Napisz lub zadzwo艅:

RZESZ脫W

Le偶膮cy u st贸p Karpat, na styku dw贸ch krain geograficznych – malowniczej Kotliny Sandomierskiej i pag贸rkowatego Podg贸rza Karpackiego Rzesz贸w, to najwi臋ksze miasto po艂udniowo-wschodniej Polski. I cho膰 dynamicznie rozwijaj膮ca si臋 stolica Podkarpacia stawia na przysz艂o艣膰, to nie zapomina te偶 o swojej historii. A ta historia jest bardzo bogata, bo cho膰 pierwsze wzmianki w dokumentach o Rzeszowie pochodz膮 z 1354 roku, to 藕r贸d艂a archeologiczne dowodz膮 istnienia tu sta艂ej osady ju偶 w czasach neolitu.

Rzesz贸w
Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie
Rzesz贸w
Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie

Z rzeszowskich pradziej贸w

Na tereny dzisiejszego Rzeszowa zawitano ju偶 najprawdopodobniej w okresie p贸藕nego paleolitu. 殴r贸d艂a archeologiczne z tego czasu s膮 co prawda nieliczne (wi臋ksz膮 “popularno艣ci膮” cieszy艂y si臋 tereny dzi艣 nale偶膮ce do okolicznych 鈥 lub nieco dalszych – miejscowo艣ci), ale znane s膮 艣lady bytno艣ci cz艂owieka na terenach miasta datowane na prze艂om XI i X tysi膮clecia p.n.e. S膮 to pozosta艂o艣ci kr贸tkotrwa艂ych obozowisk, najprawdopodobniej zak艂adanych przez przybywaj膮cych z P贸艂nocy 艂owc贸w renifer贸w – w omawianym okresie tereny Kotliny Sandomierskiej by艂y pokryte tundr膮. W czasie bada艅 archeologicznych na stanowisku Rzesz贸w 25 znaleziono li艣ciak trzpieniowaty – krzemienne narz臋dzie przypisywane kulturze 艣widerskiej, kt贸re najprawdopodobniej zosta艂o zgubione przez jednego z prehistorycznych my艣liwych. Mo偶liwe jest r贸wnie偶, 偶e Rzesz贸w i okolice by艂y przystankami w drodze ludno艣ci w臋druj膮cej w stron臋 Bramy Przemyskiej.
Na obszarze miasta na ten moment nie odkryto 偶adnych bezpo艣rednich 艣lad贸w kultur ze 艣redniej epoki kamienia (mezolitu). Ten stan wiedzy mog膮 zmieni膰 kolejne badania archeologiczne.

Widok na Podg贸rze Rzeszowskie

Pierwsi 鈥濺zeszowianie鈥

Pod terminem neolitu, czyli m艂odszej epoki kamienia, kryje si臋 ca艂kowita zmiana modelu 偶ycia cz艂owieka (rewolucja neolityczna). To wtedy powsta艂y pierwsze spo艂eczno艣ci rolnik贸w i hodowc贸w zwierz膮t. Jedna z nich, nazywana przez archeolog贸w kultur膮 ceramiki wst臋gowej rytej (KCWR) przyby艂a na tereny Rzeszowa ok. 7500 lat temu. Jej nazwa pochodzi od charakterystycznego dla tej spo艂eczno艣ci motywu wst臋gi, kt贸ry by艂 wyrywany na powierzchni ceramicznych naczy艅. Ci pierwsi rolnicy wybierali do osiedlania si臋 tereny naj偶y藕niejsze, wi臋c ich naturalnym wyborem by艂y lessowe terasy nadzalewowe Wis艂oka. Na chwil臋 obecn膮 badania archeologiczne na obszarze miasta, w tym r贸wnie偶 badania ratunkowe potwierdzi艂y istnienie osad, jak 艣lad贸w osadnictwa w obr臋bie rzeszowskich dzielnic, takich jak Staromie艣cie, Zwi臋czyca, Wilkowyja, Pobitno i Za艂臋偶e. Do najlepiej przebadanych nale偶y stanowisko Rzesz贸w 鈥 Osiedle Piast贸w 16, z wyr贸偶nionymi a偶 pi臋cioma horyzontami archeologicznymi. W trakcie wykopalisk na terenie miasta odkryto 艣lady charakterystycznych dla KCWR 鈥瀌艂ugich dom贸w鈥 s艂upowych na planie prostok膮ta, liczne jamy, fragmenty ceramiki.
Nast臋pnie na Rzeszowszczy藕nie zamieszkali przedstawiciele kultury malickiej. Stanowiska, gdzie odkryto 艣lady bytno艣ci tej grupy na tych terenach, ulokowane s膮 na wspomnianym ju偶 wcze艣niej os.聽Piast贸w, wzd艂u偶 ulic 呕eglarskiej i Le艣nej, a nawet na Rynku czy Lisiej G贸rze. Wyr贸偶nikiem tej kultury r贸wnie偶 by艂a ceramika, pocz膮tkowo zdobiona charakterystycznym nak艂uwaniem, jednak na terenie Rzeszowa wyst臋puj膮ca g艂贸wnie w stylu (nomen omen) rzeszowskim, gdzie nak艂ucia zast膮piono odciskami stempelk贸w. Domostwa by艂y podobne do dom贸w kultury ceramiki wst臋gowej rytej, jednak znacznie mniejszych rozmiar贸w i o planie trapezowatym.
W rejonie miasta na kr贸tko zawita艂y te偶 plemiona kultury puchar贸w lejkowatych, ale na ten moment archeolodzy odkryli tylko nieliczne poszlaki tego zjawiska .

Epoka Br膮zu

O wczesnej epoce br膮zu na terenie Rzeszowa i okolic nie jest wiadomo zbyt wiele 鈥 do tej pory by艂 to okres traktowany jako marginalny, a nawet wr臋cz ignorowany. Dopiero w ostatnich latach postanowiono bli偶ej przyjrze膰 si臋 problemowi, ale na bardziej szczeg贸艂owe informacje b臋dzie trzeba jeszcze poczeka膰. Wiadome jest, 偶e kontynuowana by艂a neolityczna tradycja kulturowa (zwi臋kszony nacisk na produkcj臋 roln膮 i sta艂e formy osadnictwa). Pierwsz膮 wczesnobr膮zow膮 spo艂eczno艣ci膮 na terenie miasta by艂a ludno艣膰 kultury mierzanowickiej. Prowadzone w ci膮gu kilkudziesi臋ciu ostatnich lat badania ratownicze, chocia偶by te przed budow膮 obwodnicy Rzeszowa czy rozbudow膮 osiedla Pobitno itd., pozwoli艂y odkry膰 kilka 艣lad贸w osadnictwa tej kultury. Najliczniejszy inwentarz reprezentowany jest na osiedlu Baran贸wka na stanowiskach 88 i 89. Niewiele jednak mo偶na na razie o tym okresie powiedzie膰.
Na Baran贸wce, dok艂adnie na tym samych stanowiskach odkryto osad臋 – nast臋pnej chronologicznie – kultury trzcinieckiej (XV/XIV-XIII wiek p.n.e.). Ludno艣膰 ta, typowi rolnicy, pozostawi艂a po sobie 艣lady charakterystycznych dla siebie domostw s艂upowych oraz licznych jam zasobowych. Z obszaru Rzeszowa znamy jeszcze osady ze stanowisk 4 i 34 ( jedno, sztucznie podzielone stanowisko) oraz Rzesz贸w – Za艂臋偶e 117.
Kolejni mieszka艅cy przybyli do Rzeszowa w 艣rodkowej epoce br膮zu (XIII wiek p.n.e.) i zostali tu do wczesnej epoki 偶elaza 鈥 okresu halsztackiego (IV-III wiek p.n.e.). By艂a to spo艂eczno艣膰 kultury 艂u偶yckiej, a konkretnie grupy tarnobrzeskiej. Wiadomo, 偶e ten czas by艂 okresem bardzo bujnego rozwoju tej ludno艣ci 鈥 stwierdzono kilkana艣cie punkt贸w osadniczych i 艣lad贸w osadnictwa w dzielnicach takich jak 艢r贸dmie艣cie, Za艂臋偶e, Wilkowyja, Przybysz贸wka, Zwi臋czyca czy Budziw贸j. 艢wiadczy to o tym, jak intensywnie by艂 ten teren by艂 u偶ytkowany. 鈥濼radycyjne鈥 osady zosta艂y odkryte r贸wnie偶 na Za艂臋偶u, 艢r贸dmie艣ciu, Zwi臋czycy, (prawdopodobnie) Budziwoju. Najlepiej przebadan膮 do tej pory jest (rozkopana niestety tylko 鈥瀢yrywkowo鈥 w latach 50) osada ze stanowiska 2 ko艂o alei Wyzwolenia. Znane s膮 te偶 znaleziska lu藕ne 鈥 kawa艂ki ceramiki, br膮zowy grot strza艂y. G艂贸wnym wyr贸偶nikiem kultury 艂u偶yckiej by艂 jednak obrz膮dek pogrzebowy 鈥 cia艂a zmar艂ych palono, a nast臋pnie sk艂adano w grobie w tzw. popielnicy. Niestety do tej pory nie uda艂o si臋 odnale藕膰 cmentarzyska.

Epoka 偶elaza

Wczesne 偶elazo zasta艂o na ziemiach Rzeszowskich wspomnian膮 ju偶 wcze艣niej grup臋 tarnobrzesk膮. W okresie tym odnotowano jednak wp艂ywy r贸wnie偶 kultury pomorskiej, zwan膮 te偶 m. in. kultur膮 urn twarzowych, ze wzgl臋du na charakterystyczne zdobienia w formie twarzy na urnach s艂u偶膮cych do poch贸wk贸w proch贸w zmar艂ych. Niestety Rzesz贸w nie by艂 zbytnio penetrowany przez t膮 spo艂eczno艣膰 Na stanowisku 25, tzw. Ska艂ce, znaleziono tylko 艣lady punktu osadniczego. Na tym samym stanowisku odnaleziono te偶 wskaz贸wki, kt贸re mog膮 艣wiadczy膰 o kr贸tkim pobycie przedstawicieli kultury late艅skiej, szerzej znanych jako Celtowie. Z Wis艂oka wy艂owiono te偶 偶elazny miecz w zdobionej pochwie (III/II w. p.n.e.), charakterystyczny dla tej kultury .
Kultura przeworska przyby艂a 鈥 do miasta鈥欌 w okolicach II wieku n.e. i pozosta艂a do V wieku n.e. Przypada to na tak zwany okres rzymski i pocz膮tek 鈥瀢臋dr贸wki lud贸w鈥. Ludno艣膰 ta trudni艂a si臋 przede wszystkim rolnictwem, kt贸re udoskonala艂a dzi臋ki 偶elaznym narz臋dziom, takim jak p艂ugi, sierpy, 偶arna itp. oraz 鈥瀙rzemys艂em wojennym鈥 i przemys艂em garncarskim. Z pewno艣ci膮 te偶 utrzymywa艂a te偶 kontakty handlowe z Rzymem. Na stanowisku nr 2 znaleziono fragment terra sigilata 鈥 luksusowego naczynia, jakie produkowane by艂y w prowincjach rzymskich, a z kilku innych stanowisk pochodz膮 rzymskie monety. Kultura przeworska zostawi艂a po sobie bardzo liczne 艣lady 鈥 znamy kilkadziesi膮t stanowisk archeologicznych z teren贸w miasta. Na Zalesiu znaleziono nawet cmentarzysko cia艂opalne, a w jednej z jam kompletny ekwipunek wojownika.

Widok na rzek臋 Wis艂ok
Widok na rzek臋 Wis艂ok

S艂owianie

W VII wieku, w okresie zwanym ju偶 wczesnym 艣redniowieczem, na terenie Rzeszowa osiedlili si臋 S艂owianie. Najprawdopodobniej do X wieku by艂o to plemi臋 Wi艣lan, nast臋pnie 鈥瀦ast膮pione鈥 przez Polan. S艂owianie byli ludem rolniczym, 偶yli w charakterystycznych ziemiankach i p贸艂ziemiankach. Ich osady by艂y otwarte, tzn. nie ogrodzone. Do tej pory 偶aden archeolog nie udowodni艂 istnienia w tym czasie grodu obronnego. W艣r贸d materia艂贸w archeologicznych聽znaleziono liczne przedmioty 偶elazne, takie jak no偶yce, sierpy, no偶e, sprz膮czki. Znalezienie prz臋艣lik贸w wskazuje tak偶e na praktykowanie tkactwa. Najliczniej wyst臋puje jednak ceramika. Osadnictwo s艂owia艅skie lokowa艂o si臋 w rejonach dzisiejszego Staromie艣cia, Za艂臋偶a i Pobitna, a najwi臋ksza znana osada odkryta zosta艂a w rejonie osiedla Tysi膮clecia. Najstarsze materia艂y wykopaliskowe z rynku i przyleg艂ych ulic pochodz膮 ju偶 z drugiej po艂owy XIV, przez co uznaje si臋, 偶e to tam zosta艂a za艂o偶ona osada, w kt贸rej lokowano miasto Rzesz贸w

Zamek w Rzeszowie
Zamek w Rzeszowie