Napisz lub zadzwoń:

RZESZÓW

Okres paleolitu

O zasiedleniu terenu miasta Rzeszów a także jego okolic posiadamy wiadomości pochodzące głównie z archeologicznych badań powierzchniowych. Prowadzone, nieliczne badania wykopaliskowe na terenie miasta  miały charakter ratunkowy. Realizowano również archeologiczne badania sondażowe i weryfikacyjne stanowisk.

Analizując występowanie stanowisk archeologicznych bez trudu można zauważyć decydującą rolę Wisłoka, jako osi osadnictwa pradziejowego i wczesnośredniowiecznego. Mniejszą rolę odgrywają tu jego dopływy i małe cieki. Wykorzystywano przede wszystkim strefę dolinną – lessowe terasy nadzalewowe. Znacznie rzadziej zasiedlano stoki, krawędzie i partie wewnętrzne wysoczyzny. Rozmieszczenie stanowisk archeologicznych pokazuje intensywne wykorzystywanie krawędzi płata lessowego oraz niektórych niżej położonych obszarów w obrębie doliny Wisłoka. Istotną rolę odgrywały też małe doliny niewielkich cieków wodnych.

Okolice Rzeszowa były zasiedlone przez pierwszych osadników już w okresie schyłkowego paleolitu, a ściślej w jego najmłodszej części wiązanej z tzw. kulturą świderską i magdaleńską.

Ślady osadnictwa miały charakter koczowniczy, były to krótkotrwałe obozowiska usytuowane zwykle na wydmach. Stanowiska archeologiczne pochodzące z tego okresu znamy między innymi z miejscowości: Białobrzegi, pow. Łańcut, Radawy i Radymna, pow. Jarosław, Bachórz, pow. Rzeszów.

Okres mezolitu

Kolejnym etapem, którego ślady osadnictwa zostały zlokalizowane w okolicach miasta Rzeszów jest mezolit – okres środkowej epoki kamienia. W tym czasie zachodzą istotne zmiany w krzemieniarstwie, widoczne poprzez wyraźne zmniejszenie rozmiarów wyrobów krzemiennych (mikrolityzacja). Największe stanowiska archeologiczne pochodzące z tego okresu znane są z miejscowości: Rudna Wielka  pow. rzeszowski, Majdan Królewski, Raniżów i Poręby Dymarskie, pow. kolbuszowski.

Okres neolitu

W następnym okresie młodszej epoki kamienia w neolicie nastał przełom (tzw. rewolucja neolityczna), jakim było wprowadzenie uprawy roślin i hodowli zwierząt. W świetle ostatnich badań wykopaliskowych początki osadnictwa kultury ceramiki wstęgowej rytej w okolicach Rzeszowa należy datować na około 5600 p.n.e. Wśród materiałów z najlepiej rozpoznanej osady na stan. nr 16 w Rzeszowie (osiedle Piastów) wydzielono aż 5 horyzontów chronologicznych kultury ceramiki wstęgowej rytej. W późniejszych okresach neolitu trudno jest wskazać w naszym regionie konkretne osady. O obecności form osadniczych świadczą pojedyncze znaleziska narzędzi krzemiennych  i kamiennych. Z całą pewnością mamy tu do czynienia z obecnością plemion kultury pucharów lejkowatych.

Niewiele możemy powiedzieć o schyłkowo neolitycznych kulturach amfor kulistych (pierwsza część pierwszej połowy III tysiąclecia p. n. e.) i ceramiki sznurowej (I połowa III tysiąclecia p. n. e.). Potrafimy oczywiście wskazać pojedyncze artefakty (np. ze Słociny stan. 6 w Rzeszowie), ale brak jest danych o konkretnych obiektach archeologicznych.

Epoka brązu

Ślady osady z wczesnej epoki brązu odkryto na osiedlu Baranówka w Rzeszowie (stan. 88-89) – należą one do kultury mierzanowickiej oraz trzcinieckiej.

Epoka żelaza

Kolejny etap pradziejów to czasy, na które przypadał bujny rozwój grupy tarnobrzeskiej kultury łużyckiej, to jest środkowa epoka brązu (XIII wiek p. n. e.) do wczesnej epoki żelaza włącznie (IV-III wiek p. n. e.). Nie znamy tak charakterystycznego dla tego czasu cmentarzyska ciałopalnego. Najbliżej położona nekropola to cmentarzysko w Jasionce.

Materiały młodsze od kultury łużyckiej, to zabytki celtyckie i należące do tzw. kultury pomorskiej. Te ostatnie z całą pewnością reprezentują obcy kulturowo i ludnościowo element, przybyły tu z północy. W Rzeszowie mamy co najmniej 2 stanowiska, z których większe znaczenie ma osada na tzw. Skałce (stan. nr 25).

Okres rzymski

Z okresu wpływów rzymskich mamy bardzo różnorodne materiały. Najbardziej interesujący jest zespół grobowy z Rzeszowa-Zalesia (stan. 93). Tam w ciałopalnym, jamowym grobie stwierdzono prawie kompletne wyposażenie wojownika z drugiej połowy II wieku n. e.

Zarówno całe naczynia, jak i fragmenty ceramiki znamy z bardzo wielu stanowisk, a najbardziej reprezentatywne są osady na Staromieściu (stanowiska 2, 68-69). Podobne materiały pochodzą też z okolicznych miejscowości, a przykładem może być np. osada w Boguchwale.

Ważnymi znaleziskami są dla okresu wpływów rzymskich importy – przedmioty obcego pochodzenia. Ze stanowiska nr 2 pochodzi fragment luksusowego naczynia z reliefowym ornamentem – tzw. terra sigilata, wyprodukowanego w jednej z licznych pracowni zlokalizowanych w prowincjach rzymskich. Z kilku innych stanowisk znamy natomiast monety. Do tej pory są to: skarb kilkudziesięciu denarów (?) z Pobitna, brązowa moneta Probusa z rejonu ul. Dąbrowskiego i solid Walentyniana I (364-376) z bliżej nieokreślonego miejsca w Rzeszowie. Ostatnim znaleziskiem są 4 monety srebrne z Rzeszowa-Załęża (stan. 25), stanowiące część skarbu. Są to denary Tytusa (?-79-81), Trajana (98-117), Antonina Piusa (138-161) i Marka Aureliusza (161-180). Do tego z najbliższych okolic Rzeszowa należy doliczyć kilka innych monet Trajana i Marka Aureliusza (Babica), Maximianusa (286-305; Zwięczyca) oraz nieokreślonych emisji (Boguchwała).

Wczesne średniowiecze

Osadnictwo wczesnośredniowieczne objęło, w interesującym nas regionie, krawędziowe partie dolin Wisłoka i mniejszych cieków oraz też niżej położone tereny. Szczególne zagęszczenie stanowisk obserwujemy po obydwu stronach Wisłoka i nad Przyrwą.

Rzeszów
Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie