne i przebudowywano z zastosowaniem kamienia budynki stare.

W 1526 roku Czechy wraz ze Śląskiem przechodzą pod panowanie Austrii. W tym czasie Rybnik należał do Jana Dobrego, księcia opolsko-raciborskiego. Po jego śmierci Austria zdecydowała wydzielić z księstwa raciborskiego tzw. Rybnickie Państwo Stanowe obejmujące Rybnik i okoliczne wsie (Ligota, Rybnicka Kuźnia, Ligocka Kuźnia, Boguszowice, Gotartowice, Szczejkowice, Przegędza, Książenice, Lasoki, Ochojec, Golejów, Grabownia, Wielopole, Orzepowice, Jejkowice, Smolna, Zamysłów, Rydułtowy, Radoszowy, Biertułtowy, Niedobczyce, Popielów, Radziejów, Jankowice, Michałkowice, Chwałowice, Świerklany Górne). Państwo rybnickie było jako zastaw nadawane różnym rodom śląskim, czeskim lub austriackim.
W tym czasie Rybnik zyskał prawo do jarmarków czyli tzw. przywilej targowy. Zachowany dokument z 17 czerwca 1538 r. wystawiony przez Ferdynanda I Habsburga we Wrocławiu, zezwala …burmistrzowi, rajcom miejskim i całej rybnickiej gminie na urządzanie jarmarku raz w roku i to od święta Jana Chrzciciela na przeciąg ośmiu dni, jak też na odbywanie targów i to w środę każdego tygodnia.Targowisko stanowił plac rybnickiego Rynku. Rynek stał się centralną częścią miasta. Był miejscem handlu, zebrań, przedstawień i egzekucji.
Czasy rządów habsburskich nie zapewniły miastu dobrych warunków rozwoju. Kolejni, zmieniający się właściciele miasta traktowali je wyłącznie jako źródło swojego zysku. Mieszkańcy utrzymywali się nadal z pracy na roli i handlu, ale coraz większe znaczenie zyskiwało rzemiosło. Rzemieślnicy zaczęli zrzeszać się w cechy. Cechy rybnickie odegrały znaczną rolę w utrzymaniu polskości – od XVII w. księgi cechowe były prowadzone w języku polskim.

W 1740 r. król pruski Fryderyk II Wielki Hohenzollern zajął Śląsk i tym samym właściciel Rybnika i wszyscy rybniczanie stali się poddanymi króla Prus. W 1788 roku Antoni Węgierski, ostatni prywatny właściciel Rybnika, sprzedał rybnickie dobra królowi pruskiemu. Rozpoczął się nowy okres dziejów Rybnika, zależnego teraz bezpośrednio od Prus, a potem od Niemiec. Sytuacja ta przyniosła zwolnienie z bezpośredniego poddaństwa. Mieszczanie uzyskali prawo wybierania burmistrza i radnych, a także możliwość otrzymania dotacji państwowych na wielkie inwestycje. Z drugiej strony przynależność do Prus oznaczała również pobór mężczyzn do armii pruskiej oraz germanizację szkolnictwa i urzędów. Po pożarach w 1794 i 1796 r. rozpoczęto przebudowę miasta z drewnianego na murowane, szczególnie kamienic mieszczańskich. 16 lutego 1788 r. król wydał nakaz przebudowy zamku na hotel dla inwalidów wojennych. W II połowie XIX w. miasto nabrało nowoczesnego charakteru. Budowano okazałe budynki publiczne i kamienice z zastosowaniem cegły i kryte dachówką. Panorama miasta poszerzyła się wtedy o Kościół ewangelicki przy ul. Miejskiej, kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej (zwany “starym kościołem”), szpital św. Juliusza, budynek starostwa. W 1822 roku wybudowano klasycystyczny Ratusz na Rynku, a w latach 1903-1906 neogotycki kościół św. Antoniego.

Wiek XIX zapoczątkował rozwój przemysłu na szeroką skalę. W 1889 roku powstała huta żelaza “Silesia” w pobliskim Paruszowcu, a w 1899 roku odlewnia żeliwa i fabryka maszyn (obecna Ryfama). Na szeroką skalę rozpoczęto poszukiwania złóż węgla. Wkrótce rozwinęło się górnictwo węgla kamiennego, a wraz z nim transport i komunikacja kolejowa. W 1856 ukończono w Rybniku budowę kolei żelaznej. Ponadto działały cegielnie, młyny, browary, garbarnia i inne drobniejsze zakłady przemysłu spożywczego. Od 1810 r. wprowadzono tzw. wolność wykonywania zawodu, co korzystnie wpłynęło na rozwój rzemiosła. Na ożywienie kontaktów miasta z dalszymi miejscowościami wpłynęło utworzenie w 1818 r. powiatu rybnickiego z siedzibą w Rybniku.
Rozwój przemysłu, komunikacji i rzemiosła oraz ruchy migracyjne ze wsi spowodowały wzrost liczby mieszkańców: do 1910 roku liczba mieszkańców wzrosła do 11 7000. Budowano nowe osiedla zwane koloniami.
Wiadomości o ruchach narodowościowych spowodowały w zakładach pracy aktywizację narodową i związkową. Na szeroką skalę działały liczne towarzystwa oświatowe i społeczno-kulturalne. Współpracowano z innymi ośrodkami w kraju, szczególnie wydawniczymi. Przez cały ten czas w Rybniku i w okolicach zachowała się polska mowa i kultura.
W okresie I wojny światowej została zawieszona działalność wszelkich towarzystw. Nie zrezygnowano jedynie z dążeń narodowościowych i klasowych. Po zakończeniu wojny na nowo reaktywowały działalność towarzystwa i powstawały jeszcze nowe. Patrioci dążyli do powrotu naszych ziem do Macierzy i czynnie uczestniczyli w trzech powstaniach śląskich oraz w plebiscycie decydującym o przynależności Górnego Śląska do Polski. 3 lipca 1922 r. przed rybnickim Ratuszem zostały podpisane dwa dokumenty: jeden dotyczący przekazania Rybnika i powiatu rybnickiego władzom polskim, drugi – kończący formalnie przejmowanie przyznanej Polsce części Górnego Śląska. 4 lipca 1922 r. odbyło się oficjalne powitanie przedstawicieli władz polskich i Wojska Polskiego. Rybnik po 595 latach wraca do polskiej Macierzy.

Rybnik, po przejęciu przez Polskę, pozostał miastem powiatowym i był częścią Województwa Śląskiego. Stał się w tych czasach pięknym i dynamicznie rozwijającym się miastem.
W tym okresie miasto było centrum życia społeczno-gospodarczego i kulturalnego. Mianowany na burmistrza przez powstańcze władze polskie Władysław Weber (wybierany na to stanowisko aż do września 1939 roku) doprowadził do olbrzymich przeobrażeń w Rybniku. Wybudowano wtedy nowy gmach Urzędu Miasta, kilka szkół, niezliczoną ilość dróg, odnowiono płytę Rynku i przede wszystkim dbano o piękny wygląd miasta, zakładając liczne skwery i parki. Rybnik został laureatem ogólnopolskiego konkursu na ukwiecone miasto i otrzymał miano “miasta kwiatów i ogrodów”.
Ważną rolę odegrały spółdzielnie elektryfikacyjne, spożywców, ogrodnicze, kółka rolnicze, spółki budowlane i spółdzielczość pracy. Niezwykle pomocne były banki i Komunalna Kasa Oszczędności. Po raz pierwszy nauka mogła odbywać się w polskich szkołach elementarnych, gimnazjum, liceum, szkole handlowej oraz zawodowej. Na nowo kultywowały swoją działalność chóry. Działały inne organizacje takie jak Związek Nauczycielstwa Polskiego, Sokół, Oddziały Młodzieży Powstańczej. Równolegle funkcjonowała w mieście mniejszość niemiecka.

Bardzo szybko hitlerowcy rozpoczęli wyłapywanie wrogów Rzeszy. Aresztowano wielu działaczy i aktywistów z terenu Rybnika. W pierwszych dniach okupacji na rybnickim Rynku palono polskie książki oraz zniszczono pamiątkowe polskie tablice. Zakazano też pod groźbą surowej kary używania języka polskiego.
Mieszkańcy byli narażeni na wywożenie na przymusowe roboty i często kierowani do obozów koncentracyjnych. Mężczyzn masowo powoływano do niemieckiej armii. Odpowiedzią na terror okupanta było czynne uczestnictwo w ruchu oporu, w tym lokalna Polska Organizacja Powstańcza.
W styczniu 1945 roku niemiecka armia utraciła swe pierwsze pozycje na terenie Górnego Śląska. Przewidując ciężkie walki, na początku marca Niemcy ewakuowali wszystkich rybniczan w kierunku Raciborza. Rosyjskie natarcie na Rybnik rozpoczęło się 11 marca 1945 roku. Walki toczyły się długo i dopiero kolejne silne uderzenie rosyjskie zmusiło Niemców do opuszczenia Rybnika – było to późnym wieczorem w Wielki Poniedziałek 26 marca 1945 roku.
W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległo około 25 % zabudowy miasta. Ludzie zaczęli wracać do miasta dopiero 30 marca. Jednocześnie miasto opuszczali rybniccy Niemcy. Duża ich część osiadła wtedy w Dorsten w Westfalii, z którym to miastem Rybnik w 1994 roku podpisał dokument o partnerstwie i przyjaźni.

Lata powojenne przyniosły intensywną odbudowę fabryk i zakładów pracy zniszczonych rabunkową gospodarką. Dużą wagę przywiązywano do wydobywania węgla kamiennego. Rybnik stał się centrum Rybnickiego Okręgu Węglowego. Modernizowano istniejące kopalnie i budowano nowe. W latach 70. wybudowano Elektrownię “Rybnik”, a przy niej utworzono sztuczny zbiornik wodny – Zalew Rybnicki. Braki miejscowej siły roboczej zmuszały do budowania wielkich osiedli, gdzie zamieszkali nowo zatrudnieni pracownicy. Taka polityka zmieniła całkowicie oblicze Rybnika, w którym na przełomie lat 70. i 80. ludność napływowa stanowiła około 30% ogółu mieszkańców.
Poza przemysłem rozwijała się oświata, kultura, sport i rekreacja. W 1964 roku wybudowano gmach Teatru Ziemi Rybnickiej. Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe. Gruntownie zrekonstruowano szkolnictwo.
Rybnik powiększył się wtedy również terytorialnie. W wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w latach 70. przyłączono kilka podrybnickich miast i wsi.
Współcześnie miasto Rybnik składa się z 27 dzielnic i jest dzisiaj 25 miastem w Polsce pod względem ilości mieszkańców (łączna liczba ponad 140 tysięcy mieszkańców).