Napisz lub zadzwoń:

Otwieramy rekrutacje

W związku z prowadzonymi przez nas badaniami archeologicznymi otwieramy rekrutacje: na Śląsku https://pl.indeed.com/praca/archeolog-4a8d8a690a5b15b9 w Warszawie https://pl.indeed.com/praca/archeolog-20c0969458c07659 Zapraszamy do współpracy.

Południowa obwodnica Warszawy

Południowa obwodnica Warszawy

Z dumą informujemy, że Arkadia Firma Archeologiczna jest wykonawcą nadzoru archeologicznego przy budowie drogi ekspresowej S2 Południowa Obwodnica Warszawy na odcinku od węzła „Puławska” do węzła „Lubelska” z podziałem na trzy zadania: Zadanie „A” od węzła „Puławska” (bez węzła) do…

Puławy

Jeszcze w początkach XVII w. była to mała osada handlowo-rybacka w pobliżu wsi Włostowice, położona przy dawnej przeprawie przez Wisłę, wchodząca w skład dóbr końskowolskich należących do magnackiego rodu Opalińskich. W drugiej połowie XVII w. drogą małżeństwa włości przeszły w ręce księcia Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego, który urządził  w Puławach jedną ze swoich rezydencji. Z jego woli powstał zespół pałacowo-parkowy, zaprojektowany przez wybitnego architekta pochodzenia holenderskiego Tylmana z Gameren. Od 1702 r. wieś przeszła na własność Sieniawskich, a od 1731 r. — Czartoryskich.

Książę Aleksander Czartoryski uczynił z Puław jeden z najważniejszych ośrodków życia politycznego i kulturalnego ówczesnej Rzeczypospolitej. W 1731 r. rozpoczęto gruntowną przebudowę pałacu, który z półobronnej willi stał się reprezentacyjną wiejską rezydencją. W 1785 r. osiadł tu na stałe syn Aleksandra – Adam Kazimierz Czartoryski, mecenas sztuki i kultury, twórca i komendant Szkoły Rycerskiej w Warszawie, członek Komisji Edukacji Narodowej. Jego żona Izabela z Flemingów Czartoryska, uważana za jedną z najbardziej oświeconych Polek swoich czasów, skupiła wokół siebie wielu pisarzy, malarzy, architektów i muzyków. Pracowali tu m.in.: Grzegorz Piramowicz, Franciszek Dionizy Kniaźnin, Julian Ursyn Niemcewicz, Jan Paweł Woronicz, Franciszek Zabłocki, Piotr Norblin, Szymon Bogumił Zug czy Piotr Aigner. Lata 1782–1793, to okres największej świetności Puław, nazywanych wówczas „polskimi Atenami” lub „Atenami Północy”.

Podczas Insurekcji Kościuszkowskiej, w 1794 r. rezydencję w Puławach spustoszyły wojska rosyjskie. Za aktywny udział w życiu politycznym oraz za wsparcie insurekcji, caryca Katarzyna II ukarała Czartoryskich konfiskatą majątku. W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej, ziemia lubelska znalazła się w zaborze austriackim, a Puławy zostały zwrócone Czartoryskim. Już w r. 1796 Czartoryscy wrócili do rezydencji, a księżna Izabela podjęła prace nad odbudową całego zespołu. Pałac został powiększony i zmodernizowany, a park w stylu francuskim został przekształcony w modny wówczas park krajobrazowy w stylu angielskim. W obrębie założenia parkowego, w kolejnych latach powstawały nowe, projektowane przez nadwornego architekta Czartoryskich, Piotra Aignera, budowle, m.in.: Domek Grecki (oranżeria), Pałacyk Marynki, Świątynia Sybilli, a także kościół nawiązujący swą formą do rzymskiego Panteonu. W tym okresie księżna Izabela rozpoczęła gromadzenie pamiątek narodowych. W Świątyni Sybilli, z inicjatywy księżnej, postało pierwsze w Polsce muzeum.

Po okresie wojen napoleońskich, w 1809 r., Puławy wraz z całą ziemią lubelską zostały włączone do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim — w 1815 r. — do Królestwa Polskiego. Z chwilą wybuchu powstania listopadowego książę Adam Jerzy Czartoryski stanął na czele Rządu Tymczasowego.  Po upadku powstania w 1831 r. Czartoryscy udali się na emigrację, a Puławy zostały skonfiskowane — pałac oddano na cele oświatowe.

W 1842 r. władze carskie przemianowały Puławy na Nową Aleksandrię. Od 1867 r. mieściła się w nich siedziba powiatu w guberni lubelskiej, ale dopiero w 1906 r. uzyskały prawa miejskie. Do szybszego rozwoju przyczyniło się przeprowadzenie w 1877 r. przez Puławy linii kolejowej Nadwiślańskiej z Mławy do Kowla przez Warszawę i Lublina. Podczas I wojny światowej, w 1915 r. Nową Aleksandrię zajęły wojska austriackie. Działania wojenne spowodowały w mieście duże zniszczenia, jednakże wkrótce zostało odbudowane, a w okresie międzywojennym stało się popularną miejscowością letniskową.

W pierwszych dniach II wojny światowej, leżące na ważnym szlaku komunikacyjnym, Puławy zostały zbombardowane przez lotnictwo niemieckie, a następnie zajęte przez Wehrmacht. Podobnie jak inne miejscowości znajdujące się na prawym brzegu Wisły, znalazły się w należącym do Generalnego Gubernatorstwa dystrykcie lubelskim. W grudniu 1939 r. 2,5 tys. puławskich Żydów pognano do getta w Opolu Lubelskim, reszta zginęła do 1943 r. Powiat puławski stał się teren intensywnej działalności polskiej konspiracji i partyzantki — Związku Walki Zbrojnej–Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, Narodowych Sił Zbrojnych.

Na przełomie lipca i sierpnia 1944 r. w rejonie Puław toczyły się ciężkie walki I Armii Wojska Polskiego z Niemcami. W styczniu 1945 r., miasto było wyludnione i zniszczone w 60%, stopniowo jednak powróciło do życia. W kwietniu 1945 r. oddział „Orlika” rozbił więzienie Urzędu Bezpieczeństwa w Puławach i uwolnił ponad 100 więźniów. W pierwszych latach powojennych udało się oddać do użytku odremontowany most, rozpoczęto odbudowę rezydencji Czartoryskich, zrekonstruowano park, przywieziono tu także część pamiątek zgromadzonych przez Izabelę Czartoryską. W dawnym pałacu Czartoryskich utworzono siedzibę Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa.

Duże zmiany w historii Puław przyniosła decyzja o zlokalizowaniu w pobliżu miasta Zakładów Azotowych (1960), co spowodowało przestrzenny i demograficzny rozwój ośrodka. W Puławach zaczęła się wówczas osiedlać masowo ludność napływowa, co było związane z budową nowych osiedli mieszkaniowych w różnych częściach miasta. Od 1999 r. Puławy stanowią ośrodek przywróconego powiatu puławskiego (województwo lubelskie).

Tekst pochodzi ze strony: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/pulawy/3,historia-miejscowosci/

Zamość

Miasto Zamość zostało założone w 1580 r. na gruntach wsi Skokówka, przez kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego jako nowa siedziba rodowa i stolica zamierzonej ordynacji zamojskiej. Jan Zamoyski zbudował tu ufortyfikowaną warownię i chroniącą szlak kupiecki, prowadzący z Wołynia i Lwowa do Lublina i Warszawy. W 1589 r. za zgodą Sejmu ogromne dobra kanclerza, położone w południowej części województwa lubelskiego i północnej bełskiego (ok. 600 tys. ha) zostały połączone w niepodzielną całość, dziedziczoną w całości przez najstarszego syna (lub najbliższego krewnego) poprzedniego ordynata. Ordynacja zamojska istniała aż do drugiej wojny światowej.

Wkrótce po założeniu miasta, przywilej osadniczy otrzymali Ormianie (1585) i Grecy (1589). Choć akt lokacyjny nie zezwalał Żydom na osiedlanie się w mieście, już w 1586 r. także oni uzyskali prawo do zamieszkania w Zamościu. Położenie miasta ułatwiało jego ekonomiczny rozwój, tworząc warunki dla osiedlania się tu także Niemców, Szkotów, Holendrów i Włochów, dzięki czemu szybko zyskało charakter wieloetnicznego miasta handlowego. Zamość stał się także ośrodkiem akademickim — w 1595 r. otwarto tu Akademię Zamojską, trzecią uczelnię wyższą w Rzeczypospolitej (po Krakowie i Wilnie).

Całe założenie miejskie, stanowiące praktyczną realizację renesansowej koncepcji idealnego miasta-twierdzy (citta ideale), zostało zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernarda Morando. Zamość uważany był za najlepiej zorganizowane miasto w nowożytnej Polsce. Podzielony na część mieszczańską i rezydencję właściciela stanowił przemyślaną i jednolitą całość, z precyzyjnie wytyczonym, szachownicowym układem ulic i placów, współtworzących funkcjonalny system komunikacji. Dwór Zamoyskiego pełnił rolę ośrodka intelektualno-kulturalnego, gromadzącego poetów, pisarzy i artystów. Całość otoczono w latach 1587–1608 pierścieniem nowoczesnych fortyfikacji bastionowych z bramami. Do dziś dnia, pomimo zniszczenia znacznej części dawnych murów obronnych, Zamość stanowi jeden z najlepszych przykładów europejskiej urbanistyki renesansowej.

Początek XVIII w. zapoczątkował stopniowy upadek miasta. Choć Zamość przetrwał zarówno oblężenie Chmielnickiego w 1648 r., jak też Szwedów w 1656 r., w czasie wojny północnej miasto zostało zajęte przez wojska szwedzkie (1704) i saskie (1715–1716). W XVIII w. był ważnym żydowskim ośrodkiem religijno-intelektualnym, zaś pod koniec XVIII w. stał się centrum przyciągającym wielu zwolenników haskali.

W 1772 r. Zamość znalazł się w zaborze austriackim (Galicja). W 1784 r. Austriacy zamknęli podupadłą już Akademię. W 1809 r. miasto zostało włączone do Księstwa Warszawskiego (departament lubelski), a w 1815 r. — do Królestwa Polskiego (województwo, a potem gubernia lubelska). Władze Królestwa wykupiły miasto i twierdzę z rąk ordynatów. Podczas powstania listopadowego Zamość stał się ostatnim punktem oporu wojsk polskich. Skapitulował dopiero 21.10.1831 r., w sześć tygodni po Warszawie. W 1866 r. władze carskie zlikwidowały twierdzę, burząc znaczną część fortyfikacji.

Szybkiemu rozwojowi gospodarczemu miasta na przełomie XIX i XX w. sprzyjało m.in. otwarcie linii kolejowej do Lublina (1916). W odrodzonej Polsce powiat zamojski znalazł się w województwie lubelskim. W sierpniu załoga Zamościa odparła szturm Armii Konnej Budionnego.

W czasie okupacji niemieckiej planowano utworzenie w okolicach Zamościa ośrodka kolonizacji niemieckiej, w związku z czym, wiosną 1942 r. podjęto decyzję o wysiedleniu z Zamojszczyzny wszystkich Polaków. Akcję wysiedleńczą (pod kryptonimem „Akcja «Wehrwolff»”) przeprowadzono na przełomie 1942 i 1943 r. Objęła ona łącznie ok. 110 tys. Polaków, w tym 30 tys. dzieci z całej Zamojszczyzny, z powiatów: biłgorajskiego, hrubieszowskiego, tomaszowskiego i zamojskiego. Część spośród tych osób (ok. 16 tys.) trafiła do obozu na Majdanku. Duża grupa rodzin została wywieziona na roboty do Niemiec, a wiele najmłodszych dzieci poddano germanizacji. W wyniku starań Polskiego Czerwonego Krzyża i Rady Głównej Opiekuńczej, ponad 2 tys. kobiet i dzieci z Zamojszczyzny zostało zwolnionych z obozu w lipcu i sierpniu 1943 roku. Ostatni transport ludności z Zamojszczyzny (głownie kobiet i dzieci) przybył na Majdanek w lutym 1944 roku. W marcu i kwietniu 1944 r., przed ewakuacją obozu część dzieci Zamojszczyzny wywieziono do obozów w Łodzi i Oświęcimiu. Około 9 tys. Żydów z getta zamojskiego zostało zgładzonych, w większości w obozie w Bełżcu. Zamość został wyzwolony przez oddziały Armii Krajowej 25.07.1944 roku.

Po wojnie Zamość pozostał ośrodkiem powiatu w województwie lubelskim (obecnie stanowi także tzw. powiat grodzki). W latach 1975–1998 był stolicą odrębnego województwa. W 1992 r. powstała katolicka diecezja zamojsko-lubaczowska, a zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.

Tekst pochodzi ze strony: http://www.sztetl.org.pl/pl/article/zamosc/3,historia-miejscowosci/?action=view

Kim jest Archeolog?

Kim jest archeolog?

 Archeolog jest osobą, która posiada odpowiednie kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami. Specjalizuje się w dziedzinie archeologii, zajmuje się badaniem minionych kultur oraz cywilizacji, a także ich relacjami z otaczającym je środowiskiem. Archeolog po uzyskaniu tytułu magistra i odbyciu 12-miesięcznych praktyk zawodowych może prowadzić nadzory archeologiczne i badania archeologiczne (z uwagi na fakt, że w Polsce archeolog jest jednym z zawodów regulowanych). Zadaniem archeologa jest odnalezienie, dokumentacja i analiza źródeł archeologicznych (np. elementów architektonicznych, rękodzieł, pozostałości biologicznych, szczątek ludzkich), poprzez stosowanie różnorakich metod badań, m.in. geochemicznych czy geofizycznych.
Posiadany tytuł archeologa pozwala również na podejmowanie pracy na stanowiskach eksperckich, np. jako rzeczoznawca ministra kultury ds. archeologii.

Archeolog w praktyce

W praktyce archeolog posiadający uprawnienia zawodowe jest osobą, która prowadzi nadzory i badania archeologiczne na terenach inwestycji, które obejmują prace ziemne (np. budowa domu, sklepu, wykonywanie przyłączy kanalizacji itp.) na terenie objętym ochroną archeologiczną. Archeolog musi być obecny podczas tych prac (np. kopania fundamentów) i nadzorować ten proces. Jeżeli w trakcie prac ziemnych zostaną odkryte obiekty archeologiczne, to archeolog jest zobowiązany wstrzymać prace, a następnie zabezpieczyć oraz zadokumentować. W praktyce w większości przypadków archeolodzy dokumentują obiekty bez wstrzymywania inwestycji. Wstrzymanie prac ziemnych może nastąpić w przypadku wykrycia ważnych znalezisk, np. zabytkowego cmentarza.

Na zdjęciu widoczna jest młoda kobieta archeolog podczas wykonywania nadzoru archeologicznego na terenie inwestycji drogowej - obwodnicy Sanoka

Narzędzia pracy archeologa

Narzędziami niezbędnymi w pracy archeologa są:

  • wysokiej klasy aparat fotograficzny, (tzw. lustrzanka),
  • łata,
  • szpachelka,
  • gracka,
  • łopata,
  • niwelator,
  • teodolit,
  • strzałka
Profesjonalna lustrznka - niezbędne narzędzie pracy każdego archeologa

Gminne Ewidencje Zabytków i Programy Opieki nad Zabytkami

Archeolodzy są również uprawnieni do wykonywania Gminnych Ewidencji Zabytków oraz do tworzenia Programów Opieki nad Zabytkami. Nie każdy archeolog posiada jednak wymagane umiejętności i wiedzę, jak również środki, gdyż często są to czynności bardzo wymagające pod względem merytorycznym, jak również pracochłonne. Szczególnie w przypadkach, gdy w grę wchodzą większe, zabytkowe miasta.

Archeologia, a biznes

W przypadku, gdy archeolog prowadzi własną działalność gospodarczą, oprócz wiedzy tematycznej związanej z archeologią, musi posiadać również wiedzę związaną z prowadzeniem firmy, z przygotowywaniem ofert, braniem udziału w przetargach oraz walką o klienta. Rynek inwestycji w Polsce jest bardzo dynamiczny i bogaty, niemniej jednak firm archeologicznych również jest bardzo wiele. W związku z tym często głównym argumentem w tej walce jest cena, co nierzadko negatywnie odbija się na jakości usługi.

Arkadia Firma Archeologiczna posiada niezbędną wiedzę, doświadczenie (poświadczone referencjami), jak również środki na prowadzenie nadzorów i badań archeologicznychgminnych ewidencji zabytków, jak również programów opieki nad zabytkami.

Działamy w RzeszowieWarszawieKrakowieKatowicachCzęstochowieOpoluKielcachŁodziRadomiu i wielu innych miastach. Więcej informacji o zakresie oraz zasięgu naszej działalności znajduje się tutaj.

Lublin

panorama Lublina

Panorama Lublina (źródło: http://lukaszbednarski.prv.pl/ja/mm_lublin.html)

Początki osadnictwa sięgają VII wieku. Odkrycia archeologiczne na wzgórzu Czwartek z tego okresu świadczą, że już wtedy Lublin był sporą osadą. Ponoć w 986 r. wzniesiono tu pierwszy kościół.

Już w XII w. istniała tu kasztelania (siedziba kasztelana) w drewnianym zamku, znajdującym się na dzisiejszym Wzgórzu Zamkowym. W XII w. w Lublinie utworzono również siedzibę archidiakonatu (ośrodek władzy kościelnej). W XIII w. książę ruski Daniel Halicki zbudował pierwszą murowaną budowlę w mieście – wieżę obronną na Wzgórzu Zamkowym. 1260 r. – do miasta przybywają Dominikanie i wznoszą drewniane oratorium relikwii Krzyża Świętego. Położenie na pograniczu państwa powoduje częste najazdy Litwinów, Jaćwingów, Rusinów i Tatarów w XIII i XIV w.
Początki Lublina jako miasta sięgają 1317 r., kiedy książę krakowski i sandomierski Władysław Łokietek wydał przywilej królewski nadający mu prawa miejskie. W akcie lokacyjnym zawarto prawa i obowiązki nowego miasta i wójta Macieja z Opatowca. Od tej pory miasto rozwija się jako ośrodek handlu i rzemiosła. Powstają również okazałe budowle m.in. zespół kościelno-klasztorny dominikanów i kamienice mieszczańskie. W XIV w. król Kazimierz Wielki wznosi mury obronne i murowany zamek z Kaplicą Trójcy Świętej.

Największy rozkwit miasta przypada na okres panowania Jagiellonów, w XV i XVI w. Lublin, położony w połowie drogi między Krakowem a Wilnem. W 1418 r. król Władysław Jagiełło ufundował rusko-bizantyńskie freski w Kaplicy Trójcy Świętej na zamku. W 1474 r. król Kazimierz Jagiellończyk ustanowił Lublin jako stolicę nowego woj. lubelskiego. Miasto stanowiło ważny ośrodek polityczny i gospodarczy kraju. W XV w. do Lublina przybywają osiedlają się Żydzi.

Zamek Lubelski

Zamek Lubelski (źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/Lublin)

Na początku XVI w. w Lublinie powstaje wodociąg. W 1513 r. ukazuje się pierwsza polska książka “Raj duszny” Biernata z Lublina. W 1569 r. po półrocznych obradach sejmu podpisano tu akt unii polsko-litewskiej (Unii Lubelskiej), który dał początek Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W 1575 r. wielki pożar zniszczył gotyckie kamienice, nastąpiła odbudowa miasta po pożarze w stylu renesansowym. W 1578 r. król Stefan Batory powołał w Lublinie Trybunał Koronny (najwyższą instancję sądową dla Małopolski). W II połowie XVI w. Lublin należał do najważniejszych miast w kraju. W 1584 r. w Lublinie umiera wybitny poeta doby renesansu – Jan Kochanowski. W II połowie XVI w. Lublin staje się ważnym ośrodkiem ruchu ariańskiego.
Upadek świetności miasta przyniósł XVII w. Podczas „potopu szwedzkiego” i wojen kozackich Lublin był zniszczony przez najeźdźców, ludność zdziesiątkowała epidemia. Krótkie ożywienie gospodarcze w XVIII w. przerwał III rozbiór Polski pod koniec XVIII w.

W latach 1795-1809 Lublin znalazł się w zaborze austriackim. Po zwycięskiej wojnie księcia Józefa Poniatowskiego z Austrią w 1809 r. Lublin włączono w granice Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. w wyniku postanowień Kongresu Wiedeńskiego miasto znalazło się w Królestwie Polskim, podporządkowanym carskiej Rosji. W 1877 r. Lublin otrzymuje połączenie kolejowe Warszawa – Lublin – Kowel, co przyczynia się do rozwoju gospodarczego miasta. Powstają fabryki maszyn rolniczych, kotłów, wag, garbarnia, browar, młyny i inne zakłady przemysłowe.
W przeddzień wybuchu I wojny św. liczba mieszk. przekroczyła 80 tys., z czego połowę stanowili Żydzi, 40% katolicy, a 10% prawosławni i protestanci. W 1918 r. gdy Polska odzyskiwała niepodległość Lublin stał się ośrodkiem nowej państwowości, powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Rzeczypospolitej z Ignacym Daszyńskim na czele. Lublin był przez 4 dni stolicą Polski. W 1918 r. powstaje Katolicki Uniwersytet Lubelski, w 1930 r. powstaje żydowska Uczelnia Mędrców Lublina (Jeszywas Chachmej Lublin).

Widok na Bramę Grodzką od strony Starego Miasta, lata 40-te, autor nieznany. Fot. ze zbiorów Łukasza Biedki

Widok na Bramę Grodzką od strony Starego Miasta, lata 40-te, autor nieznany. Fot. ze zbiorów Łukasza Biedki (źródło: http://www.kalejdoskop.pamieci.org)

We wrześniu 1939 r. rozpoczęła się II wojna św., Lublin został zbombardowany przez niemieckie lotnictwo. W 1941 r. hitlerowcy rozpoczęli budowę obozu koncentracyjnego na Majdanku. Okupant niemiecki zamknął w getcie 40 tys. ludności żydowskiej, a w 1942 r. dokonał jej zagłady w obozach zagłady na Majdanku, w Bełżcu i Sobiborze. 24 lipca 1944 r. do miasta wkraczają Rosjanie. Przez 164 dni Lublin zostaje tymczasową stolicą Polski.
Po wojnie następuje intensywna rozbudowa przemysłu, m.in. powstaje: Fabryka Samochodów Ciężarowych, Lubelskie Zakłady Graficzne, Lubelskie Zakłady Naprawy Samochodów, Fabryka Maszyn Rolniczych, co powoduje duży napływ ludności do Lublina i budowę nowych dzielnic mieszkaniowych. W 1944 r. powołano do życia Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. W 1980 r. następują pierwsze w kraju wystąpienia robotnicze w Lublinie i Świdniku (tzw. Lubelski lipiec 1980), które doprowadziły do podobnych w Gdańsku w sierpniu 1980 r., powstania „Solidarności” i późniejszych zmian ustrojowych.

Tekst pochodzi ze strony: http://www.lublin.turystyka.pl/o-lublinie/historia-miasta.html

Praca

Praca

Współpracujemy z największymi firmami w Polsce

Marzysz o prowadzeniu nadzorów archeologicznych na terenie całego województwa podkarpackiego? Współpracujemy z największymi firmami w Polsce. Kontakt z inwestorem na budowie, ewidencjonowanie obiektów archeologicznych, odbiór stanowiska. To wszystko się u nas dzieje, a Ty możesz być tego częścią.

Chcesz nauczyć się jak w praktyce wygląda tworzenie Gminnej Ewidencji Zabytków? U nas jest taka możliwość każdego dnia. Wyprawa z lustrzanką i z mapą w dłoni w nieznane tereny, wypełnianie kart adresowych. Brzmi ciekawie?

Chcesz nauczyć się jak w praktyce wygląda tworzenie Gminnej Ewidencji Zabytków?

Chcesz sprawdzić się w pisaniu Programów Opieki nad Zabytkami dla jednego z polskich miast? Działamy na terenie Polski wschodniej, środkowej, południowej i zachodniej. Możesz realizować to razem z nami.

Być może czekamy właśnie na Ciebie.

Nisko

Nisko i okolice to teren niezmiennie atrakcyjny dla archeologów. Do tej pory zinwentaryzowano około 150 stanowisk ze śladami prehistorycznych kultur. Badania archeologiczne dowodzą, że osadnictwo na tych terenach sięga znacznie wcześniejszego okresu niż 1429r., kiedy to ukazała się pierwsza wzmianka o Nisku. Odkrycia dokonane na tzw. “Skrzyńskiej Górze” pochodzą z epoki neolitu.
W wiekach X-XIII nastąpił drugi etap rozwoju osady w Nisku, w jego efekcie powstało dzisiejsze miasto. W tym samym czasie założono, na wzgórzu nad Sanem, osadę w Krzeszowie.
Ludność, osiedlająca się w Puszczy Sandomierskiej we wczesnym średniowieczu, zajmowała się hodowlą, rolnictwem i rzemiosłem (garncarstwo, tkactwo, obróbka metali, kości rogu itp.) Wynikało to z konieczności przystosowania się do warunków panujących w puszczy. Po wytrzebieniu grubej zwierzyny, dotychczasowi łowcy musieli przeobrazić się w rolników i rzemieślników.
Intensyfikacja procesów osadniczych nastąpiła z chwilą nadawania ziem Puszczy Sandomierskiej możnym radom i Kościołowi. Rodziły się własności ziemskie, m. in. Tarnowskich i Gryfitów, duże posiadłości kościelne. Królewszczyzny ulegały poważnemu zmniejszeniu. W XIII wieku, skutkiem najazdów tatarskich, ludność Ziemi Sandomierskiej, wypędzona ze zrujnowanych siedzib, skolonizowała północne obszary puszczy. Wtedy założono m. in. osadę Bieliny.
Następne fazy osadnictwa na tym terenie wychodzą z pradziejowych mroków i są już udokumentowane źródłami historycznymi. Nisko stanowiło centrum życia gospodarczego i kulturalnego ludności z południowych obrzeży Puszczy Sańsko-Wiślanej.
Od wczesnego średniowiecza do XVI wieku z tytułu własności królewskiej Nisko i okolice były eksploatowane gospodarczo jako miejsce wielkich polowań a następnie wyrębu i spławu drewna Sanem i Wisłą.
W drugiej połowie XVI wieku miały miejsce na tych terenach wystąpienia i bunty o charakterze antyfeudalnym. Powodem konfliktu było nadużywanie władzy i wyzysk chłopów przez starostę sandomierskiego Andrzeja Firleja. W związku z tym w 1577 i 1578r. chłopi z Niska, Zalesia, Pława, Zarzecza wnieśli do króla Stefana Batorego, w czasie jego pobytu w Tarnogrodzie i Zamchu, “żałobę” o sprawiedliwość i opiekę. Spowodowało to zaostrzenie konfliktu, który z czasem objął całe starostwo sandomierskie.
W zaistniałym sporze król stanął po stronie chłopów. Andrzej Firlej został wezwany do Warszawy przez króla. Tam też na sejmie walnym koronnym w dniu 10 listopada 1583r. wydano korzystny dekret dla chłopów. Następnie na zjazdach w obecności starosty Firleja w marcu 1583 roku w Niepołomicach i kwietniu tegoż roku w Sandomierzu podjęto dalsze orzeczenia, które w dużym stopniu ulżyły niedoli poddanych w majątkach królewskich.
W XVII wieku cały region znalazł się w latyfundium rodziny Lubomirskich. Nisko, podobnie jak inne osady, np. Ryki, Tuszów czy Lubartów specjalizowało się w uprawie żyta. Gospodarcze zubożenie i zahamowanie rozwoju przyniosły wojny szwedzkie. 27 marca 1656 roku Stefan Czarniecki stoczył tu wielką zwycięską bitwę z ustępującymi ku Wiśle wojskami szwedzkimi Karola Gustawa.
Nisko było miejscem kilku centralnych obozowań i zwoływań szlachty (niemal konfederacji) z całego kraju np. w 1713 czy w 1740r.
Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772r. byłe dobra królewskie stały się własnością funduszu religijnego. Rząd austriacki podjął akcję rozwoju hut żelaza i szkła. Z powodu braku odbiorców i złych dróg transportowych rozwój przemysłu skończył się fiaskiem. Rząd austriacki wystawił Nisko na licytację. Z dniem 14 lipca 1834r. nowym właścicielem Niska został Łowczy Dworu Karol Reinchenbach. Natomiast majątek Sopot koło Niska zakupił magnat pochodzenia polsko-czeskiego Eugeniusz hr. Kinsky.
W 1867r. dobra w Nisku, należące do rodziny Reinchenbachów, nabył hr. Roger de Miremout (pochodzenia austriacko- francuskiego). Staraniem hr. Rogera Resseguiera, który wykorzystał w tym celu koneksje z dworem austriackim, ustanowiono w Nisku siedzibę władz administracyjnych z funkcją starosty. W tym czasie ponownie uruchomiono huty żelaza, fabrykę zapałek, a także założono warsztaty kowalsko-ślusarskie. Po śmierci hr. Rogera Resseguiera majątek odziedziczył jego syn Oliver, który wcześniej w 1868 roku wstąpił w związek małżeński z Marią Kinsky, córką Eugeniusza.
Był to okres dynamicznego rozwoju Niska i okolic. Resseguierowie wybudowali duży tartak, młyn i browar. W 1896r. rozpoczęto budowę kolei na trasie Rozwadów-Nisko-Przeworsk. Od 1877r. istniała poczta konna do Rzeszowa, prowadzona przez Majerów. Od 1900r. do Rzeszowa wiodła bita droga, łącząca się z powstałą wcześniej, obecną ulicą Sandomierską, po której obu stronach stały drewniane domki. W 1875r. wybudowano budynek starostwa (obecnie UGiM), jako że od roku 1857 Nisko było siedzibą powiatu. W 1894r. powstała cegielnia ręczno-konna, a w cztery lata później mechaniczna. W. 1870r. zorganizowano liczący 12 łóżek pierwszy szpital, mieszczący się przy ul. Sandomierskiej (budynek internatu Szkoły Elektrycznej). W osiem lat później uruchomiono pierwszą aptekę.
W latach 1870-1900 Nisko miało 2 sklepy spożywcze, 3 mięsno-wędliniarskie, 3 mięsno-wołowe (żydowskie), 7 przemysłowych, 2 restauracje, piwiarnie, ciastkarnie, sklep monopolowy i z artykułami kolonialnymi.
W latach 1869-1900 wybudowano koszary,gdzie stacjonował 23 batalion pułku austriackiego z Jarosławia. W 1902r. istniało już przedszkole na obecnej ulicy 3-go Maja, prowadzone przez siostry zakonne.
Od 1906r. w majątku Resseguierów było światło elektryczne. W mieście działała własna straż pożarna. Istniał już 40 łóżkowy szpital przy ulicy I. Paderewskiego, świadczący usługi dla okolicznej ludności i miejscowych zakładów pracy: młyna, cegielni, garbarni. O jakości usług lekarskich może świadczyć fakt, że już 25 marca 1846 roku lekarz Buchta zastosował w Nisku znieczulenie eterowe trzecie tego typu w Polsce. W 1904 roku ze składek społeczeństwa powstał budynek Towarzystwa Gimnastycznego “SOKÓŁ”. Te dwie instytucje odegrały wielką rolę w kształtowaniu polskości u młodych ludzi. Świadczy o tym ilość młodzieży niżańskiej, która wzięła udział w walkach o niepodległość. Gimnazjaliści walczyli w legionach Piłsudskiego, a w 1918 uczniowie starszych klas poszli ochotniczo bronić Lwowa. Najwięcej jednak młodzieży walczyło w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku.
Po odzyskaniu niepodległości przy budynku Gimnazjum został odsłonięty pomnik Orląt Lwowskich, upamiętniających poległych uczniów: Stefana Kościółka, Mariana Zarębę. Podczas I wojny światowej miasto zostało dość znacznie zniszczone. Z chwilą uzyskania niepodległości w dniu 31 października 1918 roku, odbył się na plantach wiec z udziałem mieszkańców Niska i okolic. W czasie wiecu poinformowano ludność o podpisaniu kapitulacji przez dowództwo austriackie oraz o powstaniu polskich władz w Krakowie. Przystąpiono do organizacji władz powiatowych. Starostą został profesor gimnazjalny Stanisław Ćwikowski, który mianował nowych wójtów i utworzył porządkową straż obywatelską. Następnie w krótkim czasie została zorganizowana władza powiatowa i lokalna. Tereny niżańskie weszły w nowy etap rozwoju w wolnej, niepodległej Polsce. Rosła liczba mieszkańców – w 1921r. Nisko liczyło 5103 obywateli. Ludność znajdowała zatrudnienie w administracji, na kolei, poczcie, w zakładach drzewnych i cegielni oraz handlu. 19 stycznia 1937r. w kancelarii notariusza Karola Hettlingera w Warszawie podpisano umowę o założeniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Zakłady Południowe – Sp. z o.o. w Nisku. 20 marca 1937r. ścięto pierwsze sosny w lasach wsi Pławo, należące uprzednio do Frankego, przygotowując teren pod inwestycje Centralnego Okręgu Przemysłowego.
Dla Niska otwarły się nowe, wielkie perspektywy, nawet osiedle i ośrodek przemysłowy w Stalowej Woli do 1946r. przynależne były do starostwa niżańskiego, a robotnicy rekrutowali się z okolic i miasta Niska. Prawa miejskie otrzymało Nisko 20 października 1933r. do tego czasu było jedną z dwu wsi, w których mieściły się siedziby powiatów. W 1932r. Nisko zyskało herb przedstawiający jodłę i biegnącą z góry na dół wstęgę rzeki San.
W czasie okupacji – Nisko było bastionem polskości. Utworzono tu Obwód AK Nisko z siedzibą w Stalowej Woli. Tu działały Bataliony Chłopskie, “Roch”, “Straż”. Represje hitlerowskie stosunkowo wcześnie dotknęły miasto. Już 6 listopada 1939r. zarządzeniem Land-komisarza Ehausa 150 nauczycieli z całego powiatu zostało wezwanych na konferencje. Wszystkich aresztowano i osadzono w więzieniu w Rzeszowie.
Kolejne represje nastąpiły wiosną 1940r., kiedy to aresztowano prawie całą inteligencje niżańską. Równie okrutny los spotkał żołnierzy i policjantów. Wielu z nich oddało życie na różnych frontach II wojny światowej, w obozach koncentracyjnych i sowieckich łagrach. Nazwiska ich upamiętniają tablice umieszczone na ścianach miejscowego kościoła parafialnego.
Nisko i okolice znalazły się w centrum zainteresowania okupanta niemieckiego jako stolica terytorium żydowskiego, ośrodka emigracyjnego w skali europejskiej. Adolf Eichmann, naczelny “ekspert do rozwiązania kwestii żydowskiej” w hitlerowskich Niemczech, uznał Nisko i okolice za najbardziej nadające się do założenia wydzielonego “państwa żydowskiego”. Pierwszy “Durchgangslager bei Nisko” zlokalizowany został w Zarzeczu. 18 października 1939 roku na stacje kolejową w Nisku przybył 1000-osobowy konwój Żydów z Wiednia i Pragi, do którego sam SS-Hauptsturmfuhrer Adolf Eichmann wygłosił “mowę powitalną”.
Teren przyległy do obszaru niżańskiego stanowił bazę partyzancką, dla oddziałów partyzantów polskich i sowieckich, które nękały skutecznie okupanta, ale w odwecie na ziemi niżańskiej dokonywane były częste aresztowania i pacyfikacje.
Ofiarność miejscowej ludności wspomagającej ruch niepodległościowy spotykała się z okrucieństwem władz okupacyjnych.
Dociera wiadomość o tragicznej śmierci Wodza Naczelnego gen. Władysława Sikorskiego i odkrycia masowych grobów pomordowanych w lesie katyńskim. Zbliża, się front niemiecko-sowiecki. Dochodzą wiadomości o prześladowaniach Polaków przez NKWD na wschodnich, uwolnionych od Niemców terenach. Dowództwa placówek AK wprowadzają akcję “Burza”, mającą na celu wspomaganie Armii Czerwonej. Tuż po wycofaniu się wojsk hitlerowskich, w Nisku i przylegających miejscowościach stacjonują oddziały NKWD, prowadzące śledztwa i wywiady. Powtarzają się przypadki pojedynczych rozstrzeliwań Polaków.
Wreszcie w październiku, a głównie w listopadzie NKWD prowadzi masowe. aresztowania byłych żołnierzy AK i wywozi ich do bazy w Przemyślu.
W niedalekim Ulanowie aresztowano ponad 70 ludzi, w sąsiednim Przędzelu 18, w Nisku 7. Aresztowanych wywożono przeważnie do Borowicz.
Wielu z nich nie powróciło. Rozpoczęły się równocześnie aresztowania przez PUBP i WUBP zwłaszcza wśród środowisk akowskich i powracających zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Grupy akowskie, które uniknęły aresztowań, wobec nowego terroru okupacyjnego tworzą nowe oddziały partyzanckie jak np. oddział “Wołyniaka”, “Tarzana” i inne. Nieliczne i małe oddziały są stopniowo likwidowane przez oddziały KBW i UB. Mieszkaniec Niska młody Tadeusz Gajda ps. “Tarzan” został ujęty w okolicy Tarnowa i stracony. Stracony został również jego ojciec ujęty w Mielcu przez UB.
Na terenie Niska powstaje organizacja WIN, której członkowie zostają aresztowani w październiku 1946 i bądź zamordowani, bądź skazani na długie lata więzienia. Zostaje aresztowany i stracony Adam Mirecki “Adaś”, były dowódca okręgu Lublin NOW. Tragiczny los opisywanych wyżej spotkał wielu innych działaczy patriotycznych i członków organizacji niepodległościowych.
30 lipca 1944r. początek powojennego rozwoju miasta Niska. Rozbudowało się ono znacznie. Do 1973 roku Nisko było miastem powiatowym, kiedy to włączono go do nowo powstałego powiatu Stalowa Wola. Od 1975r. stało się siedzibą władz miejsko-gminnych. Podczas kolejnej reformy administracyjnej na skutek społecznych protestów i poparcia okolicznych gmin od 1 lutego 1991r. ustanowiono w Nisku siedzibę Urzędu Rejonowego, który obejmował 8 gmin: Bojanów, Harasiuki, Jarocin, Jeżowe, Krzeszów, Nisko, Rudnik, Ulanów.
Od 1 stycznia 1999 roku Nisko jest siedzibą powiatu.
Powiat Niżański usytuowany jest w Kotlinie Sandomierskiej, w województwie podkarpackim stanowi lokalną wspólnotę samorządową tworzoną przez mieszkańców powiatu oraz terytorium obejmujące: gminę Nisko, Rudnik n/Sanem, Ulanów, Harasiuki, Jarocin, Jeżowe, Krzeszów.

Tekst pochodzi ze strony: www.nisko.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=54

Krosno

Krosno

Krosno – zostało lokowane przez Kazimierza Wielkiego około połowy XIV stulecia na obszarze, który wcześniej zajmowała osada o charakterze rolniczym. Jej najstarsze ślady – potwierdzone badaniami archeologicznymi – sięgają X i XI wieku. Na istnienie osady i jej rolniczy charakter wskazuje najstarszy zachowany dokument, wydany w roku 1282 przez księcia Leszka Czarnego, w którym po raz pierwszy użyta została nazwa Krosno. Wszelkiego rodzaju spekulacje dotyczące lokacji miasta w roku 1348 nie znajdują uzasadnienia źródłowego. Pierwszą pewną datą, którą można przypisać Krosnu jest rok 1367. Wtedy to Kazimierz Wielki wydał dokument potwierdzający sprzedaż wójtostwa krośnieńskiego Peszkowi z Tarnowa przez dotychczasowych wójtów Michała i Jakusza. Dokument ów określał uposażenie wójta, jego prawa i obowiązki, a także powinności osadników. Konsekwencją lokacji miasta było rozpoczęcie w latach 60-tych XIV wieku budowy fortyfikacji typu murowanego. Fakt ten sprawił, iż Krosno znalazło się w grupie 23 ośrodków miejskich, w których obwarowania ufundowane zostały przez Kazimierza Wielkiego. Obronności miasta sprzyjało dodatkowo jego położenie na naturalnym wzniesieniu, w widłach rzek Wisłoka i Lubatówki.
Już od początków swego powstania miasto odgrywało znaczną rolę w zakresie produkcji rzemieślniczej i handlu. Do najstarszych rzemiosł w mieście należały trzy – najbardziej typowe dla średniowiecznej Europy Środkowej – tj.: rzeźnicze, szewskie i piekarskie. Rzeźnicy tworzyli cech już przed rokiem 1403, gdyż z tego czasu pochodzi statut cechowy – jeden z najstarszych zachowanych w Polsce. Szewcy zorganizowali swój cech również stosunkowo wcześnie, na co wskazują statuty z lat 1424 i 1459. Cech piekarski istniał już w pierwszej połowie XV wieku. Cechą wspólną wszystkich statutów cechowych był fakt, iż zostały one spisane w języku niemieckim, co rzuca pewne światło na skład narodowościowy miasta w pierwszym okresie jego funkcjonowania, kiedy to patrycjat miejski tworzyli osadnicy narodowości niemieckiej, z czasem spolonizowani. W wieku XVI liczba organizacji cechowych dochodziła do czterdziestu. Wówczas wyróżnił się cech sukienników, gdyż poważną rolę w mieście odgrywała produkcja płócien i barchanów, z której Krosno znane było nie tylko w Polsce ale i za granicą.
Ważną rolę w średniowiecznym Krośnie odgrywał handel. Odbywały się tu cotygodniowe targi poniedziałkowe oraz kilka dużych targów dorocznych. Oprócz tzw. handlu wewnętrznego – dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu – miasto miało swój udział w wielkim handlu wywozowo-przywozowym i tranzytowym. Główne szlaki handlowe prowadziły na Ruś Halicką oraz Węgry. Towarami eksportowymi stały się: sukno, wyroby kotlarskie, konie, bydło rogate, natomiast importowano głównie: żelazo, miedź, wyroby metalowe i oczywiście wino.
Niezwykle ważnym wydarzeniem w dziejach Krosna był rok 1523, w którym nastąpiło wykupienie wójtostwa z rąk Jana Bonera, wielkorządcy i żupnika krakowskiego. Rada miejska, sprawująca odtąd funkcje dziedzicznego wójta, stała się samodzielną, najwyższą zwierzchnością w mieście. Na jej czele stał burmistrz wybierany z grona rajców. Rozległe kompetencje rady powodowały częste spory i zatargi z cechami i pospólstwem, mimo tego, na przestrzeni XVI i I poł. XVII stulecia, Krosno doszło do swego największego rozkwitu. Miasto otoczone było już wówczas murem obronnym uzupełnionym o fortyfikacje typu ziemnego i fragment drugiego murowanego obwodu warownego, od roku 1461 posiadało własny wodociąg, a ponadto cegielnię, młyn, folusz, blech oraz łaźnię. Stanowiło ważny ośrodek produkcji rękodzielniczej oraz wymiany handlowej. Bardzo szybko stało się centrum handlu winem węgierskim. Handel ten stał się podstawą wielkich fortun kilku rodzin mieszczańskich. Na wysoki poziom życia umysłowego parva Cracovia [mały Kraków], jak określano wówczas Krosno, duży wpływ miała działalność szkoły parafialnej oraz bardzo liczne wyjazdy młodych krośnian na studia do Akademii Krakowskiej, gdzie wykładali m.in. Paweł z Krosna czy Marcin z Krosna. Szesnastowieczne Krosno przewyższało dwa pobliskie miasta: Sanok i Biecz nie tylko zasobnością, gospodarnością, organizacją pracy czy zasięgiem kontaktów handlowych, ale i szacowaną na około 3-4 tysiące liczbą mieszkańców.
O wyjątkowym znaczeniu miasta świadczy fakt umieszczenia widoku Krosna w dziele Brauna i Hoghenberga Civitates orbis terrarum w godnym towarzystwie miast: Krakowa, Poznania, Warszawy, Zamościa, czy dziele Cellariusa wydanym w roku 1659 Regni Poloniae magniąue Dukatus Lithuanie novissima descriptio. Zapleczem gospodarczym miasta były folwarki i posiadłości ziemskie położone we wsiach: Suchodół, Białobrzegi, Krościenko Niżne, czy Głowienka. Druga połowa wieku XVII to okres stopniowej utraty wcześniejszej pozycji miasta. Na stan ten złożyło się kilka przyczyn. Przede wszystkim najazdy wojsk nieprzyjaciela, począwszy od potopu szwedzkiego, napaści wojsk Rakoczego, aż po najazdy Tatarów, które pustoszyły i niszczyły przedmieścia i okoliczne wsie, liczne klęski żywiołowe, z których najgroźniejszy okazał się pożar w roku 1638.
Potwierdzenie przez Stanisława Augusta Poniatowskiego w roku 1764 przywilejów miasta było ostatnim aktem królewskim dotyczącym Krosna w dziejach dawnej Rzeczpospolitej. W okresie konfederacji barskiej mieszkańcy wspierali konfederatów, a pod Krosnem miały miejsce potyczki z wojskami carskimi. Dnia 12 VI 1772 r. do Krosna wkroczyli Austriacy i rozpoczął się dla miasta okres niewoli. Wraz z kasatą zakonu jezuitów (1773) zlikwidowano prowadzoną przez nich szkołę i bursę. Gwałtownie spadła liczba mieszkańców, pogorszył się stan sanitarny i wygląd miasta.
Jedynym rzemiosłem, które w tym czasie przeżywało jeszcze swój rozwój było tkactwo, którego podstawę stanowiła rozwinięta na szeroką skalę uprawa lnu i konopi, a najważniejszymi ośrodkami przemysłu tkackiego były Korczyna i Kombornia. Liczne klęski żywiołowe jakie raz po raz nawiedzały miasto, w szczególności pożary, powodzie i nieurodzaje spowodowały ekonomiczny zastój Krosna i okolic. Pogarszająca się z roku na rok sytuacja ekonomiczna miasta nie zahamowała jednak wśród Krośnian woli i ducha walki o polskość. Dziewiętnastowieczne zrywy powstańcze miały swoje echo również na terenie ziemi krośnieńskiej. Ludność miasta, w szczególności mieszczanie wzięli udział w wydarzeniach lat 1830-31, 1846, 1848 oraz 1863-64.
Autonomia galicyjska – obejmująca lata od 1867 do wybuchu I wojny światowej – stała się dla Krosna okresem przełomowym. W wyniku nowego podziału administracyjnego utworzono powiat krośnieński, a tym samym Krosno podniesione zostało do rangi miasta powiatowego. W myśl uchwały z roku 1867 otrzymało własny samorząd i zostało siedzibą starostwa. Dzięki staraniom władz samorządowych powstało w mieście wiele nowych towarzystw, szkół i instytucji m.in.: Towarzystwo Zaliczkowe (1874), Krajowa Szkoła Tkacka (l889), Towarzystwo Mieszczańskie “Zgoda” (l891),Towarzystwo Gimnastyczne “Sokół” (1892), Fabryka Blichu i Apretury (1892), Seminarium Nauczycielskie Męskie (1895), cegielnia parowa i fabryka wyrobów glinianych “Karol” w Polance pod Krosnem (1897), Szkoła Realna (1900), Rafineria Nafty (1905).
Największe znaczenie w omawianym okresie miał właśnie przemysł naftowy, który rozwinął się z inicjatywy Ignacego Łukasiewicza, Tytusa Trzcieskiego, Karola Klobassy. Gdy rozpoczęte w roku 1854 roboty poszukiwawcze potwierdziły istnienie pokładów “oleju skalnego” zawiązali oni w 1856 roku spółkę w celu poszukiwania i wydobywania ropy naftowej w Bóbrce. Tam też powstała pierwsza kopalnia. Klobassa i Trzecieski dali kapitał potrzebny do rozpoczęcia i prowadzenia robót górniczych, zaś Łukasiewicz objął kierownictwo owych prac. W tym samym roku zbudowano pierwszą na ziemiach polskich destylarnię ropy naftowej w Ulaszowicach koło Jasła. Obok kopalni w Bóbrce, dzięki inicjatywie Łukasiewicza, uruchomiono rafinerię nafty w Chorkówce, która była w owym czasie największym zakładem krajowego przemysłu naftowego. Pod koniec XIX wieku 45% udziałów w kopalni w Bóbrce nabył William Henry Mac Garvey, natomiast powstałe w roku 1895 Galicyjskie Karpackie Naftowe Towarzystwo Akcyjne przejęło wszystkie kopalnie i zakłady przemysłu naftowego w Galicji – w tym również kopalnię w Bóbrce. W ten sposób pierwsza na ziemiach polskich kopalnia utworzona za pomocą polskich kapitałów, przeszła na długie lata w posiadanie kapitału zagranicznego.
Poważne znaczenie dla rozwoju przemysłu i całego układu stosunków ekonomicznych miała komunikacja. Do roku 1884 Krosno nie miało połączenia kolejowego, co poważnie hamowało rozwój miasta. Dopiero budowa w latach 1872-1884 tzw. linii transwersalnej otworzyła kontakt z ogólnogalicyjskim rynkiem handlowym.
Wśród burmistrzów z czasów autonomii na szczególne wyróżnienie zasłużyli: Adam Śmiglewski i Wojciech Pik, którzy przeprowadzili odbudowę ruin pojezuickich, Modest Humiecki – krzewiciel podniesienia stanu higieny miasta, August Lewakowski, walczący o rozwój przemysłu tkackiego oraz Feliks Czajkowski, inicjator założenia seminarium nauczycielskiego i opiekun szkolnictwa krośnieńskiego.
W czasie I wojny światowej Krosno znalazło się w ogniu działań wojennych i poniosło znaczne straty, było bombardowane i rabowane. Ludność cywilna cierpiała wskutek represji wojsk austriackich i rosyjskich. Budynki szkolne i inne gmachy zamienione zostały na szpitale lub magazyny wojskowe. Wojska.okupacyjne opuściły ostatecznie miasto w maju 1915 r. Od tego czasu, mimo kłopotów i trudności, rozpoczęła się odbudowa życia miejskiego. Już we wrześniu tegoż roku uruchomiono wszystkie szkoły istniejące wcześniej w Krośnie: wydziałową męską i żeńską, seminarium nauczycielskie żeńskie, szkołę tkacką oraz uzupełniającą szkołę przemysłową. Miasto dość szybko zostało zelektryfikowane, otrzymało także sieć gazociągową i wodociągową.
W okresie międzywojennym Krosno, jako znaczny ośrodek przemysłowy, osiągnęło ważną pozycję gospodarczą w grupie miast Polski południowej. W roku 1918 na bazie tradycji związanych z tkactwem uzyskano zgodę na budowę międlarni i przędzalni lnu. Pięć lat później rada miejska nabyła część akcji Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Przędzalniczych w Krośnie. W roku 1935 Zakłady Przemysłu Lnianego stanowiły już dużą i dobrze prosperującą fabrykę, na bazie której powstała Fabryka Przemysłu Lniarskiego “Lnianka”. W latach 1920-1924 powstały “Polskie Huty Szkła – Spółka Akcyjna”. Rozbudowa zakładu trwała przez cały okres międzywojenny. W listopadzie 1928 r. rozpoczęto budowę Zakładów Gumowych “Wudeta”, które produkowały obuwie, płyty gumowe, płaszcze nieprzemakalne. Pełny rozruch tej fabryki nastąpił jednak dopiero w roku 1932. W 1928 r. Galicyjskie Karpackie Naftowe Towarzystwo Akcyjne weszło w skład koncernu naftowego pod nazwą “Małopolska” Grupa Francuskich Towarzystw Przemysłowych i Handlowych w Polsce. Kopalnia ropy naftowej w Bóbrce aż do wybuchu II wojny światowej pozostawała w ramach tegoż koncernu.
Rękodzielnictwo okresu międzywojennego grupowało się w czterech stowarzyszeniach przemysłowych: Cechu Wielkim, Cechu Masarsko-Wędliniarskim, Cechu Szewców i Cholewkarzy oraz Cechu Stolarzy. Było rzemiosłem rozbitym pod względem specjalizacji produkcyjnych, opartym na niewielkiej ilości jednobranżowych warsztatów. Do znanych firm rzemieślniczych należy zaliczyć: Zakład Artystyczno-Rzeźbiarsko-Snycerski Andrzeja Lenika (1887), Pracownię Siodlarsko-Rymarsko-Lakierniczą Jędrzeja Markiewicza (1890), Pierwszą Najstarszą Piekarnię Mieczysława Bergmana, Pierwszorzędny Zakład Masarski Antoniego Frączka, czy nowoczesny Pierwszorzędny Zakład Fryzjerski Bronisława Serwy. Mimo to, najbardziej oryginalnym i znanym rzemieślnikiem i działaczem społecznym był Michał Mięsowicz – założyciel Pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Wieżowych (1901), nagradzanej za swe wyroby na licznych wystawach krajowych i zagranicznych. Największym życiowym sukcesem Mięsowicza było zdobycie złotego medalu na Międzynarodowej Wystawie Przemysłowej w Paryżu za wystawiony tam zegar wieżowy. Istniejące do dziś cztery mechanizmy zegarów wieżowych znajdujące się w Krośnie pochodzą właśnie z tej fabryki.
Okres dwudziestolecia międzywojennego charakteryzował się stosunkowo znacznym rozwojem rozbudowy i przyrostem ludności Krosna. W związku z przyłączeniem Krościenka Niżnego i Białobrzegów obszar miasta powiększył się trzykrotnie. Ważne znaczenie dla rozwoju przestrzennego miasta miała decyzja budowy lotniska podjęta w roku 1928. Wkrótce przeniesiono do Krosna szkołę lotniczą z Bydgoszczy, dla której w latach 30-tych rozpoczęto budowę hangarów, poszerzono lotnisko o grunty wsi Głowienka i Polanka.
Pomyślny rozwój miasta został przerwany wybuchem II wojny światowej. Dnia 8 września do Krosna wdarł się zmotoryzowany oddział Niemców z I Dywizji Górskiej gen. Kublera. Po krótkiej walce miasto zostało zajęte. W wyniku pacyfikacji, rozstrzeliwań, egzekucji, likwidacji Żydów i Cyganów na terenie powiatu krośnieńskiego w latach okupacji zginęło ponad 3700 osób. Szczególnie tragiczny był los Żydów. Pod koniec roku 1941 zamknięto ich w gettach, zorganizowanych w Krośnie, Jedliczu i Dukli. Część z nich wywieziono do Jasła, Frysztaka i Nowego Żmigrodu. Bezwzględnej polityce okupanta już od pierwszych dni wojny zaczęto się przeciwstawiać, tworząc organizacje konspiracyjne. Już jesienią 1939 roku powstała Młoda Polska pod przywództwem Zenona Soboty, która przyłączyła się do Tajnej Organizacji Wojskowej, a następnie do Związku Walki Zbrojnej. Początki najsilniejszej i najaktywniejszej organizacji wojskowej, jaką był ZWZ, a potem AK, sięgają końca roku 1939, kiedy to na teren powiatu krośnieńskiego przybył por. rez. Stanisław Pieńkowski. Mianowany inspektorem w Jaśle przystąpił on do tworzenia organizacji ZWZ w terenie. Pierwszym komendantem i organizatorem ZWZ w krośnieńskim był por. rez. Józef Cząstka ps. “Kotwicz”.
Po zaciętych walkach z Niemcami, we wrześniu 1944 r. do miasta wkroczyły wojska 38 armii I Frontu Ukraińskiego. W wyniku zniszczeń wojennych i rabunkowej polityki okupanta istniejący w okresie międzywojennym przemysł został niemal całkowicie zniszczony. Zdewastowano i wywieziono urządzenia produkcyjne z Huty Szkła, Zakładów Przemysłu Lnianego, jeszcze w początkach 1939 r. zdemontowano fabrykę “Wudeta”, której nie uruchomiono już po roku 1944. Mimo tak dużych strat przystąpiono do odbudowy starych i budowy nowych zakładów przemysłowych. Od roku 1945 rozpoczęto rozbudowę Huty Szkła Gospodarczego, powiększając i modernizując fabrykę utworzono Krośnieńskie Huty Szkła w Krośnie z zakładami szkła gospodarczego, technicznego i włókna szklanego. Obok przemysłu szklarskiego nadal rozwijał się przemysł włókienniczy z podstawowym zakładem którym były Krośnieńskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego “Lnianka”. Dominującą pozycję w produkcji przemysłowej powiatu zachował przemysł naftowy obejmujący kopalnictwo naftowe, w małym zakresie poszukiwania, rafinerię ropy i gazu, remonty maszyn i urządzeń naftowych. Dnia 7 I 1945 r. nastąpiło otwarcie Instytutu Naftowego w Krośnie, który podjął prace naukowo-badawcze z zakresu geologii nafty, wiertnictwa, wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego. [Do nowych gałęzi przemysłu w Krośnie należy zaliczyć przemysł obuwniczo-skórzany. Dzisiejsza Fabryka Obuwia Sportowego “Fabos” powstała w 1946 r. z niewielkiego przedsiębiorstwa szewskiego. – fabryka ta już nie istnieje, przyp. red.]. Nowopowstałym zakładem jest również Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego pracująca pod tą nazwą od roku 1963. Największym przedsiębiorstwem przemysłu środków transportu stały się Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego od 1969 r. znane pod nazwą: Fabryka Amortyzatorów “Polmo” [obecnie: Delphi Chassis Krosno S.A. – przyp. red.]. Oprócz przemysłu państwowego i spółdzielczego rozwijało się rzemiosło zrzeszone w Cechu Rzemiosł Różnych.
Od roku 1975 Krosno staje się centrum administracyjnym województwa krośnieńskiego. Miasto zajmuje powierzchnię ok. 45 km kwadratowych i liczy ok. 50 tyś. mieszkańców. Obszar miasta dzieli się na siedem dzielnic oraz pięć osiedli. Poza Śródmieściem z historycznym centrum, dzielnicami są: Białobrzegi, Krościenko Niżne, Polanka, Suchodół, Turaszówka i Zawodzie. Organem stanowiącym gminy Krosno jest Rada Miejska licząca 32 radnych, zaś wykonawczym i zarządzającym Zarząd Miasta. Od 1990 r. Krosno jest członkiem – założycielem Związku Miast Polskich i Stowarzyszenia Gmin Małopolskich w Krakowie. Oprócz 12 szkół podstawowych, działają cztery licea ogólnokształcące i kilka zespołów średnich szkół zawodowych, Szkoła Muzyczna, Liceum Plastyczne, Kolegium Języków Obcych, Kolegium Nauczycielskie, Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy.

Tekst pochodzi ze strony: www.krosno24.pl/miasto.php?podstr=historia/tekst

Starachowice

Rejon środkowego biegu rzeki Kamiennej, niezwykle bogato wyposażony przez przyrodę w bogactwa naturalne (glebowe, leśne i mineralne) tętnił życiem gospodarczym przez tysiące lat od starszej epoki Kamiennej. W pierwszych wiekach naszej ery przebiegał tędy szlak kupców z zakarpackich prowincji rzymskich, Dacji i Pannonii. Na północnych zboczach Gór Świętokrzyskich dymiły tysiące pieców hutniczych wytapiających żelazo z rud. Zasiedlenie terenów środkowego biegu rzeki Kamiennej, na odcinku dzisiejszych Starachowic, odbywało się zapewne z biegiem rzeki, wzdłuż której prawego brzegu, przechodził już w XII wieku ważny trakt handlowy. Stosunki własnościowe na tym obszarze, które zaważyły poważnie na przyszłym rozwoju gospodarczym i przestrzennym Starachowic, ustaliły się już w XII wieku. Część położona na południe od Starachowic przechodzi w początku XII wieku, dzięki nadaniu Bolesława Krzywoustego, w ręce Benedyktynów na świętym Krzyżu. Tereny położone na północ od miasta stają się własnością lokowanego w 1179 roku klasztoru Cystersów w Wąchocku. Siedzibą administracyjną Cystersów był Wąchock obdarzony prawami miejskimi 1454 r. przez Kazimierza Jagiellończyka, zaś Benedyktyni przekształcili w 1624 r. swoją osadę młyńską w Wierzbniku na miasto. Starachowice powstały prawdopodobnie około połowy XV wieku jako osada przemysłowa przy kuźnicy założonej przez nieznanego przedsiębiorcę, być może Starzecha. Dokument z 1547 r. wymienia istniejącą już kopalnię o nazwie “Minera Starzechowska”. Równolegle pojawia się nazwa “Ruda Starzechowska” początkowo na określenie kuźnicy, późnej całej osady. Rudy, czyli kuźnice istniejące w tym samym miejscu notowane były w dokumentach pod różnymi nazwami. Nazwy te wywodziły się od miejscowości, na terenie których były zlokalizowane bądź od nazwisk mistrzów, którzy je prowadzili. W przypadku Rudy Starzechowskiej można ją utożsamiać z kuźnicą wymienianą przez Długosza znajdującą się we wsi Krzyszowa Wola. Wydaje się prawdopodobne, że potomkowie Starzecha, czyli Starzechowice uzyskali od Cystersów przywilej założenia wsi przy swojej kuźnicy, bowiem byli oni wówczas (tj. około 1530 r.) dość zamożną rodziną kuźnicką. Kuźnice rozwijały się nadal intensywnie, prawdopodobnie dzięki zamówieniu kół armatnich przez Stefana Batorego (około 1571 r.). Wydarzenia 1789 r., mianowicie zastosowanie wielkich pieców oraz konfiskata za odszkodowaniem istniejących dóbr zapoczątkowały rozbudowę górnictwa i hutnictwa. Obecne Starachowice Wschodnie (do 1939 r. Wierzbnik) założone były przez zakon Benedyktynów ze Świętego Krzyża, jako osada młyńska. Król Zygmunt III Waza w 1624 r. nadał miastu prawa magdeburskie, pozwolenie na targi i jarmarki. Było to poniekąd konkurencją dla sąsiedniej osady Starachowice. Fakt ten wpłynął decydująco na odmienny rozwój obu miejscowości. O ile przemysł zdecydował o dynamicznym rozwoju Starachowic, o tyle handel i kupiectwo nie miały takiej mocy. Bujny rozkwit przemysłu na tych ziemiach przypada na wiek XIX. Szczególne zasługi w tej dziedzinie położył Stanisław Staszic i ówczesny minister skarbu Ksawery Drucki-Lubecki. Staszic zaproponował usytuowanie wzdłuż koryta rzeki Kamiennej rzędu zakładów metalurgicznych w kolejności według prawideł procesu technologicznego, a więc najpierw zakłady wzbogacania rud i wielkie piece, potem zakłady świeżenia surówki wytwarzające półwyroby, na koniec warsztaty wyrobów handlowych. Wszystkie te jednostki miały stanowić jedno przedsiębiorstwo, czyli tzw. “ciągły zakład fabryk żelaznych na rzece Kamiennej”. Z przeglądu warunków terenowych wynikało, że Starachowice nadają się na jego punkt centralny. Stanisław Staszic pozostawił po swej działalności wspaniały zespół zakładów hutniczych, których pozostałości wzbudzają do dziś podziw znawców. W 1824 r. przybył w okolice Starachowic minister skarbu Ksawery Drucki-Lubecki w towarzystwie znawców przedmiotu. Ocenił on krytycznie poczynania Staszica, co było m. in. przyczyną jego dymisji, a sam przejął cały resort pod swoją administrację. Opracowanie planów rozbudowy Zagłębia Staropolskiego zlecił głównemu doradcy technicznemu ministerstwa Fryderykowi Lempe. Od 1827 r. rozpoczęło się stopniowe wprowadzanie w życie planu Lempego. Odrodzona w 1918 r. Polska zastała przestarzałe już obiekty hutnicze. W 1921 r. podjęto w Warszawie decyzję budowy fabryki zbrojeniowej w okolicach Starachowic, co stworzyło miastu szansę szybkiego rozwoju. Przed wrześniem 1939 r. szczególnie w okresie tworzenia tzw. Centralnego Okręgu Przemysłowego, Starachowice były znane jako producent dział polowych, haubic, a przede wszystkim armat przeciwpancernych i przeciwlotniczych. Miasto Starachowice w swych obecnych granicach administracyjnych rozwinęło się z trzech jednostek genetycznych, a mianowicie:
– z miasta Wierzbnika – jako ośrodka lokalnego, skupiającego usługi i handel dla rozwijającego się przemysłu (w 1939 r. około 14,5 tyś. mieszkańców),
– z osady fabrycznej Starachowice – będącej osiedlem przyfabrycznym, ciągle się rozbudowującym (w 1939 r. około 10 tyś. mieszkańców),
– ze wsi Starachowice położonej w południowej części miasta, zwanej dawniej Górnikami (w 1939 r. około 500 mieszkańców).
W 1939 r. nastąpiło połączenie tych trzech jednostek w jeden organizm miejski WIERZBNIK – STARACHOWICE z liczbą ludności około 25 tyś. W 1939 r. władze hitlerowskie podporządkowały starachowicką fabrykę koncernowi Herman Góring Werke (produkcja części łodzi podwodnych, amunicji artyleryjskiej, itp.). Załoga zmuszona do pracy na rzecz wroga, wyrażała swój protest sabotażem i dywersją. Upragnioną wolność narodowi polskiemu przyniosła bohaterska Armia Radziecka i Ludowe Wojsko Polskie. 3 armia gwardii 1 Frontu Ukraińskiego pod dowództwem gen. płk. Wasylija Gordowa, dnia 17 stycznia 1945 r. wyzwoliła Starachowice. Miasto weszło w nowy okres swego istnienia jako bardzo zniszczone. Barbarzyńska działalność okupanta zniszczyła podstawy gospodarki, oświaty i kultury. Straty ludności polskiej Starachowic wynosiły około 3 tyś. osób. Spis powszechny ludności z lutego 1946 r. wykazał 18569 mieszkańców w mieście. Pierwsze wykonane prace na rzecz miasta, to uruchomienie wodociągów, elektrowni i odbudowa mostów. W fabryce podjęto produkcję dla potrzeb rolnictwa i budownictwa. Od 1946 do 1968 roku następuje podwojenie się liczby mieszkańców. Podstawą rozbudowy Starachowic była decyzja z 1948 r. o lokalizacji w Starachowicach Fabryki Samochodów Ciężarowych. W 1952 r. wydzielono miasto Starachowice z powiatu iłżeckiego. Od tego momentu obserwować możemy planową działalność władz państwowych i miejskich celem uzdrowienia struktury przestrzennej i połączenia istniejących jednostek morfologicznych w jeden, prawidłowo funkcjonujący zespół miejski.