Napisz lub zadzwo艅:

WARSZAWA

Na zdj臋ciu widoczna jest panorama Warszawy - niebo czyste i bezchmurne, na pierwszym planie rzeka, na dalszym wie偶owce, a w艣r贸d nich Pa艂ac Kultury i Nauki
Panorama Warszawy

Na podstawie analizy znalezisk archeologicznych wiadomo, i偶 w okolicach Zamku i Wie偶y Grodzkiej trafiono na 艣lad grodu z ko艅ca XIII wieku. Gr贸d, a p贸藕niej zamek ulokowano na brzegu skarpy wi艣lanej. Nowo powsta艂e miasto wcze艣nie otrzyma艂o mury od strony l膮du, natomiast od strony Wis艂y nie by艂o obwarowane.

Miasto Warszawa w centrum posiada艂o obszerny, czworoboczny rynek, a z jego naro偶y wybiega艂y dwie prostopad艂e do siebie ulice. Wraz z za艂o偶eniem miasta powsta艂 ko艣ci贸艂 艢w. Jana w formie obecnego prezbiterium, do kt贸rego w XIV wieku dobudowano trzy nawy, a w XVI wieku 70-ciometrow膮 wie偶臋. By艂a to zarazem fara dla miasta i kaplica zamkowa. Wa偶n膮 budowl膮 w贸wczas by艂 dom w贸jta, wzniesiony na rogu Rynku, jako 偶e Ratusz 鈥 siedziba w艂adz miejskich powsta艂 dopiero p贸藕niej.

Z czasem na p贸艂noc od Starego Miasta, te偶 na lewym brzegu Wis艂y ukszta艂towa艂a si臋 osada handlowa Nowe Miasto, zwana 艢wi臋tojersk膮 (od miejscowej 艣wi膮tyni).

Tak膮 Warszaw臋 zasta艂 ksi膮偶臋 Boles艂aw II, kt贸ry w 1294 roku obj膮艂 w艂adz臋 nad po艂udniowym Mazowszem, po czym przekaza艂 miasto swemu starszemu synowi 鈥 Ziemowitowi. Wkr贸tce jednak w Warszawie osiad艂 m艂odszy syn 鈥 Trojden, a od 1374 roku sprawowa艂 tu w艂adz臋 syn Trojdena 鈥 Ksi膮偶臋 Janusz I. Po kilku po偶arach Warszawy ksi膮偶臋 ten zawar艂 umow臋 z mieszka艅cami, i偶 b臋d膮 naprawia膰 mury obronne w zamian za przywileje, m.in. dochody z 5 wsi podwarszawskich: Jazdowa, Wielkiej Woli, Mostk贸w, Wawrzyszewa i M艂ocin. Z czasem umo偶liwi艂o to wykupienie tych wiosek na rzecz miasta. W 1406 r przekszta艂cono archidiakonat czerski w warszawski. Wkr贸tce Warszawa uchodzi艂a za stolic臋 po艂udniowego Mazowsza.

4 marca 1413 r ksi膮偶臋 Janusz w Czersku potwierdzi艂 prawa miejskie Warszawy. Szczeg贸艂owo wyliczy艂 stare i nowe uprawnienia i przywileje. To przynios艂o zmiany w uk艂adzie terytorialnym, rozr贸偶niono Stare Miasto z wsi膮 Solec i Nowe Miasto z terenami przyleg艂ymi.

W 1422 roku Warszawa wzi臋艂a udzia艂 w zawieraniu pokoju mi臋dzy Polsk膮 i Zakonem krzy偶ackim jako gwarant warunk贸w traktatu. By艂 to ju偶 w贸wczas wa偶ny punkt handlowy oraz o艣rodek administracyjno-polityczny. Tu odbywa艂y si臋 wiece ksi膮偶臋ce, a pocz膮wszy od Janusza I sk艂adano w kolegiacie 艢w. Jana zw艂oki mazowieckich w艂adc贸w.

Zmienia艂 si臋 te偶 wygl膮d Warszawy. Stare miasto otoczone by艂o podw贸jnymi murami zwie艅czonymi basztami. Dla przybysz贸w dostepne by艂y dwie bramy 鈥 Brama Dworzan (p贸藕niejsza Krakowska) i Brama Nowomiejska. Na 艣rodku Rynku na prze艂omie XIV/XV wieku zbudowano Ratusz otoczony kramami, a w pobli偶u zachodniej cz臋艣ci mur贸w ko艣ci贸艂 i klasztor augustian贸w 艢w. Marcina ze szpitalem 艢w. Ducha dla ubogich i starc贸w. W obr臋bie mur贸w mieszkali mieszczanie bogatsi, za艣 ubo偶si i rolnicy przeszli na przedmie艣cia.

Warszawa - Stare Miasto

Inny charakter mia艂o Nowe Miasto. Zosta艂o one za艂o偶one na planie regularnym, punktem centralnym by艂 niemal kwadratowy Rynek. Dwie znaczniejsze tu budowle to ko艣ci贸艂 i klasztor 艢w. Jerzego i parafialny ko艣ci贸艂 Panny Maryi. Charakter przemys艂owo-handlowy osada zyskiwa艂a przez liczne browary, spichlerze czy m艂yny.

Wraz z rozwojem politycznym i gospodarczym nast臋powa艂 rozkwit kulturalny. Warszawiacy studiowali w szko艂ach parafialanych, ale i na uniwersytecie, poza tym zacz臋艂a si臋 rozwija膰 sztuka malarska.

25 sierpnia 1526 r przez Bram臋 Nowomiejsk膮 do Warszawy wjecha艂 kr贸l Zygmunt Stary, bior膮c Mazowsze i Warszaw臋 w kr贸lewskie w艂adanie. Chc膮c sobie zaskarbi膰 popularno艣膰 zatwierdzi艂 dawne przywileje i nada艂 nowe, poza tym zakaza艂 呕ydom 偶y膰 w mie艣cie, co zako艅czy艂o ich kl臋sk膮 d艂ugie spory z mieszka艅cami Warszawy. W 1529 r w Warszawie odby艂 si臋 sejm walny. Zygmunt Stary trosk膮 otacza艂 fortyfikacje, Ratusz i publiczne budowle Starego Miasta. W 1545 roku Ratusz zyska艂 zegar na wie偶y.

Po 艣mierci Zygmunta Starego kr贸lowa Bona nadal modernizowa艂a Warszaw臋 鈥 w 1548 r wprowadzono nowoczesn膮 stra偶 ogniow膮. Nowy w艂adca 鈥 Zygmunt August podczas sejmu w 1556 r ustanowi艂 podatek 鈥瀊rukowy鈥, 艣ci膮gany od ka偶dego wje偶d偶aj膮cego do miasta wozu. Prawdziwym sukcesem by艂o ustanowienie w 1569 r Warszawy miejscem sejm贸w walnych koronnych w Polsce. Wkr贸tce rozpocz臋to budow臋 mostu przez Wis艂臋. Nap艂yw magnat贸w i urz臋dnik贸w spowodowa艂 powstanie pa艂ac贸w poza murami miasta, gdy偶 wewn膮trz brakowa艂o miejsca.

W 1596 r kr贸l Zygmunt III Waza podj膮艂 decyzj臋 o przeniesieniu siedziby kr贸lewskiej z Krakowa do Warszawy. Ca艂y dw贸r wraz z kr贸lem na sta艂e osiad艂 w Warszawie dopiero w 1611 r. i odt膮d tutaj skupia艂o si臋 偶ycie wielonarodowo艣ciowej Rzeczypospolitej. Rozbudowano Zamek, a w mie艣cie w 1607 r zbudowano wodoci膮gi. Powsta艂o r贸wnie偶 wiele ko艣cio艂贸w, kt贸re pr贸cz funkcji kultowych pe艂ni艂y rol臋 sal odczytowych i koncertowych. Kr贸l Zygmunt by艂 znawc膮 i mi艂o艣nikiem sztuki, tote偶 artystom i ich poczynaniom grosza nie szcz臋dzi艂. Stolica by艂a te偶 艣wiadkiem odmiennych widowisk – egzekucji. Najstraszniejsz膮 by艂a egzekucja Micha艂a Piekarskiego, kt贸ry chcia艂 zabi膰 kr贸la.

Widok na Plac Zamkowy w Warszawie

Ju偶 po 艣mierci Zygmunta (1632 r), za czas贸w syna 鈥 W艂adys艂awa IV, powsta艂a kolumna Zygmunta ku czci w艂adcy (1644 r). U zbiegu D艂ugiej i Biela艅skiej stan膮艂 w po艂owie XVII w Arsena艂 Rzeczypospolitej, pe艂ni膮cy wa偶n膮 rol臋 w systemie fortyfikacyjnym. Wi臋kszo艣膰 budynk贸w w mie艣cie by艂o drewnianych, jednak nie z powodu ub贸stwa, ale na skutek powszechnej w贸wczas opinii, i偶 domy drewniane s膮 znacznie zdrowsze ni偶 murowane.

W 1655 r na Polsk臋 najechali Szwedzi. Warszawa, zupe艂nie nie przygotowana na wojn臋, nie mog艂a si臋 im oprze膰, tote偶, kiedy Karol Gustaw dotar艂 do Bramy Nowomiejskiej, og艂oszono kapitulacj臋. Po roku oddzia艂y kr贸la Jana Kazimierza obl臋偶y艂y stolic臋 i po krwawych walkach 1 lipca 1656 r polskie wojska zwyci臋sko wkroczy艂y do straszliwie zniszczonego i spl膮drowanego miasta.

W trakcie odbudowy Jan III Sobieski wzni贸s艂 Wilan贸w 鈥 pi臋kny pa艂ac barokowy, a p贸藕niej August II pa艂ac i Ogr贸d Saski. W 1740 r Konarski za艂o偶y艂 w mie艣cie szko艂臋 Collegium Nobilium.

Pa艂aca w Wilanowie

Kr贸l Stanis艂aw August Poniatowski, koronowany by艂 w 1764 r (po raz pierwszy w Warszawie). Jego panowanie to epoka wyj膮tkowego rozkwitu miasta we wszystkich dziedzinach. Wzros艂a liczebnie ludno艣膰, utworzy艂a si臋 inteligencja, stolica poszerzy艂a swe granice. W latach 1777-1795 艁azienki sta艂y si臋 rezydencj膮 letni膮, a pa艂ac per艂膮 architektoniczn膮.

Powstawa艂y zak艂ady przemys艂owe, Poprawi艂y si臋 warunki higeniczne miasta, gdy偶 za艂o偶ono og贸lny cmentarz Pow膮zkowski. W 1766 r w艂adca za艂o偶y艂 pierwsz膮 ca艂kowicie 艣wieck膮 Szko艂臋 Rycersk膮, powsta艂a te偶 Komisja Edukacji Narodowej, rozwija艂o si臋 drukarstwo i ksi臋garstwo.

W 1792 r armie carycy Katarzyny II wkroczy艂y w granice RP i rozpocz臋艂y si臋 rozbiory. Jednocze艣nie zrodzi艂 si臋 ruch oporu, w efekcie czego 24 marca 1793 r rozpocz臋艂o si臋 powstanie na czele z Ko艣ciuszk膮. 17 kwietnia Warszawiacy rozbili rezyduj膮cych w mie艣cie Rosjan. Niestety ju偶 w listopadzie stolica skapitulowa艂a i dosta艂a si臋 Prusom. Mimo to kultura Polska nie umar艂a. W wyniku zwyci臋skiej wojny Napoleona z Prusami, Francuci wkroczyli do Warszawy w 1806 r, ale po kl臋sce Napoleona w 1813 r Warszawa zosta艂a zaj臋ta przez wojska carskie.

Traktat wiede艅ski w 1815 r powo艂a艂 autonomiczne Kr贸lestwo Polskie. W tym czasie w Warszawie rozwija艂 si臋 przemys艂, w 1828 r utworzono Bank Polski. W latach 1823-24 przeprowadzono Aleje Jerozolimskie, kt贸re z czasem sta艂y si臋 wa偶n膮 arteri膮 miasta. G艂贸wne trakty ob艂o偶ono brukiem. W tym czasie kwit艂o w mie艣cie szkolnictwo, wa偶na by艂a te偶 kultura, tworzy艂 Chopin, powstawa艂y teatry鈥

Niestety, coraz cz臋艣ciej car 艂ama艂 konstytucj臋, obywatele 偶yli w strachu. Jedyn膮 form膮 oporu by艂y organizacje spiskowe. W ten spos贸b dosz艂o do powstania listopadowego w 1830 r. 25 stycznia 1831 r og艂oszono w W-wie detronizacj臋 Miko艂aja I i powo艂ano Rz膮d Narodowy, ale ju偶 we wrze艣niu miasto podda艂o si臋 na skutek ataku carskiego.

Po st艂umieniu powstania car wprowadzi艂 wiele restrykcji. Zniszczy艂 pi臋kny 呕oliborz i postawi艂 tu pot臋偶n膮 Cytadel臋, kt贸ra grozi艂a miastu setkami armat i egzekucjami. Zlikwidowano wi臋kszo艣膰 szk贸艂 polskich. Od 1845 r powstawa艂y za to linie kolei 偶elaznej, a od 1846 r dzia艂a艂a 呕egluga Parowa na Wi艣le. W styczniu 1836 r. rozpocz臋艂o si臋 kolejne powstanie. Car szybko og艂osi艂 stan wojenny, cele Cytadeli si臋 zape艂ni艂y, a w sierpniu 1864 r na stokach Cytadeli zgin臋li przyw贸dcy powstania, m.in. Romuald Traugutt.

Pod koniec XIX wieku znacznie wzros艂a w Warszawie liczba ludno艣ci, miasto zacz臋艂o si臋 poszerza膰. Budowa jednak przebiega艂a chaotycznie, poza tym koncentracja zabudowy przemys艂owej niekorzystnie odbija艂a si臋 na warunkach bytowych dzielnic mieszkaniowych. W 1879 r W-wa ujrza艂a 艣wiat艂o elektryczne, a w 1903 r miasto otrzyma艂o w艂asn膮 elektrowni臋

W 1881 r rozpocz臋to budow臋 wodoci膮g贸w i kanalizacji wg projektu W. Lindley鈥檃. Ich uruchomienie by艂o prawdziw膮 rewolucj膮. W miejscu 艣ciek贸w wybudowano podziemne kana艂y, co znacznie poprawi艂o higien臋 stolicy i zmniejszy艂o 艣miertelno艣膰. W tym czasie 偶yli tu: Maria Sk艂odowska-Curie, Henryk Sienkiewicz czy Boles艂aw Prus (Aleksander G艂owacki).

W pocz膮tkach XX w Warszawa sta艂a si臋 centrum 偶ycia i my艣li politycznej. W 1905 r rozpocz臋艂a si臋 rewolucja, przez stolic臋 przetacza艂y si臋 demonstracje, bardzo cz臋ste by艂y strajki robotnik贸w. w 1914 r wybuchn臋艂a I wojna 艣wiatowa. W sierpniu 1915 r W-w臋 opu艣cili Rosjanie, a wkroczyli Niemcy. W styczniu 1918 r miasto sparali偶owa艂 strajk powszechny, a we wrze艣niu Warszawa by艂a wolna po 123 latach niewoli.

Lata powojenne to czas likwidacji skutk贸w okupacji, powstawa艂y fabryki, sp贸艂ki akcyjne. Stolica w przededniu II wojny 艣wiatowej by艂a znanym i cenionym o艣rodkiem naukowym.

1 wrze艣nia 1939 r spad艂y na miasto pierwsze bomby 鈥 rozpocz臋艂a si臋 wojna. Ca艂a ludno艣膰 stolicy stan臋艂a do pomocy obro艅com, a jej zapa艂 podsyca艂 prezydent W-wy 鈥 Stefan Starzy艅ski. 28 wrze艣nia, po ci臋偶kich i nier贸wnych walkach, po wielodniowych bombardowaniach z powietrza i ziemi podpisano umow kapitulacyjn膮 Warszawy. To, co pozosta艂o w stolicy po wrze艣niu 1939 r, zniszczono w latach nast臋pnych, a powodem tak gwa艂townego ataku by艂a rosn膮ca rola W-wy jako og贸lnokrajowego centrum ruchu oporu. 鈥濵asakrowana鈥 by艂a nie tylko sama stolica, ale i jej mieszka艅cy. 17 stycznia 1945 r Warszawa by艂a wolna. Rozpocz臋艂a si臋 偶mudna odbudowa miasta鈥

Obraz zniszcze艅 w Warszawie po II wojnie 艣wiatowej