Napisz lub zadzwo艅:

RADOM

Po艂o偶ony nad rzek膮 Mleczn膮 Radom by艂 艣wiadkiem wielu wydarze艅, kt贸re kszta艂towa艂y histori臋 Polski. Mi臋dzy innymi to tutaj w czasie sejmu radomskiego w 1383 roku Jadwiga Andegawe艅ska zosta艂a obrana kr贸lem Polski, a w 1401 zawarto uni臋 radomsko- wile艅sk膮. Tutaj te偶 zosta艂a uchwalona konstytucja Nihil novi, kt贸ra da艂a pocz膮tek demokracji szlacheckiej w XV i XVI wieku. Wed艂ug legend nazwa miasta pochodzi od s艂贸w 鈥濺ad dom tutaj bym znalaz艂鈥 wypowiedzianych przez m艂odego przybysza, kt贸ry odczarowa艂 u艣piony zakl臋ciem gr贸d. W rzeczywisto艣ci 鈥濺adom鈥 oznacza gr贸d nale偶膮cy do Radoma lub Radomira 鈥 przypuszczalnego za艂o偶yciela osady. Pierwsza wzmianka o Radomiu pochodzi z bulli papie偶a Hadriana IV z 1155 roku, lecz archeolodzy po dzi艣 dzie艅 odnajduj膮 艣lady prehistorycznych mieszka艅c贸w sprzed tysi臋cy lat.

Widok na Radom z lotu ptaka, widoczne s膮 kamienice z czerwonymi dachami
Radom dzisiaj

Pierwsi bywalcy Radomia

Pierwsze 艣lady pobytu cz艂owieka na terenie dzisiejszego Radomia pochodz膮 z ju偶 ze schy艂kowego paleolitu i maj膮 ju偶 12 000 lat. S膮 to 艣lady pracowni krzemieniarskich kultury 艣widerskiej; ich lokalizacja to granice wsp贸艂czesnego miasta z Natolinem i Bielich膮. Na stanowiskach w dzielnicach Malczew i Janiszpol archeolodzy odnale藕li 艣lady osadnictwa mezolitycznego 鈥 艣rodkowej epoki kamienia. Nie ma jednak jeszcze dok艂adnych danych do jakiej kultury mog艂y nale偶e膰.

Powr贸t po latach

W neolicie pierwsi osadnicy przybywaj膮cy do Radomia to dopiero ludno艣膰 kultury puchar贸w lejkowatych (druga po艂owa IV tysi膮clecia p.n.e). Nazwa tej kultury wywodzi si臋 z聽charakterystycznego kszta艂tu wlewu naczy艅 鈥 wyd艂u偶onego i lekko rozchylonego, przypominaj膮cego w艂a艣nie lej. Ludno艣膰 ta zajmowa艂a si臋 g艂贸wnie hodowl膮 zwierz膮t oraz rolnictwem, uprawiaj膮c ziemi臋 oczyszczon膮 poprzez wycinanie i kontrolowane wypalanie las贸w. Ziemi臋 spulchniali dzi臋ki prostym rad艂om ci膮gni臋tym przez wo艂y. Zbo偶a 艣cinali za pomoc膮 krzemiennych sierp贸w. Kultura puchar贸w lejkowatych chowa艂a swych zmar艂ych w megalitycznych grobowcach, jednak na terenie Radomia nie ma 偶adnego takiego cmentarzyska. W dzielnicy Go艂臋bi贸w spo艂eczno艣膰 ta za艂o偶y艂a niewielkie obozowisko. Zlokalizowane by艂o w贸wczas nad niewielkim zabagnieniem. Dzi艣 jest to obszar mi臋dzy ulicami 呕贸艂kiewskiego a Kozienick膮. W czasie bada艅 archeologicznych zosta艂a odkryta ma艂a jama osadnicza oraz fragmenty ceramiki i narz臋dzia krzemienne. Inne osady archeolodzy odkryli na terenie Godowa, Dzierzkowa, D艂ugojowa, Malczewa i Je偶owej Woli. Na stanowisku Radom 鈥 Glinice 23 znaleziono 艣lad osadnictwa Kultury Amfor Kulistych 鈥 ludno艣ci pasterskiej, kt贸ra produkowa艂a ceramik臋 o baniastych brzu艣cach.

Kamie艅 i br膮z

Na prze艂omie epoki kamienia z epok膮 br膮zu na tereny dzisiejszego miasta przybyli przedstawiciele kultury ceramiki sznurowej (III w. p. n. e.). Jedn膮 z cech charakterystycznych dla tej spo艂eczno艣ci by艂 prawie ca艂kowity brak sta艂ych osad, a zamiast nich wyst臋powa艂y kr贸tkotrwa艂e obozowiska. 艢lad jej pobytu znaleziono na stanowisku Go艂臋bi贸w 18. G艂贸wnym jednak wyr贸偶nikiem tej kultury (pr贸cz oczywi艣cie ceramiki ze 艣ladami odci艣ni臋tego sznura, od kt贸rej bierze nazw臋) s膮 pojedyncze groby szkieletowe. Taki poch贸wek zosta艂 odkryty w czasie wykopalisk na stanowisku Malcz贸w 17. Wyposa偶enie grobu stanowi艂y narz臋dzia i bro艅, m.in. krzemienny grot oszczepu. W p贸藕niejszym okresie teren Radomia zamieszka艂a kultura trzciniecka (ok 1900 -1000r. p. n. e). Kontynuowa艂a ona tradycje neolityczne, jednak w gospodarce wi臋ksz膮 rol臋 odgrywa艂 ch贸w pasterski. Ludno艣膰 ta korzysta艂a r贸wnie偶 wytwor贸w z br膮zu. Osadnictwo tej spo艂eczno艣ci archeolodzy odkryli m.in. na Micha艂owie, D艂ugojowie, Dzierzkowie, Wo艣nikach (jamy osadnicze) oraz na Go艂臋biowie, sk膮d pochodzi w znacznym stopniu zachowane, niewielkie naczynie z dwoma umieszczonymi naprzeciw siebie, pionowo przek艂utymi uchami. W Je偶owej Woli w czasie bada艅 archeologicznych na stanowisku聽 1 odkryto cmentarzysko cia艂opalne tej kultury.

Br膮z i 偶elazo

Kultura 艁u偶ycka (XIV鈥揑V w. p.n.e.) zajmowa艂a ziemie radomskie na prze艂omie dw贸ch epok. W epoce br膮zu ludno艣膰 ta zamieszkiwa艂a tereny dzielnicy Wo艣niki. W osadzie po艂o偶onej na prawym brzegu Mlecznej w czasie bada艅 archeologicznych zosta艂y znalezione liczne fragmenty ceramiki, polepy i kilka jam osadniczych. Na stanowisku Wo艣niki 2 zosta艂o odkryte cmentarzysko popielnicowe. Zawiera ono ok. 200 grob贸w wyposa偶onych w przystawki i drobne przedmioty z br膮zu. W okresie halsztackim epoki 偶elaza za艂o偶onych zosta艂o wi臋cej osad 艂u偶yckich – znamy je ze stanowisk w Brzust贸wce lub z聽okolic klasztoru bernardyn贸w na ul. 呕eromskiego, gdzie archeolodzy okryli kilka jam osadniczych.

Widok na Klasztor Ojc贸w Bernardyn贸w w Radomiu
Klasztor o. o. Bernardyn贸w

Okres late艅ski i rzymski

W p贸藕niejszym okresie na teren Radomia przybyli przedstawiciele kultury grob贸w kloszowych. G艂贸wnym wyr贸偶nikiem tej kultury jest forma poch贸wku: popielnica z charakterystycznym chropowatym brzu艣cem, przykryta innym naczyniem 鈥 kloszem. Z terenu miasta znamy cztery cmentarzyska tej spo艂eczno艣ci. Pierwsze z nich znajduje si臋 na stanowisku Radom 4, umiejscowione na piaszczystym wzniesieniu mi臋dzy ulic膮 Limanowskiego a Piotrowsk膮. Odkryto tu w r贸偶nym czasie (g艂贸wnie podczas bada艅 ratowniczych) kilka grob贸w. Drugie cmentarzysko mie艣ci si臋 w dzielnicy Wo艣niki, na stanowisku 2, gdzie pozyskano 14 popielnic. Kolejne dwa stanowiska to Micha艂贸w 14 oraz Idalin 82. Zaraz murem cmentarza prawos艂awnego w dzielnicy Obozisko znajdowa艂o si臋 jeszcze jedno cmentarzysko, niestety obecnie ju偶 ono nie istnieje. Na szcz臋艣cie uda艂o si臋 z niego pozyska膰 kilka popielnic. W okresie wp艂yw贸w rzymskich tereny te zajmowa艂a kultura przeworska (III w. p. n. e. 鈥 V w. n. e.). Z tego okresu pochodzi cmentarzysko cia艂opalne na stanowiskach 1, 2 i 3 w 呕akowicach po艂o偶one na wydmie mi臋dzy ulicami Okr臋偶n膮 i Gospodarcz膮. Na stanowisku 2 zosta艂a r贸wnie偶 odkryta osada otwarta.

Pierwsze osady s艂owia艅skie

Pod koniec VIII wieku do Radomia przybyli S艂owianie. Przetrzebili oni tereny le艣ne porastaj膮ce oba brzegi Mlecznej i za艂o偶yli tam pierwsz膮 osad臋. Osiedle mia艂o najprawdopodobniej rozproszon膮, nieregularn膮 zabudow臋. Archeolodzy odkryli tu pozosta艂o艣ci budynk贸w o zr臋bowych 艣cianach, oraz innych konstrukcji, ze 艣ciankami z plecionki 鈥 prawdopodobnie o charakterze gospodarczym. W czasie wykopalisk znaleziono tak偶e pozosta艂o艣ci tzw. 鈥瀋hlewik贸w鈥 鈥 ma艂ych budynk贸w (wym. 2 m x 2 m) z r臋cznie 艂upanych desek w naro偶ach wzmocnionych palikami. Wewn膮trz by艂y s艂oma i kompost. Obok znajdowa艂 si臋 wkopany w ziemi臋 owalny zbiornik na pasze dla byd艂a i trzody. By艂 wykonany z jednego p艂ata kory. W jego wn臋trzu zachowa艂y si臋 偶o艂臋dzie. Dzia艂ki s膮siaduj膮ce z zabudowaniami by艂y ogrodzone prawdopodobnie p艂otkami z plecionki 鈥 by艂y to grunty uprawne lub zagrody dla zwierz膮t. Znalezione nasiona prosa i pszenicy oraz 艂odygi konopi 艣wiadcz膮 o uprawie tych ro艣lin przez wczesno艣redniowiecznych mieszka艅c贸w. U偶ywali oni te偶 naczy艅 glinianych oraz drewnianych nabierak贸w i 艂y偶ek. W pod koniec IX wieku z powodu podniesienia si臋 w贸d Mlecznej osadnicy przenosz膮 si臋 na wspomniane ju偶 wcze艣niej wzniesienie w obr臋bie stanowiska Radom 4. W czasie bada艅 archeologicznych stwierdzono tam obecno艣膰 siedmiu p贸艂ziemianek, jam osadniczych oraz 艣lady wytopu 偶elaza. W drugiej po艂owie wieku X mieszka艅cy wracaj膮 do osady nad rzek膮 i pozostaj膮 tam do XII.

Radomska Piotr贸wka

Osada na Mleczn膮 od XI wieku powi膮zana by艂a funkcjonalnie z po艂o偶onym na po艂udniowy wsch贸d od niej grodem. Wed艂ug bada艅 za艂o偶ony zosta艂 on po koniec X wieku na naturalnej wydmie w obr臋bie doliny rzecznej. Powierzchnia majdanu wynosi艂a ok. 1,5 ha. Gr贸d by艂 otoczony pot臋偶nym, drewniano 聽鈥 ziemnym wa艂em o konstrukcji przek艂adkowej. Z biegiem czasu stabilizowano fortyfikacj臋 poprzez rozbudow臋 umocnie艅. Ostateczna szeroko艣膰 wa艂u to ok. 11 m a wysoko艣膰 si臋ga艂a do 7 – 8 m. Wzmocniony by艂 ok艂adzin膮 z kamieni polnych, a wok贸艂 niego bieg艂a fosa z brzegami wzmocnionymi przez skrzynie wype艂nione glin膮. Gr贸d otoczony by艂 terenem podmok艂ym, co stanowi dodatkow膮 barier臋 obronn膮. Przez bagnisko wiod艂a droga wymoszczona drewnianymi palami. Budynki gospodarcze i mieszkalne wniesiono w cz臋艣ci przywa艂owej. W XII wieku zabudowania obejmuj膮 ju偶 ca艂y majdan, a w centralnej cz臋艣ci grodziska wzniesiono drewniany ko艣ci贸艂ek pod wezwaniem 艣w. Piotra 鈥 st膮d te偶 nazwa 鈥濸iotr贸wka鈥. Niestety nie pozosta艂y 偶adne 艣lady budowli – prawdopodobnie zosta艂y zniszczone w czasie niwelacji 艣rodkowej cz臋艣ci majdanu w XIV – XV w. W roku 2013 w trakcje bada艅 archeologicznych trafiono tam jednak na poch贸wek kobiety, na podstawie bi偶uterii datowany na prze艂om XII i XIII wieku 鈥 jest pierwsza realna przes艂anka na istnienie ko艣cio艂a grodowego. 艢wiadcz膮 te偶 o tym 藕r贸d艂a historyczne, jak cho膰by dokument przekazania ko艣ci贸艂ka pod opiek臋 bernardyn贸w sieciechowskich z 1222 roku. Gr贸d od pocz膮tku XI wieku jest siedzib膮 kasztelan贸w radomskich i funkcjonuje do drugiej po艂owy wieku XIV, gdy traci sw膮 rol臋 wraz z translokacj膮 miasta przez Jana Kazimierza.

Piotr贸wka dzisiaj

Rozw贸j Radomia we wczesnym 艣redniowieczu

W X wieku na terenie dzisiejszego Starego Miasta ( st. Radom 3C) powstaje osada targowa. Natrafiono tu na pozosta艂o艣ci piecy, palenisk, jamek przypiecowych oraz liczne fragmenty ceramiki. Do XIII wieku osada si臋 rozrasta, a w jej centrum powstaje pierwszy murowany budynek Radomia: ko艣ci贸艂 pw. 艢w. Wac艂awa. W tym samym czasie rozwija si臋 produkuj膮ca dziegie膰 osada na zach贸d od ul. Kozienickiej, nad niewielkim zabagnieniem i funkcjonuje do XI wieku. W okresie od XI do XII wieku na po艂udnie od Piotr贸wki funkcjonowa艂a wyspecjalizowana osada zajmuj膮ca si臋 wytopem i obr贸bk膮 偶elaza. Badania archeologiczne pozwoli艂y stwierdzi膰 tu obecno艣膰 piecowisk i konstrukcji drewnianych, skupiska dysz ceramicznych i du偶e ilo艣ci 偶u偶la.

Ko艣ci贸艂 艣w. Wac艂awa

Stare cmentarzysko

Na stanowisku Radom 4, na miejscu dawnego cmentarzyska kultury trzcinieckiej i osady s艂owia艅skiej miejscowa ludno艣膰 w XI wieku zacz臋艂a chowa膰 swych zmar艂ych. Archeolodzy ods艂onili tu 124 groby, ze szkieletami u艂o偶onymi na wznak 鈥 kobiety z g艂owami skierowanymi na wsch贸d, a m臋偶czyzn – na zach贸d. Obecno艣膰 dar贸w grobowych 艣wiadczy o zachowanych w tym rejonie zwyczajach poga艅skich. Najcz臋艣ciej wyst臋puj膮 kab艂膮czki skroniowe, przewa偶nie z br膮zu, czasem z o艂owiu, a tylko jeden ze srebra. Po lewej stronie wielu zmar艂ych znaleziono sztylety skierowane ostrzem w d贸艂. By艂o te偶 wiele paciork贸w szklanych, oraz mniej licznych z krwawnika, bursztynu, srebra i br膮zu 鈥 dwa szkielety by艂y przyozdobione nawet paciorkowymi koliami. Wyst臋powa艂y te偶 inne przedmioty, jak np. pier艣cionki, zausznice, monety i gliniane naczynia itp. Ciekawym przypadkiem by艂 jeden z grob贸w: niekompletny szkielet bez wyposa偶enia, le偶膮cy twarz膮 w d贸艂 pod brukiem z kamieni polnych. R臋ce zmar艂ego by艂y skrzy偶owane na piersi, w taki spos贸b jakby zosta艂 skr臋powany przed poch贸wkiem lub przed 艣mierci膮. Cmentarzysko funkcjonowa艂o tylko do po艂owy XII wieku.