Napisz lub zadzwo艅:

Kielce

Dok艂adna data powstania Kielc jest trudna do okre艣lenia. Badania archeologiczne wskazuj膮, 偶e pocz膮tek miastu da艂a istniej膮ca tu du偶o wcze艣niej ma艂a osada, kt贸ra rozwin臋艂a si臋 jako miejsce wymiany towarowej. My艣liwi i bartnicy zamieszkuj膮cy puszcz臋 艣wi臋tokrzysk膮 wymieniali owoce swojej pracy na ziarno i inne towary. Tak偶e pradawnych czas贸w si臋gaj膮 tradycje przemys艂owe Kielc. By艂y jeszcze trudno dost臋pn膮 puszcza艅sk膮 osad膮 w lasach Pog贸rza 艢wi臋tokrzyskiego, kiedy ju偶 wytapiano tu rud臋.
W X wieku wzniesiony zosta艂 ko艣ci贸艂 pod wezwaniem 艣w. Wojciecha. Na prze艂omie X i XI wieku, z nadania ksi膮偶臋cego, w艂a艣cicielami osady wraz ze znacznymi obszarami G贸r 艢wi臋tokrzyskich stali si臋 biskupi krakowscy, kt贸rzy na wzg贸rzu, Pa艂ac Biskup贸w Krakowskich zwanym obecnie zamkowym, wybudowali kolegiat臋 pod wezwaniem Naj艣wi臋tszej Marii Panny. Polski historyk, Jan D艂ugosz zanotowa艂 “Krakowski biskup Gedeon, chc膮c cze艣膰 Boga prawego w diecezji swojej rozszerzy膰, w rozleg艂ych pod贸wczas i od ludzi niezamieszka艂ych lasach zbudowa艂 miasto Kielce, a w niem ko艣ci贸艂 z ciosowego kamienia wytworny i ozdobny wystawi艂”. Dzie艂o zosta艂o uko艅czone w 1171 r. i to jest pierwsza pewna data z historii Kielc. Biskup Wincenty Kad艂ubek przeni贸s艂 tu parafi臋 z ko艣cio艂a 艣w. Wojciecha, a nast臋pnie dokumentem z 1213 r. zabra艂 prebend臋 kanonicz膮 z Kij i ustanowi艂 j膮 in Kyelciam. Z kolegiat膮 zwi膮zanych by艂o 4 pra艂at贸w i 6 kanonik贸w uposa偶onych prebendami w postaci okolicznych wsi. 呕ycie gospodarcze Kielc znacznie si臋 o偶ywi艂o, odbywa艂y si臋 tu targi, odpusty i jarmarki. W 1229 r. przy kolegiacie powsta艂a szk贸艂ka parafialna, w艣r贸d wychowank贸w kt贸rej znalaz艂 si臋 znany dziejopisarz – Wincenty z Kielc. Wspania艂y rozw贸j zahamowa艂y w po艂owie XIII wieku najazdy tatarskie oraz walki o tron mi臋dzy Konradem Mazowieckim i Boles艂awem Wstydliwym. Zniszczenia i grabie偶e nie doprowadzi艂y jednak do upadku osady, kt贸ra szybko powr贸ci艂a do stanu poprzedniego, wzbogacaj膮c si臋 o obwarowania wok贸艂 ko艣cio艂a na wzg贸rzu zamkowym.
Nie zachowa艂 si臋 偶aden przywilej ani dokument lokacyjny dla Kielc. Jego rol臋 spe艂nia艂 przywilej Leszka Bia艂ego z 1227 r., zezwalaj膮cy na zak艂adanie osad na prawie niemieckim. W 1295 r. kr贸l czeski Wac艂aw II wyda艂 zgod臋 biskupowi Muskacie na otoczenie murami i fosami “miejsc targowych”: S艂awkowa, I艂偶y, Tarczka oraz Kielc. Dokument ten potwierdza znaczenie Kielc jako o艣rodka rynku lokalnego, a poniewa偶 pozosta艂e o艣rodki by艂y ju偶 wtedy miastami na prawie niemieckim, przypuszcza si臋, 偶e i Kielce by艂y ju偶 w ko艅cu XIII wieku miastem. Istotn膮 cz臋艣ci膮 przywileju lokacyjnego by艂o wyodr臋bnienie miasta z zasi臋gu dzia艂ania prawa ziemskiego i przeniesienie go na prawo niemieckie. Biskup Bodzanta, reorganizuj膮cy administracj臋 d贸br krakowskich w艂adc贸w przeni贸s艂 Kielce na magdeburskie prawo miejskie w po艂owie XIV wieku. Po raz pierwszy mianem civitas (miasto) Kielce zosta艂y okre艣lone w 1359 r. Na prze艂omie XIV i XV wieku mieszka艂o tu oko艂o 300 os贸b, zajmuj膮cych si臋 g艂贸wnie rolnictwem.
Prze艂om wiek贸w XV i XVI by艂 bardzo pomy艣lny dla miasta. Kardyna艂 Fryderyk Jagiello艅czyk w roku 1496 nada艂 Kielcom herb (link do herbu na stronach UM): na czerwonym tle z艂ota korona a pod ni膮 tego samego koloru litery CK, b臋d膮ce skr贸tem od 艂aci艅skiego “Civitas Kielcensis”- (obywatelstwo kieleckie). Prawo istnienia otrzyma艂 w贸wczas pierwszy w mie艣cie cech szewc贸w, kt贸rego za艂o偶enie datowane jest na rok 1502. Przywilejem kr贸lewskim zosta艂y potwierdzone prawa do dw贸ch jarmark贸w, wybudowano drog臋 z Kielc do Bodzentyna, powsta艂y kolejne cechy: 艣lusarzy, bednarzy i krawc贸w. Ostatecznie wyodr臋bni艂o si臋 centrum miasta w postaci Rynku i odchodz膮cych od niego ulic: dzisiejszej Bodzenty艅skiej i Piotrkowskiej. W po艂owie XVI wieku wzniesiono na Rynku jednopi臋trowy budynek ratusza, a na wzniesieniu na wsch贸d od miasta ko艣ci贸艂ek 艣w. Leonarda.
Rozw贸j g贸rnictwa 偶elaza i metali kolorowych w okalaj膮cych Kielce miejscowo艣ciach przyczyni艂 si臋 w XVI i XVII wieku do rozwoju miasta oraz nap艂ywu specjalist贸w z Polski i zagranicy, g艂贸wnie W艂och贸w, W臋gr贸w, S艂owak贸w, Niemc贸w. Przez kilkadziesi膮t lat w Kielcach mie艣ci艂 si臋 Urz膮d G贸rniczy. Oko艂o roku 1500 wojew贸dztwo sandomierskie (protoplasta kolejno wojew贸dztwa kieleckiego i 艣wi臋tokrzyskiego) by艂o jednym z najbardziej znacz膮cych okr臋g贸w przemys艂owych w Polsce. Funkcjonowa艂y tu 73 ku藕nice (a偶 14 w W膮chocku). W tym czasie w woj. krakowskim 艣wiadczy艂o us艂ugi 38 ku藕nic, w sieradzkim – 27, w mazowieckim -16, a w pozna艅skim i kaliskim zaledwie po 9. W Kielcach powstawa艂y huty metali i szk艂a oraz manufaktury wytwarzaj膮ce zbroje. Rozw贸j przemys艂u przetw贸rczego miedzi po roku 1790 tak znacznie podni贸s艂 rang臋 Kielc, 偶e przeniesiono tu miejsce obrad sejmik贸w szlacheckich ziemi sandomierskiej. Miasto rozwija艂o si臋 bardzo szybko. W 1645 roku w Kielcach mieszka艂o oko艂o 1250 os贸b. Grodem w imieniu biskupa zarz膮dza艂 dziedziczny w贸jt, funkcjonowa艂a czteroosobowa rada miejska wybierana co roku przez mieszka艅c贸w.
Na pierwsz膮 po艂ow臋 XVII wieku przypad艂a znaczna rozbudowa miasta. W latach 1637-42 z fundacji bpa Jakuba Zadzika w miejscu starego drewnianego dworu wybudowano pa艂ac wed艂ug projektu w艂oskiego architekta J. Trevano (obecnie w Pa艂acu Biskup贸w Krakowskich mie艣ci si臋 Muzeum Narodowe), nast臋pnie w Kielcach powsta艂 ko艣ci贸艂 艣w. Tr贸jcy i funkcjonuj膮cy przy nim szpital, a na wzg贸rzu Karcz贸wka wzniesiono ko艣ci贸艂 z klasztorem bernardy艅skim. Kolegiat臋 poszerzono o nawy boczne i ch贸r, za艣 na przyko艣cielnym cmentarzu wzniesiono murowan膮 dzwonnic臋. Dzi臋ki pa艂acowi, szkole oraz organom ufundowanym w kolegiacie rozwija艂o si臋 偶ycie kulturalne miasta. W roku 1661 ze swym dworem przebywa艂 w Kielcach kr贸l Jan Kazimierz.
Wraz z najazdem szwedzkim zahamowany zosta艂 okres prosperity, wojska szwedzkie a nast臋pnie wojny domowe w Polsce, znacznie wstrzyma艂y rozw贸j miasta. Kielce ucierpia艂y nie tylko na skutek dzia艂a艅 wojennych, grabie偶y ale tak偶e zarazy. Zamar艂 handel, nie pracowa艂a wi臋kszo艣膰 kopalni i hut. Wiele dla ratowania oraz o偶ywienia dzia艂alno艣ci gospodarczej w swoich w艂o艣ciach uczynili w艂a艣ciciele miasta, biskupi krakowscy.
Wiek XVIII up艂yn膮艂 pod znakiem powrotu do dawnej 艣wietno艣ci. Zniszczenia wojenne szybko zosta艂y usuni臋te, a Kielce wzbogaci艂y si臋 o seminarium duchowne, szko艂臋 艣redni膮 (w 1735 r. przyj臋ta zosta艂a pod patronat Akademii Krakowskiej) i teatr szkolny. W latach 80-tych XVIII stulecia rozpocz臋艂a prac臋 kopalnia wapienia na Kadzielni oraz dwie cegielnie. Budowano nowe domy, powstawa艂y nowe ulice, a liczba mieszka艅c贸w Kielc dochodzi艂a do oko艂o 2 tysi臋cy. Wydarzeniem, kt贸re wp艂yn臋艂o na dalszy rozw贸j miasta by艂o uchwalenie przez Sejm Czteroletni ustawy, na mocy kt贸rej dobra biskupie, w tym r贸wnie偶 miasto, zosta艂y przej臋te przez administracj臋 kr贸lewsk膮. Da艂o to mi臋dzy innymi przywilej wybierania deputowanych do sejmu.
Nowe zniszczenia przynios艂a wojna polsko-rosyjska, a potem powstanie ko艣ciuszkowskie. W 1794 r. w Kielcach przebywa艂 od 7 do 9 czerwca naczelnik Tadeusz Ko艣ciuszko, kt贸ry kwaterowa艂 tu ze swoimi oddzia艂ami po bitwie pod Szczekocinami. Wojciech Bartos G艂owacki, ci臋偶ko ranny w艂a艣nie w tej potyczce, przewieziony do Kielc zmar艂 w tutejszym szpitalu i najprawdopodobniej zosta艂 pochowany na cmentarzu kolegiaty.
III rozbi贸r Polski zabra艂 niepodleg艂o艣膰 Kielcom, kt贸re wesz艂y w sk艂ad tak zwanej Galicji Zachodniej (zab贸r austriacki). Miasto awansowa艂o do rangi stolicy cyrku艂u ze starost膮 na czele. W czerwcu 1800 r. gro藕ny po偶ar strawi艂 niemal wszystkie domy mieszkalne w centrum, spali艂 si臋 tak偶e ratusz. Zniszczenia szybko usuni臋to. W wyniku bulli papie偶a Piusa VII Kielce ustanowiono stolic膮 nowej diecezji.
W 1809 r. miasto zosta艂o w艂膮czone do Ksi臋stwa Warszawskiego z siedzib膮 w艂adz powiatowych departamentu radomskiego. Przeniesienie do Kielc w 1818 roku stolicy wojew贸dztwa krakowskiego w wyniku utworzenia Wolnego Miasta Krakowa, przynios艂o znaczne mo偶liwo艣ci rozwojowe.
W pocz膮tkach XIX wieku dzi臋ki staraniom Stanis艂awa Staszica, m臋偶a stanu, tw贸rcy Staropolskiego Okr臋gu Przemys艂owego Dyrekcj臋 G贸rnicz膮 przekszta艂cono w G艂贸wn膮 Dyrekcj臋 G贸rnicz膮, przy kt贸rej powsta艂a pierwsza w Polsce politechnika- Szko艂a Akademiczno – G贸rnicza. Obok istniej膮cej m臋skiej szko艂y 艣redniej utworzono prywatne szko艂y 偶e艅skie, powsta艂a ksi臋garnia i drukarnia.
Powstanie listopadowe zahamowa艂o rozw贸j miasta a偶 do drugiej po艂owy XIX wieku. W 1844 wykryty zosta艂 spisek ks. Piotra 艢ciegiennego, kt贸rego aresztowano w Kielcach podczas przygotowa艅 do wyst膮pienia przeciw zaborcy. W zwi膮zku z reform膮 administracji w Kr贸lestwie Polskim, Kielce przesta艂y by膰 miastem guberialnym i od 1845 r. zdegradowano je do roli miasta powiatowego. Nie inwestowano w dalszy rozw贸j przemys艂u, zacz臋艂a male膰 liczba ludno艣ci. W艂adz臋 w Kielcach sprawowa艂 w贸wczas prezydent. W 1835 r. wzniesiony zosta艂 w Rynku nowy budynek magistratu. Obiekt ten sp艂on膮艂 w 1873 r. Dwa lata p贸藕niej architekt miejski Franciszek Kowalski przyst膮pi艂 do projektowania ratusza, a pierwsze przeprowadzki do nowej siedziby w艂adz miejskich rozpocz臋艂y si臋 ju偶 w 1876 r. Po kilkakrotnych zmianach i rozbudowach budynek stoi do dzi艣.
Pod koniec lat 30-tych XIX wieku, dzi臋ki oddaniu do u偶ytku szosy biegn膮cej przez centrum miasta, Kielce uzyska艂y bezpo艣rednie po艂膮czenie z Warszaw膮 i Krakowem. Powsta艂 szpital 艣w. Aleksandra, ksi臋garnie i hotel Lardellego z sal膮 teatraln膮. Po 1875 r. funkcjonowa艂y ju偶 w Kielcach 4 zak艂ady przemys艂owe: browar, fabryka marmur贸w, tartak i m艂yn parowy.
O偶ywienie gospodarcze ko艅ca wieku zwi膮zane by艂o w du偶ej mierze z otwarciem w 1885 roku linii kolejowej, przebiegaj膮cej przez Kielce z D臋blina do D膮browy G贸rniczej. Rozpocz臋艂y dzia艂alno艣膰 pierwsze du偶e zak艂ady przemys艂owe m.in. sp贸艂dzielnia “Spo艂em”, fabryka szk艂a, wapienniki Kadzielnia i Wietrznia. Powstawa艂y hotele, ko艣cio艂y, synagoga, na pocz膮tku XX wieku rozpocz臋to telefonizacj臋 miasta. 呕ycie kulturalne wzbogaci艂o si臋 o nowy gmach teatralny, rozpocz臋to wydawanie “Gazety Kieleckiej”. W 1897 roku Kielce liczy艂y oko艂o 13,5 tys. mieszka艅c贸w.
Liczne zrywy patriotyczne: udzia艂 w powstaniach, spiski, manifestacje, strajki 艣wiadczy艂y o tym, 偶e mieszka艅cy starali si臋 otrz膮sn膮膰 z niewoli rosyjskiej. Doprowadza艂y jednak do prze艣ladowa艅 i zaostrzania terroru, a wielu wybitnych mieszka艅c贸w Kielc zosta艂o zes艂anych na Sybir. Wobec zdecydowanej postawy spo艂ecze艅stwa car zezwoli艂 na zak艂adanie polskich organizacji spo艂ecznych i kulturalnych. W 1906 r. powsta艂 w Kielcach Oddzia艂 Polskiej Macierzy Szkolnej, dwa lata p贸藕niej Towarzystwo Biblioteczne i Oddzia艂 Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Od 1903 r. w mie艣cie dzia艂a艂o ju偶 27 przedsi臋biorstw. W 1913 powsta艂a elektrownia i pierwsze sta艂e kino w Kielcach. Za艂o偶ono Szko艂臋 Techniczn膮 oraz 偶ydowsk膮 szko艂臋 handlow膮.
Po wybuchu pierwszej wojny 艣wiatowej do Kielc wkroczy艂a Kompania Kadrowa Strzelc贸w J. Pi艂sudskiego, a we wrze艣niu 1914 roku odby艂o si臋 tu zaprzysi臋偶enie I Pu艂ku Legion贸w Polskich. W czasie wojny nowa linia kolejowa po艂膮czy艂a Kielce z Cz臋stochow膮. Miasto odzyska艂o niepodleg艂o艣膰 po 123 latach niewoli w 1918 r. Mimo zniszcze艅 wojennych, sta艂o si臋 siedzib膮 w艂adz administracyjnych du偶ego wojew贸dztwa. Poszerzono granice Kielc o okoliczne miejscowo艣ci, a liczba mieszka艅c贸w stale ros艂a, osi膮gaj膮c w 1939 roku ponad 71 tys os贸b. Rozpocz臋艂y dzia艂alno艣膰 nowe przedsi臋biorstwa m.in. Fabryka Odlew贸w “Ludwik贸w”, popularna SHL, fabryka Granat (dzisiejsza NSK Iskra), Fabryka Mebli Henryk贸w, liczne cegielnie. W 1926 roku uruchomiono now膮 elektrowni臋, w 1927 – sie膰 kanalizacyjn膮, w 1929 – wodoci膮gow膮. Kolejny wielki impuls stanowi艂o w latach 30-tych utworzenie Centralnego Okr臋gu Przemys艂owego, kt贸ry obj膮艂 cz臋艣ci wojew贸dztw: kieleckiego, lubelskiego, krakowskiego i lwowskiego. Jego powierzchnia wynosi艂a oko艂o 15% terytorium Polski, zamieszkiwa艂o tu 18% ludno艣ci kraju.
W ramach budowy COP na Kielecczy藕nie rozbudowano zak艂ady zbrojeniowe w Radomiu i Starachowicach. W tym czasie w Kielcach funkcjonowa艂 garnizon wojskowy z koszarami na Stadionie oraz Buk贸wce (obecnie mie艣ci si臋 tu jedyne w Polsce Wojskowe Centrum Szkolenia dla potrzeb Si艂 Pokojowych Organizacji Narod贸w Zjednoczonych). Rozwija艂o si臋 tak偶e 偶ycie kulturalne miasta, ukazywa艂y si臋 czasopisma i dzienniki, m.in. “Gazeta Kielecka”.
Rozkwit miasta przerwa艂a II wojna 艣wiatowa, a wojska niemieckie opanowa艂y Kielce ju偶 w pierwszych dniach wrze艣nia. Na pocz膮tku okupacji hitlerowcy zamordowali prezydenta miasta, Stefana Artwi艅skiego. Lata 1939-1945 to dla Kielc okres aktywnej konspiracyjnej walki o odzyskanie wolno艣ci. Dzia艂a艂y tu agendy ZWZ-AK, SZP, “Or艂a Bia艂ego”, BCh i NSZ. Funkcjonowa艂 hufiec Szarych Szereg贸w. W lasach podkieleckich od 1943 r. skupia艂y si臋 oddzia艂y partyzanckie. Odbywa艂o si臋 tajne nauczanie na poziomie szko艂y 艣redniej i powszechnej, potem tak偶e Kurs贸w Uniwersyteckich (1943r.) w porozumieniu z Uniwersytetem Ziem Zachodnich i Katolickim Uniwersytetem Lubelskim. Wojska hitlerowskie zosta艂y wyparte z miasta przez Armi臋 Czerwon膮 15 stycznia 1945 r. Nowy rozdzia艂 w swoich dziejach zniszczone Kielce rozpocz臋艂y z liczb膮 tylko 48.000 mieszka艅c贸w.
Ostatnim tragicznym akordem istnienia zorganizowanej spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej w Kielcach by艂 pogrom z 4 lipca 1946 r. Na skutek pog艂osek o porwaniu przez 呕yd贸w ch艂opca narodowo艣ci polskiej, t艂um zgromadzony przed kamienic膮 przy ul. Planty 7/9 (siedziba przedstawicielstwa Centralnego Komitetu 呕yd贸w w Polsce), zamordowa艂 42 ocala艂ych z Holocaustu jej mieszka艅c贸w. Pogrzeby ofiar pogromu odby艂y si臋 na kieleckim cmentarzu 偶ydowskim 8 lipca 1946. W procesach po pogromie wydano i wykonano 9 wyrok贸w 艣mierci. Na mogile ofiar pogromu 4 lipca 1947 r. wzniesiono pomnik. O kieleckim pogromie przypominaj膮 tak偶e tablice pami膮tkowe na budynku przy ul. Planty 7/9, oraz pomnik pomi臋dzy ulicami: IX Wiek贸w Kielc i Piotrkowsk膮, ods艂oni臋ty w 2006 r. w 60-t膮 rocznic臋 tragedii.
Lata powojenne to okres ci膮g艂ej rozbudowy, szczeg贸lnie intensywnej w latach 70-tych. Powsta艂y wtedy nowe du偶e osiedla mieszkaniowe, Politechnika 艢wi臋tokrzyska (przekszta艂cona z Kielecko – Radomskiej Wy偶szej Szko艂y In偶ynierskiej), dzisiejsza Akademia 艢wi臋tokrzyska, czyli do 2000 r. Wy偶sza Szko艂a Pedagogiczna (na bazie Wy偶szej Szko艂y Nauczycielskiej). Miasto liczy艂o pod koniec lat 70-tych oko艂o 160 tysi臋cy mieszka艅c贸w. Na prze艂omie 1979/80 r Kielce powi臋kszy艂y swoje terytorium osi膮gaj膮c obecny kszta艂t.
Wy偶sza Szko艂a Pedagogiczna w 2000 roku przekszta艂ci艂a si臋 w Akademi臋 艢wi臋tokrzysk膮, by w 2011 roku sta膰 si臋 klasycznym Uniwersytetem Jana Kochanowskiego.

Tekst pochodzi ze strony: http://www.um.kielce.pl/poznajmiasto/historia/