Napisz lub zadzwo艅:

KRAK脫W

Rozci膮gaj膮cy si臋 nad Wis艂膮 Krak贸w to nie tylko jedna z najwa偶niejszych metropolii Polski, ale i ca艂ego 艣wiata. Nale偶y te偶 do tych z najcz臋艣ciej wybieranych cel贸w podr贸偶y turyst贸w w Europie. A trudno si臋 dziwi膰! Miasto s艂ynie z specyficznej, nieco artystycznej atmosfery, wielu muze贸w, teatr贸w, galerii, atrakcji ulicznych. Ponad to znajduje si臋 tu wiele uczelni, jak r贸wnie偶 ta najstarsza w kraju 鈥 Uniwersytet Jagiello艅ski . Krak贸w jest szczeg贸lnie bliski sercom Polak贸w, poniewa偶 przez wiele setek lat by艂 ich stolic膮, w zwi膮zku z tym by艂 艣wiadkiem wielu kr贸lewskich koronacji na Wawelu. Opr贸cz tego na wawelskim zamku znajduj臋 si臋 wiele grob贸w wa偶nych dla Polski osobisto艣ci: pr贸cz w艂adc贸w spoczywaj膮 tu m. in. Adam Mickiewicz, Juliusz S艂owacki, Tadeusz Ko艣ciuszko czy J贸zef Pi艂sudzki. Samo miasto jest te偶 jednym wielkim zabytkiem 鈥 zabudowania si臋gaj膮 pami臋ci膮 ponad 1000 lat wstecz. Aczkolwiek cz艂owiek bywa艂 tu ju偶 od czasu epoki lodowej, w konsekwencji instytucje i firmy archeologiczne maj膮 tu zawsze du偶o do roboty.

Rysunek krakowskiego rynku
Krakowski Rynek

Neandertalczycy

Najstarsze 艣lady bytno艣ci przedstawiciela gatunku Homo na terenie Krakowa ( a za razem jedne z najstarszych w Polsce) znamy ze stanowiska na ulicy Nad Sudo艂em w dzielnicy Krowodrza. Pochodz膮 one z plejstocenu, konkretnie z przedostatniego lodowacenia, czyli 艢rodkowopolskiego i maj膮 ju偶 ok. 220 tys. lat. Wi膮偶膮 si臋 one z wczesnymi formami neandertalczyk贸w, a wi臋c naszych ju偶 wymar艂ych kuzyn贸w. Prawdopodobnie przybywali oni na tereny peryglacjalnej tundry na polowania. Archeolog pracuj膮cy na tym stanowisku odnalaz艂 艣lady obozowiska tych prehistorycznych my艣liwych w raz z narz臋dziami krzemiennymi i ko艣膰mi zwierz膮t, m. in. mamuta, nosoro偶ca w艂ochatego, jelenia. Ch艂odny klimat peryglacjalny, jaki panowa艂 w贸wczas na obszarze ma艂opolski nie przeszkadza艂 Homo sapiens neanderthalensis, poniewa偶 by艂 on przystosowa艂y do takich warunk贸w. R贸偶ni艂 si臋 on od nas szersz膮 twarz膮, ma艂ym podbr贸dkiem dobrze zaznaczonymi 艂ukami nadoczodo艂owymi i szerokimi nozdrzami . Masywne proporcje cia艂a przypomina艂y budow臋 wsp贸艂czesnych Eskimos贸w.

Interglacja艂 eemski

Okres mi臋dzy 131 a 111 tys lat temu badacze okre艣laj膮 mianem interglacja艂u eemskiego. Cechowa艂 si臋 on na naszych ziemiach klimatem zbli偶onym do oceanicznego, w rezultacie zimy by艂y 艂agodniejsze. Pojawiaj膮 si臋 te偶 lasy. Obozowiska neandertalczyk贸w by艂y najpewniej kr贸tkotrwa艂e, w rezultacie. niewiele mo偶emy powiedzie膰 o osadnictwie w tym czasie. Szczeg贸lnie ciekawe jest niewielkie obozowisko z ul. Kr贸lowej Jadwigi, kt贸re zawiera艂o palenisko przykryte rodzajem kopu艂y interpretowanej jako piec w臋dzarski. Wygl膮da na to, 偶e neandertalczycy przygotowywali zapasy mi臋sa na okresy, gdy polowania nie dostarcza艂y go wystarczaj膮co. Nieliczne znaleziska krzemienne z tego okresu przypisuje si臋 kompleksowi mustierskiemu. Dzi臋ki rozwojowi techniki lewaluaskiej, kt贸ra pozwala艂a na produkcj臋 regularnych od艂upk贸w i ostrzy archeolodzy znajduj膮 stosunkowo ma艂o retuszowanych narz臋dzi.

Ostatnie zlodowacenie

Najwi臋cej 艣lad贸w osadnictwa 艣rodkowego paleolitu znamy z pocz膮tk贸w zlodowacenia Wis艂y ( 110-170 tys. lat temu). By艂 to okres jeszcze stosunkowo ciep艂y, ale z kilkoma ch艂odnymi wahni臋ciami, w czasie kt贸rych strefy klimatyczne przemieszcza艂y si臋 na po艂udnie, a w rezultacie na ziemiach polskich pojawia艂a si臋 szata ro艣linna tundry. W tym czasie wyst臋powa艂y grupy neandertalczyk贸w nale偶膮ce do dw贸ch tradycji kulturowych: mustierskiej i mikockiej. R贸偶ni艂y si臋 one przede wszystkim typologi膮 narz臋dzi krzemiennych. Na terenach krakowskich narz臋dzia mustierskie znamy przede wszystkim ze stanowisk otwartych Krak贸w鈥揨wierzyniec czy Krak贸w鈥揝owiniec, a by艂y to g艂贸wnie niewielkie pracownie krzemieniarskie. Je艣li chodzi o kompleks mikocki, to na ulicy Miko艂aja Kopernika archeolodzy okryli n贸偶 bifacjalny wykonany z krzemienia z Wy偶yny Wo艂y艅skiej, co stanowi dow贸d na w臋dr贸wki neandertalczyk贸w nawet do 400 -500 km. Pierwsze maksimum zlodowacenia (70-58 tys. lat lemu) k艂adzie kres osadnictwu neandertalskiemu w Polsce. Ponowne zasiedlenie naszych ziem przypada na okres p贸藕niejszy o ok. 20 tysi臋cy lat.

Interstadia艂 Grudzi膮dza

Pomi臋dzy 40 a 38 tys. lat temu na ziemie polskie przybywaj膮 zn贸w grupy ludno艣ci, zaliczane do tzw. kultur przej艣ciowych. Okres ten przypada na interstadia艂 Grudzi膮dza, czas wci膮偶 jeszcze ch艂odny, z ro艣linno艣ci膮 lasotundrow膮. W konsekwencji po艂udniow膮 Polsk臋 zasiedlali przybysze zza Karpat, z teren贸w na kt贸rych panowa艂 bardziej korzystny klimat. Ze stanowiska Krak贸w-Zwierzyniec 5 znany jest zestaw narz臋dzi krzemiennych, typowych dla kultury szeleckiej ( kt贸rej tw贸rc膮 m贸g艂 by膰 jeszcze neandertalczyk). Wygl膮da na to, 偶e by艂o tu sezonowe obozowisko, bez 偶adnych trwa艂ych konstrukcji. Pod koniec interstadia艂u (35- 30 tys. lat temu) do Krakowa przybyli pierwsi przedstawiciele Homo sapiens, nale偶膮cy do kultury oryniackiej. W czasie bada艅 archeologicznych na ul. Kr贸lowej Jadwigi i dawnej ul. Spadzistej (dzi艣 ul. Hoffmana) odkryto kamienne zabytki oryniackie. Cz臋艣膰 z nich jest wykonana ze wschodnios艂owackiego radiolarytu i obsydianu , co 艣wiadczy o kontaktach z terenami zakarpackimi. Niestety nie zachowa艂y si臋 偶adne ko艣ci ani 艣lady ogniska.

Spadzista

W okresie mi臋dzy 25 a 20 tys. lat temu po艂udniowa Polska cechowa艂a si臋 bardzo niestabilnym, cho膰 wci膮偶 ch艂odnym klimatem. W dolinie Wis艂y pod Krakowem w okresach zimniejszych wyst臋powa艂a ro艣linno艣膰 tundrowa, a w czasie wi臋kszego ciep艂a 鈥 ro艣linno艣膰 zwarta z wi臋ksz膮 ilo艣膰 traw, kt贸ra stanowi艂a wystarczaj膮ce po偶ywienie dla wi臋kszej zwierzyny. Na tzw. 鈥瀖amuci step鈥 w okresie 23-21 tys. lat temu przybywali 艂owcy kultury graweckiej. Nasza wiedza na ich temat pochodzi g艂贸wnie z wykopalisk archeologicznych na dawnej ulicy Spadzistej, a dzisiejszej Hofmana. Archeolodzy znale藕li tam kilkana艣cie obozowisk, a najwi臋ksze z nich znajdowa艂o si臋 niedaleko wielkiego skupiska ko艣ci mamut贸w. Prawdopodobnie by艂o to naturalne cmentarzysko zwierz臋ce, p贸藕niej ludzie r贸wnie偶 mogli znosi膰 na to miejsce cz臋艣ci upolowanych osobnik贸w. W obozowisku, podobnie jak w kilku innych wyst臋powa艂y r贸偶norakie narz臋dzia krzemienne, bro艅 oraz konstrukcje mieszkalne z ko艣ci mamut贸w. Znamy te偶 stanowiska wyspecjalizowane, jak pracownie krzemieniarskie, czy miejsce obr贸bki sk贸r lis贸w polarnych.

Rekonstrukcja obiektu mieszkalnego z ko艣ci mamut贸w
Obiekt mieszkalny z ko艣ci mamut贸w - rekonstrukcja

Kultura ceramiki wst臋gowej rytej

Ok. 5400-5300 lat p.n.e z basenu 艣rodkowego Dunaju przybywa na ziemie polskie ludno艣膰 nios膮ca ze sob膮 nowy typ gospodarki 鈥搑olnictwo i hodowl臋 zwierz膮t. W贸wczas to na po艂udniu pojawia si臋 u nas kultura ceramiki wst臋gowej rytej, kt贸rej nazwa pochodzi od naczy艅 glinianych pokrytych rytymi ornamentami w kszta艂cie wst臋g. W pierwszej kolejno艣ci zajmuje 偶yzne tereny lessowe Ma艂opolski, rozpoczynaj膮c 鈥瀘ficjalnie鈥 neolit w Polsce. Ludno艣膰 ta zak艂ada swe osady na terasach rzek, ze wzgl臋du na dost臋p do wody, kt贸ra dodatkowo zapewnia艂a obfito艣膰 ryb. Uprawia艂a ona g艂贸wnie pszenice, j臋czmie艅 i 偶yto, a poza tym du偶膮 rol臋 odgrywa艂a hodowla byd艂a. Badania archeologiczne pozwalaj膮 do艣膰 dok艂adnie okre艣li膰 form臋 zabudowy osiedli. By艂y to pot臋偶ne domy o konstrukcjach no艣nych stworzonych z drewnianych s艂up贸w. Tego typu obiekty mieszkalne archeolodzy odkryli na obszarze Olszanicy i Nowej Huty. Pr贸cz oczywistych znalezisk archeologicznych w postaci narz臋dzi krzemiennych i ceramiki ciekawa jest obecno艣膰 s艂owackiego obsydianu na tych stanowiskach, kt贸ra 艣wiadczy o kontaktach z terenami zakarpackimi.

Zdj臋cie 艣lad贸w domu s艂upowego kultury ceramiki wst臋gowej rytej z Olszanicy
艢lady domu s艂upowego kultury ceramiki wst臋gowej rytej z Olszanicy

Grupa pleszowska

Nap艂yw kolejnej fali osadnik贸w naddunajskich w 1. po艂owie 4. tysi膮clecia zmieni艂 sytuacj臋 kulturow膮 po艂udniowej Polski. Kr膮g kultur lendzielskich przynosi ze sob膮 zwyczaj malowania ceramiki czarn膮 i czerwon膮 farb膮, kt贸ry w p贸藕niej zanika. Wytworzy艂y si臋 wtedy grupy regionalne, w tym jedna wydzielona na stanowisku Krak贸w-Plesz贸w i z tego powodu nazwana grup膮 pleszowsk膮. Pomimo r贸偶nic, jedno zosta艂o wsp贸lne dla wszystkich grup l臋dzielskich: tworzenie puchark贸w na pustych n贸偶kach, amforek i mis. Osady sk艂ada艂y si臋 z nadal du偶ych dom贸w s艂upowych na planach trapezu, jak r贸wnie偶 mniejszych, owalnych ziemianek. Pr贸cz osady znalezionej w Pleszowie w czasie bada艅 archeologicznych odkryto r贸wnie偶 charakterystyczne dla tej grupy cmentarzysko. Archeolodzy znale藕li 9 grob贸w, gdzie zmar艂ych pochowano w obrz膮dku szkieletowym w pozycji skurczonej, z darami grobowymi w postaci glinianych naczy艅 i narz臋dzi krzemiennych. Posypywanie cia艂 ochr膮, podobnie z reszt膮 jak ornament k艂uty na ceramice 艣wiadcz膮 o wp艂ywach kultury ceramiki wst臋gowej rytej, rozwijaj膮cej si臋 na zachodzie Polski.

Kultura Malicka

R贸wnolegle do kompleks贸w lendzielskich rozwija艂a si臋 inna jednostka archeologiczna, nazywana kultur膮 malick膮. Zdaniem badaczy mog艂a mie膰 ona pod艂o偶e 鈥瀕endzielskie鈥, nie wykluczaj膮 oni te偶 zwi膮zk贸w z kultur膮 ceramiki wst臋gowej k艂utej. Mi臋dzy kultur膮 lendzielsk膮 a malick膮 trwa艂 te偶 intensywny przep艂yw surowc贸w krzemiennych, g艂贸wnie pozyskiwanego w okolicy krzemienia jurajskiego. Nie bez znaczenia by艂o te偶 wydobywanie soli z okolic wieliczki, a oba te zjawiska przyczyni艂y si臋 znacznego wzbogacenia si臋 tych spo艂eczno艣ci. Ludno艣膰 kultury malickiej kontynuowa艂a budow臋 d艂ugich s艂upowych dom贸w na planie trapezu. Obserwujemy znaczne rozszerzenie area艂贸w p贸l uprawnych, zwi膮zach ze znacznym wzrostem demograficznym, co wi臋cej charakterystyczne by艂o r贸wnie偶 tworzenie tzw. jam- spichlerzy na zbo偶a. W osadzie ze stanowiska Krak贸w- Mogi艂a w Nowej Hucie zachowa艂 si臋 taki magazyn, a zachowane w nim zbo偶a to g艂贸wnie dwa gatunki pszenicy oraz j臋czmie艅. Na stanowisku archeolodzy stwierdzili r贸wnie偶 obecno艣膰 fragment贸w ceramiki, w tym malowanych bia艂膮 farb膮 (cho膰 zawsze w towarzystwie farby czerwonej), co stanowi wyr贸偶nik kultury malickiej.

Baden

W 2. Po艂owie 3 tysi膮clecia p.n.e do Polski przybywa ostatnia spo艂eczno艣膰 鈥瀗addunajska鈥. Jest to kultura bade艅ska(od sposobu zdobienia ceramiki, polegaj膮cego na zdobieniu naczy艅 ornamentem w postaci 偶艂obk贸w cz臋sto rozchodz膮cych si臋 promieni艣cie od dna zwana kultur膮 ceramiki promienistej). Kultura ta by艂a swoistym 艂膮cznikiem mi臋dzy p贸藕noeneolitycznymi kutkurami w po艂udniowej Polsce a helladzk膮 epok膮 br膮zu. Archeolodzy przypuszczaj膮, 偶e osadnictwo bade艅skie wyst膮pi艂o tylko w okolicach Krakowa, jednak wp艂ywy tej kultury wida膰 w innych kompleksach, jak kultura trypolska, z艂ocka, amfor kulistych czy kultura puchar贸w lejkowatych 鈥 艣lady pobytu tej ostatniej spo艂eczno艣ci odkryto w Nowej Hucie. Dwie najwi臋ksze osady bade艅skie na terenie Ma艂opolski to te ze stanowisk Krak贸w 鈥揚lesz贸w oraz Krak贸w-Zes艂awice, ale znamy r贸wnie偶 osiedla z Wyci膮偶a, Witkowic czy Mogi艂y. Pr贸cz charakterystycznych fragment贸w ceramiki czy narz臋dzi w czasie wykopalisk archeologicznych badacze odkryli kilkaset jam osadniczych. Z bada艅 archeologicznych wiemy, 偶e kultura bade艅ska stawia艂a ma艂e, jednorodzinne domy, a w gospodarce wi臋ksz膮 rol臋 odgrywa艂a hodowla, zw艂aszcza trzody chlewnej.

Ceramika bade艅ska z Nowej Huty
Ceramika bade艅ska z Nowej Huty

Groby bade艅skie

Na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguj膮 krakowskie poch贸wki bade艅skie. W obr臋bie osiedli z Pleszowa i Zes艂awic odkryto po dwa groby szkieletowe, co wi臋cej wszystkie nale偶a艂y do m臋偶czyzn, a ka偶dy mia艂 przy sobie przynajmniej jedno naczynie ceramiczne. Poch贸wk贸w w osadach specjalnie nie wyodr臋bniono, nie stanowi艂y te偶 cz臋艣ci cmentarzystka ani znajdowa艂y si臋 te偶 w swoim bezpo艣rednim s膮siedztwie. Pierwszy zmar艂y z Pleszowa zosta艂 pochowany w trapezowatej jamie osadowej, a le偶a艂 na prawym boku, z r臋kami na biodrze i piersi, z mocno podkurczonymi nogami. Drugi gr贸b mie艣ci艂 si臋 w cz臋艣ciowo zasypanej jamie gospodarczej, za艣 szkielet le偶a艂 wyprostowany z r臋kami wzd艂u偶 tu艂owia. Groby zes艂awickie znajdowa艂y si臋 w jamach typowo grobowych. W poch贸wku pierwszym szkielet le偶a艂 w pozycji skurczonej na lewym boku, z r臋k膮 w okolicy ramienia. Bardzo ciekaw膮 pozycj臋 mia艂 drugi zmar艂y: u艂o偶ony na prawym boku z lekko podwini臋tymi nogami tu艂贸w mia艂 tak wygi臋ty, 偶e praktycznie le偶a艂 na brzuchu. Dodatkowo lew膮 r臋k膮 obejmowa艂 le偶膮c膮 przy nim amfor臋.

Cmentarzyska nomad贸w

Pod koniec m艂odszej epoki kamienia zacz膮艂 kszta艂towa膰 nowy model gospodarki, w konsekwencji czego powsta艂y w臋drowne grupy pasterskie. Jedna z nich to kultura ceramiki sznurowej. Poniewa偶 nie mia艂a ona w zwyczaju zak艂ada膰 sta艂ych osad, to informacje o niej archeolodzy czerpi膮 z typowych dla tej ludno艣ci grob贸w. Cmentarzyska 鈥瀞znurowe鈥 na terenie Krakowa znamy ze stanowisk Krak贸w-Mogi艂a, Krak贸w-Plesz贸w, Krak贸w-Zes艂awice, , Krak贸w-Nowa Huta 鈥濳ombinat鈥, czy pojedyncze groby z Krak贸w-Gr臋ba艂贸w, Krzes艂awic czy Wzg贸rz Krzes艂awickich. Zmarli le偶eli zwykle na boku 鈥 kobiety bezwzgl臋dnie na lewym, m臋偶czy藕ni przewa偶nie na prawym, cho膰 w tym przypadku zdarza艂y si臋 wyj膮tki. W艣r贸d zachowanych dar贸w grobowych archeolodzy odnale藕li naczynia ceramiczne, zw艂aszcza te z charakterystycznym odciskiem sznura, od kt贸rego ta kultura wzi臋艂a nazw臋. W wielu grobach dodatkowo by艂y typowe dla 鈥瀞znurowc贸w鈥 艂贸dkowate toporki jak r贸wnie偶 narz臋dzia krzemienne, a niekiedy przedmioty ko艣ciane. Ze stanowisk krakowskich znamy tylko poch贸wki p艂askie.

Kultura Mierzanowicka

U progu epoki br膮zu, na pod艂o偶u kultury ceramiki sznurowej powsta艂a kultura mierzanowicka. Cho膰 z pocz膮tku i ona prowadzi艂a nomadyczny tryb 偶ycia pasterzy, ostatecznie zacz臋艂a zak艂ada膰 sta艂e osiedla a gospodark臋 zn贸w opar艂a na rolnictwie. Podstawow膮 jednostk膮 organizacji spo艂ecznej sta艂a si臋 rodzina (4-5 os贸b), a kilkana艣cie takich rodzin zamieszkiwa艂o jedn膮 osad臋, z kolei 2-3 osady tworzy艂y razem mikroregion osadniczy. Jednolite wyposarzenie grob贸w mo偶e 艣wiadczy膰 o r贸wno艣ci spo艂ecznej, mo偶e tylko z pewnym uprzywilejowaniem pozycji m臋偶czyzn. Zmar艂ych zwykle chowano w trumnach z drewnianej k艂ody b膮d藕 owini臋tych w plecionk臋 – kobiety na lewym boku z g艂ow膮 skierowan膮 na wsch贸d, za艣 m臋偶czyzn na boku prawym g艂ow膮 na zach贸d. W grobach wyst臋powa艂y te偶 dary w postaci narz臋dzi, naczy艅 czy ozd贸b. Charakterystyczne dla kultury mierzanowickiej jest korzystanie g艂贸wnie z krzemienia jako surowca, przy czym metalowe by艂y tzw, nausznice w kszta艂cie wierzbowego li艣cia. Osad臋 wraz z cmentarzyskiem w Krakowie znamy z Pleszowa oraz Mogi艂y, z rejonu Kopca Wandy.

Kultura 艁u偶ycka

Na czas 艣rodkowej i m艂odszej epoki br膮zu oraz okres halsztacki epoki 偶elaza przypada na ziemiach polskich rozw贸j kultury 艂u偶yckiej. Nale偶a艂a ona do kr臋gu kultur p贸l popielnicowych, jednak偶e na terenie Krakowa rozwija艂a si臋 jej regionalna grupa 鈥 g贸rno艣l膮sko-ma艂opolska, gdzie poch贸wek cia艂opalny wyst臋powa艂 razem ze szkieletowym. Groby te by艂y zwykle bardzo bogato i r贸偶norodnie wyposa偶one. Takie cmentarzyska znamy ze stanowiska Krak贸w-Mydlniki, czy te偶 te odkryte w pobli偶u osad: Krak贸w-Mogi艂a, Krak贸w-Plesz贸w. Archeolodzy okryli te偶 艣lady osadnictwa z Wyci膮偶a, Zwi臋偶y艅ca, Skotnik贸w czy Bierzanowa. W okresie 700 -400 lat p.n.e istnia艂a osada 艂u偶ycka nawet na Wzg贸rzu Wawelskim . Z tego czasu pochodz膮 bardzo liczne znaleziska takie jak: pozosta艂o艣ci chat, palenisk, narz臋dzia z krzemienia, ozdoby z br膮zu, gliniane naczynia, no偶e i ig艂y z ko艣ci. Ludno艣膰 艂u偶ycka zajmowa艂a si臋 g艂贸wnie rolnictwem, a najbardziej rozpowszechnion膮 form膮 r臋kodzie艂a by艂o garncarstwo, zajmowano si臋 te偶 wytwarzaniem przedmiot贸w z metalu na du偶膮 skal臋.

Celtowie

We wczesnym okresie przedrzymskim (400 lat p.ne.), zwanym te偶 late艅skim niezbyt liczne grupy Celt贸w przybywaj膮 na ziemie Polskie. Ludy te przynios艂y ze sob膮 bogat膮 i bardzo oryginaln膮 kultur臋, stoj膮c膮 na znacznie wy偶szym poziomie, ni偶 ta zastana na naszych ziemiach. Przede wszystkim ulepszyli technik臋 uprawy ziemi, wprowadzaj膮c bardziej efektywne narz臋dzia, jak np. rad艂a z 偶elaznymi radlicami, lepsze sierpy czy kr贸tkie kosy. Do doskona艂o艣ci doprowadzili metalurgi臋 偶elaza, br膮zu czy metali szlachetnych oraz wyrabiali szklane paciorki i bransolety. Z kolei w produkcji glinianych naczy艅 zacz臋li korzysta膰 z ko艂a garncarskiego. W Ma艂opolsce Celtowie pojawiaj膮 si臋 ok. III w. p.n.e, a enklaw臋 ich osadnictwa w okolicach Krakowa archeolodzy zw膮 grup膮 tynieck膮. Z pierwszego 鈥瀞tadium鈥 jej rozwoju na terenie miasta znamy osady ze stanowisk Krak贸w-Wyci膮偶e i Krak贸w-Plesz贸w. Ceramika znaleziona w czasie bada艅 archeologicznych to wy艂膮cznie ta typowa dla kultury late艅skiej, m.in. zawieraj膮ca du偶膮 domieszk臋 grafitu czy 鈥瀞iw膮鈥.

II i III faza rozwoju grupy tynieckiej

Druga faza rozwoju grupy tynieckiej, rozpocz臋ta ok. IIw. p.n.e charakteryzuje si臋 wsp贸艂wyst臋powaniem r臋cznie lepionych naczy艅 typowych dla kultury przeworskiej obok analogicznej do wcze艣niejszej ceramiki celtyckiej. Poniewa偶 na r贸偶nych stanowiskach i w poszczeg贸lnych o archeolodzy znajduj膮 oba te komponenty w r贸偶nym udziale , mo偶emy przypuszcza膰, 偶e na terenie Krakowa istnia艂a w贸wczas swoista mozaika kulturowa, tworzona przez kultur臋 late艅sk膮, przeworsk膮 i grupy o mieszanym charakterze. Stanowiska odpowiadaj膮ce tej fazie to: Krak贸w 鈥揚lesz贸w i Krak贸w鈥慦yci膮偶e. Trzecia faza to w przybli偶eniu czas ostatniego stulecia przed Chrystusem. Nale偶膮 do niej materia艂y m.in. z Krakowa-Krzes艂awic, Krakowa-Mogi艂y, Krakowa-Ty艅ca czy Krakowa-Wyci膮偶a. Charakterystyczn膮 cech膮 tej fazy jest pojawienie si臋 wysokogatunkowej, malowanej ceramiki cienko艣ciennej wytwarzanej 鈥 na miejscu鈥, co po艣wiadczaj膮 znaleziska 偶u偶lu z Krzes艂awic i Wyci膮偶a, oraz krzes艂awickiego pieca kopu艂owego. Dodatkowo na terenie miasta istnia艂a mennica, a w formie do odlew贸w kr膮偶k贸w menniczych z Mogi艂y znajdowa艂y si臋 艣lady elektrum (stop z艂ota i srebra). Nie znamy przyk艂ad贸w poch贸wk贸w grupy tynieckiej.

Kultura przeworska

Ju偶 ok. I w. p.n.e z p贸艂nocy do Ma艂opolski przybywa kolejna fala ludno艣ci przeworskiej stopniowo wypieraj膮c grup臋 tynieck膮 ostatecznie doprowadzaj膮c do jej zaniku na terenie Krakowa. Osady kultura przeworska zak艂ada m. in. na terenie Mogi艂y, Pleszowa, Wyci膮偶a, Zwierzy艅ca, C艂a czy Kurdwanowa. Osiedla sk艂ada艂y si臋 g艂贸wnie z naziemnych dom贸w s艂upowych i p贸艂ziemianek. Z Krakowa znamy te偶 charakterystyczne fibule, sprz膮czki do pasa, narz臋dzia, zawieszki, kawa艂ki ceramiki. Naczynia Gliniane wypalano w piecach, jak w tym znalezionym w Kurdwanowie. Jako, 偶e spo艂eczno艣膰 przeworska trudni艂a si臋 kowalstwem i hutnictwem nie zaskakuje te偶 znalezisko 鈥瀞karbu kowala鈥 zawieraj膮ce narz臋dzia do obr贸bki metalurgicznej. Liczne s膮 te偶 znaleziska monet z okresu wp艂yw贸w rzymskich. Prawdopodobnie nieuchwytny archeologicznie obrz膮dek pogrzebowy grupy tynieckiej mia艂 spory wp艂yw na zwyczaje 鈥瀙rzeworskie鈥 w tej cz臋艣ci Ma艂opolski, gdy偶 poza nielicznymi przypadkami praktycznie nie znamy przyk艂ad贸w poch贸wk贸w. Kultura przeworska zamieszkiwa艂a obszar miasta przez ca艂y okres rzymski po pocz膮tki wielkiej w臋dr贸wki lud贸w w V w. n.e.

Okres wczesnos艂owia艅ski

Pocz膮tek wczesnego 艣redniowiecza w VI w. wi膮偶e si臋 艣ci艣le z pojawieniem si臋 na ziemiach Polski pierwszych plemion s艂owia艅skich. Wed艂ug ustale艅 archeolog贸w S艂owianie zak艂adali swe osady w pobli偶u rzek i mniejszych ciek贸w wodnych, ale poza zasi臋giem doliny zalewowej. Nie bez znaczenia by艂a te偶 urodzajno艣膰 gleb. Generalnie wczesnos艂owia艅skie osiedla z teren贸w polski maj膮 niewielkie rozmiary, jedynie te ze stanowisk archeologicznych w Nowej Hucie by艂y prawdopodobnie wi臋ksze, cho膰 nie brakowa艂o te偶 gospodarstw z jednym domem. Z nowohuckich osad znamy te z Mogi艂y, Pleszowa, Branic, Wyci膮偶a i C艂a. Wczesno艣redniowieczne wsie nie mia艂y regularnej zabudowy, a g艂贸wnym typem budynk贸w mieszkalnych by艂y niewielkie ziemianki lub p贸艂ziemianki o planie zbli偶onym do kwadratu. W jednym z naro偶nik贸w zwykle znajdowa艂o si臋 palenisko lub kamienny piec. Najlepiej zachowana chata pochodzi z Wyci膮偶a. Nasi bezpo艣redni przodkowie ceramik臋 lepili r臋cznie, obserwujemy r贸wnie偶 mniej skomplikowane formy wyrob贸w 偶elaznych w por贸wnaniu do okres贸w wcze艣niejszych oraz znaczne zmniejszenie ich wyst臋powania.

Rekonstrukcja p贸艂ziemianki
Rekonstrukcja p贸艂ziemianki